04.06.2019
Kolejny tydzień (5-11 czerwca) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
Oto te fakty:
5 czerwca
1887 — Urodziła się Ruth Benedict (zm. 17 września 1948) — amerykańska badaczka z dziedziny antropologii. Jej badania miały wielkie znaczenie dla rozwoju antropologii kulturowej. Jej największe dzieło to Wzory kultury (Patterns of Culture, 1934). Badała plemiona Ameryki Północnej, w tym kalifornijskie plemię Serrano i kanadyjskie Czarne Stopy. Zajmowała się relacjami pomiędzy osobowością, sztuką, językiem i kulturą. Nacisk kładła na fakt, że żaden z tych elementów nie istnieje w izolacji.
1981 – Amerykańskie Centrum Kontroli i Prewencji Chorób doniosło w swym cotygodniowym biuletynie, że 5 homoseksualistów z Los Angeles zapadło na rzadką odmianę zapalenia płuc. Był to pierwszy opis choroby, którą rok później nazwano AIDS. Dziś wiemy, że choroba jest wywołana przez ludzki wirus niedoboru odporności (HIV), prowadząca do postępującego upośledzenia odporności osoby zakażonej i ostatecznie do rozwoju zespołu nabytego niedoboru odporności.
Tunel Hải Vân, wlot północny
2005 — W Wietnamie pod przełęczą na granicy miasta wydzielonego Đà Nẵng i prowincji Thừa Thiên-Huế otwarto najdłuższy w Azji Południowo-Wschodniej tunel Hải Vân (6280 m). Tunel został zbudowany przez połączone siły przedsiębiorstw japońskich, koreańskich i wietnamskich.
6 czerwca
1761 – Rosyjski uczony Michaił Łomonosow, podczas obserwacji przejścia Wenus na tle tarczy Słońca, odkrył jej atmosferę.
1933 – W Camden w amerykańskim stanie New Jersey uruchomiono pierwsze kino samochodowe, miejsce stanowiące połączenie kina z parkingiem, przeznaczone do oglądania filmów bezpośrednio z samochodów. Pomysł ten opatentował Richard Hollingshead w 1933 roku. W Polsce ten rodzaj rozrywki nie zdobył popularności. Pierwsze takie kino powstało w Warszawie w roku 1994.
Ekran gry Tetris
1984 — Na rynku radzieckim pojawiła się kultowa gra komputerowa Tetris autorstwa Aleksieja Pażytnowa. Wkrótce (po roku 1986) sama gra i jej liczne odmiany opanowała cały świat. Batalia o prawa autorskie do tej gry, to cały cyrk. W końcu najmniej na tym zarobił oczywiście autor.
7 czerwca
1742 – Niemiecki matematyk Christian Goldbach sformułował tzw. hipotezę Goldbacha, która jest do dzisiaj jednym z najsłynniejszych nierozwiązanych problemów w matematyce. Każda nieparzysta liczba naturalna większa niż 5 może być przedstawiona w postaci sumy trzech liczb pierwszych (ta sama liczba pierwsza może być użyta dwukrotnie) — głosi ta hipoteza. Sformułowanie proste, rozwiązanie problemu potwornie trudne. Dzięki użyciu komputerów udało się pokazać, że hipoteza Goldbacha jest prawdziwa dla liczb naturalnych mniejszych niż 4×10^17.
Hammarstrand
1796 – W wyniku błędu podczas kopania kanału omijającego wodospad zostało całkowicie opróżnione jezioro Ragundasjön w środkowej Szwecji. Na jego osuszonym dnie obecnie leży miejscowość Hammarstrand.
1913 – Dokonano pierwszego wejścia na Denali (McKinley w latach 1896-2015) na Alasce, najwyższy szczyt Ameryki Północnej. Zdobywcy to Hudson Stuck, Harry Karstens, Walter Harper i Robert Tatum. Pierwszym Polakiem, który tego dokonał – 31 lipca 1970 – był Marek Głogoczowski.
8 czerwca
Herman Hollerith
1887 – Amerykanin pochodzenia niemieckiego Herman Hollerith opatentował maszynę liczącą, używającą kart dziurkowanych jako nośnika zapisu danych. Dzięki jego pomysłowi uratowana została… Konstytucja USA, ponieważ wymaga ona wykonania przed każdymi wyborami spisu ludności. Bez maszyn Holleritha spisu w roku 1890 nie dałoby się wykonać. Firma, założona przez wynalazcę, nazywa się dziś IBM.
1949 – W Wielkiej Brytanii ukazała się powieść Rok 1984 George’a Orwella. Autor napisał ją pod wpływem kontaktu z praktyczną stroną systemu stalinowskiego, do jakiego po raz pierwszy doszło w Hiszpanii w 1936 roku (w czasie wojny domowej), gdzie pojechał jako dziennikarz i sympatyk strony republikańskiej. Powieść miała ogromny wpływ na kulturę masową i do dziś jest znienawidzona przez miłośników totalitarnych rozwiązań w polityce.
1955 – Urodził się „ojciec Internetu”, sir Timothy Berners-Lee – brytyjski fizyk i programista, współtwórca i jeden z pionierów usługi WWW, jednej z najpopularniejszych usług internetowych. W 1989 wystąpił z propozycją ogólnoświatowego projektu opartego na hipertekście – nazwanego World Wide Web. Od 1994 jest przewodniczącym World Wide Web Consortium, w skrócie W3C – organizacji, która zajmuje się ustanawianiem standardów pisania i przesyłu stron WWW.
9 czerwca
1534 – Jacques Cartier — francuski korsarz, podróżnik i odkrywca, znany z licznych, wczesnych odkryć na terytorium dzisiejszej Kanady — jako pierwszy Europejczyk wpłynął na Rzekę Świętego Wawrzyńca w dzisiejszej Kanadzie.
Dictyota dichotoma. Cyjanotyp z książki British Algae: Cyanotype Impressions
1871 – Zmarła Anna Atkins z domu Children (ur. 16 marca 1799) – brytyjska botaniczka i fotografka. Była jedną z pierwszych kobiet, zajmujących się profesjonalnie fotografią i autorką książki British Algae: Cyanotype Impressions, uznawanej przez część badaczy za pierwszą w historii publikację ilustrowaną fotografiami.
1928 – Charles Kingsford Smith i Charles Ulm na samolocie Fokker F.VII przelecieli po raz pierwszy (w dniach 31 maja-9 czerwca) nad Pacyfikiem, pokonując trasę o długości 12 tys. km między Oakland w Kalifornii a Brisbane w Australii, z międzylądowaniami na Hawajach i Fidżi. Ciekawe, że zdobywcy Atlantyku biją ich na głowę w popularności, mimo że przelot nad Pacyfikiem jest nieporównanie trudniejszