Bogdan Miś: Działo się (162)
Kolejny tydzień (19-25 grudnia) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
Oto te fakty:
18 grudnia
1849 – Amerykanin William Cranch Bond (1789-1859) wykonał pierwsze teleskopowe zdjęcie Księżyca. W 1838 wybudował obserwatorium uniwersytetu Harvarda w Cambridge. W 1840 roku został mianowany pierwszym astronomem-obserwatorem w Harvard College. Od 1847 był pierwszym dyrektorem Harvard College Observatory.
1917 – Kongres Stanów Zjednoczonych uchwalił wprowadzającą prohibicję 18. poprawkę do Konstytucji. Miała ona chronić ludzi przed grzechem – a wywołała niezwykły wzrost przestępczości zorganizowanej.
Rakieta Atlas-B z satelitą SCORE na wyrzutni Cap Canaveral
1958 – Wystrzelono amerykańskiego satelitę komunikacyjnego SCORE, który jako pierwszy przekazał z orbity ludzki głos. Był protoplastą satelitów komunikacyjnych i pierwszym statkiem kosmicznym o przeznaczeniu ściśle praktycznym. Przez 13 dni, poprzez radiowe fale krótkie, przekazywał na Ziemię nagrane na taśmie świąteczne przesłanie prezydenta USA Eisenhowera. Udowodnił tym samym, że możliwe jest przekazywanie sygnałów radiowych z orbity okołoziemskiej i ich odbiór przez wiele odbiorników naziemnych w niemal dowolnym punkcie globu.
19 grudnia
1852 – W polskim Strzelnie urodził się Albert Abraham Michelson (zm. 9 maja 1931) – amerykański fizyk, laureat Nagrody Nobla z dziedziny fizyki w 1907 za konstrukcję interferometru. Od 1856 roku żył w USA. Wspólnie z E. Morleyem przeprowadził w 1887 roku eksperyment, który wykazał, że hipotetyczny eter, rzekomo potrzebny do propagacji światła, nie może być statyczny ani częściowo wleczony – czyli po prostu nie istnieje. Był drugim Amerykaninem noblistą (po Teodorze Roosevelcie), a pierwszym w naukach ścisłych. W 1922 roku przyznano mu nagrodę Prix Jules-Janssen.
Paul Langevin
1946 – Zmarł Paul Langevin (ur. 23 stycznia 1872) – francuski fizyk teoretyk, pedagog i działacz oświatowy, w latach 1944–1946 prezes Ligi Praw Człowieka (LDH). Twórca teorii paramagnetyzmu i diamagnetyzmu, pierwszej wersji równania opisującego ruchy Browna (nazwanego równaniem Langevina) oraz techniki hydrolokacji ultradźwiękowej. Znany jest też ze „skandalicznego” związku z Marią Skłodowską-Curie. Była to w swoim czasie kolosalna afera prasowa, w której oboje zostali odsądzeni od czci i wiary przez brukowce. Wszystko skończyło się niesłychanym happy-endem: wnuczka Marii Hélène Joliot i wnuk Paula Michel Langevin zawarli związek małżeński. Oboje są fizykami jądrowymi. Coś pięknego.
Komputer ALTAIR 8800. Nie miał monitora, klawiatury ani myszki…
1974 – W USA do sprzedaży trafił ALTAIR 8800 – zestaw komputerowy do własnoręcznego montażu, opracowany w przedsiębiorstwie Micro Instrumentation and Telemetry Systems (skrót MITS), założonym przez Eda Robertsa. Zestaw, kosztujący 400 USD, zawierał 8-bitowy mikroprocesor Intel 8080 o częstotliwości 2 MHz oraz podstawową pamięć operacyjną 256 bajtów (w zasadzie wystarczającą tylko do uruchomienia systemu). Sprzedano ok. 10 000 egzemplarzy, co było niesłychanym sukcesem rynkowym.
20 grudnia
1786 – W New London w stanie Connecticut powieszono 12-letnią zabójczynię Hannah Ocuish, najmłodszą kobietę skazaną na karę śmierci w amerykańskiej historii. Ofiara tego wyjątkowego barbarzyństwa była Indianką. Była prawdopodobnie opóźniona w rozwoju, na co wskazują informacje matki alkoholiczki. Przez lata tułała się po przytułkach. Zapewne była winna zarzucanego czynu, co nie zmienia oceny i wyroku, i samej egzekucji.
1951 – W elektrowni w Idaho Falls reaktor jądrowy EBR-1 jako pierwszy w świecie dostarczył energii elektrycznej, zapalając 4 żarówki po 200 W. Zaczęła się era wykorzystywania energii jądrowej do celów cywilnych.
Henryk Jaskuła wpływa do portu w Gdyni
1987 – U wybrzeży Kuby rozbił się na skale polski jacht SY Dar Przemyśla, na pokładzie którego Henryk Jaskuła (ur. 1923) jako pierwszy Polak i trzeci żeglarz w historii opłynął samotnie Ziemię bez zawijania do portów. Wcześniej dokonali tego Robin Knox-Johnston na jachcie Suhaili (Falmouth-Falmouth od 14 czerwca 1968 do 22 kwietnia 1969) oraz Chay Blyth na British Steel (od 18 października 1970 do 6 sierpnia 1971).
21 grudnia
1846 – Szkocki chirurg Robert Liston przeprowadził w Londynie pierwszą w Europie operację w znieczuleniu ogólnym, z wykorzystaniem eteru.
1913 – Na łamach dziennika „New York World” ukazała się pierwsza na świecie krzyżówka. Pomysłodawcą krzyżówki jest Amerykanin Arthur Wynne, pracownik „działu sztuczek i kawałów” gazety. Pomysł spotkał się z tak dużym entuzjazmem ze strony czytelników, że w 1924 r. ukazała się książka Crossworld puzzle. Zawierała wybór 50 krzyżówek publikowanych dotychczas w gazecie. Okazała się bestsellerem. W ciągu miesiąca rozeszła się w nakładzie przeszło pół miliona egzemplarzy.
Kadr z „Królewny Śnieżki”
1937 – Premiera filmu animowanego Walta Disneya Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków. Tu jest zwiastun.
22 grudnia
Początek V Symfonii w zapisie nutowym
1808 – W Wiedniu odbyło się prawykonanie V symfonii Ludwiga van Beethovena pod dyrekcją kompozytora. Tu można posłuchać pierwszych taktów. To jeden z najbardziej znanych motywów muzyki klasycznej. Arcydzieło.
1882 – W domu przyjaciela Thomasa Alvy Edisona w Nowym Jorku zapłonęły pierwsze elektryczne lampki na choince.
Zestaw eksperymentalny do pierwszego sztucznego rozszczepienia jądra atomowego (odtworzony w Muzeum Niemieckim w Monachium)
1938 – Niemiecki fizyk Otto Hahn wspólnie z Fritzem Strassmannem przeprowadził pierwszą próbę rozszczepienia jądra atomowego. Następnie (10 lutego 1939) Hahn i Strassmann przewidzieli wyzwolenie dodatkowych neutronów w czasie rozpadu atomowego (reakcja łańcuchowa została udowodniona przez Frédérica Joliot i jego współpracowników w marcu 1939 roku). Praktycznie zaczęła się epoka jądrowa.
23 grudnia
1784 – Decyzją Kongresu Kontynentalnego stolicą USA został wybrany Nowy Jork (do 1790 roku). A większość ludzi myśli zapewne, że Waszyngton był stolicą od początku…
Jeden ze stalowych mostów na trasie Kolei Transandyjskiej
1869 – Rząd Peru zawarł umowę z amerykańskim przedsiębiorcą Henry Meiggsem na budowę Centralnej Kolei Transandyjskiej. Została zbudowana pod kierownictwem i wedle projektu polskiego inżyniera Ernesta Malinowskiego. Kontrakt z rządem Peru zakładał budowę w ciągu sześciu lat linii kolejowej o długości 219 km z Limy do La Oroya. Prace wkrótce rozpoczęto, jednak wojna z Chile (wybuchła w 1878 r.) przerwała budowę. Prace wznowiono dopiero kilkanaście lat później i 10 stycznia 1893 r. oddano ostatni odcinek. Kolej jest arcydziełem sztuki inżynierskiej.
1954 – Amerykański chirurg Joseph Murray przeprowadził pierwszą udaną transplantację nerki.
24 grudnia
1818 – W austriackim Oberndorf bei Salzburg podczas pasterki po raz pierwszy wykonano kolędę Cicha noc. Ta bezsprzecznie piękna melodia po wykonaniu w reklamach przedświątecznych po raz tysięczny budzi już chyba tylko przerażenie.
1865 – W mieście Pulaski w stanie Tennessee sześciu weteranów armii Południa założyło Ku Klux Klan. Nie mogli wybrać czegoś, co nie kojarzy się z Polską? Współcześnie składa się on z około 100 niezależnie działających od siebie niewielkich grup i klanów (tzw. klaverns). W latach 90. oceniano, że w sumie należy do nich nie więcej niż 10 tys. osób. Niby niewiele, ale nawet jeden rasista i antysemita – to o jednego za dużo.
Reginald Aubrey Fessenden
1906 – Kanadyjski wynalazca Reginald Aubrey Fessenden (1866-1932) przeprowadził pierwszą transmisję radiową w USA. Onże opatentował blisko 500 wynalazków. Zajmował się zagadnieniami z zakresu radiotechniki, sonarów oraz telewizji. W roku 1900 jako pierwszy człowiek w historii przesłał głos ludzki drogą bezprzewodową za pomocą fal radiowych. W roku 1906 nadał pierwszą audycję radiową w USA.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.
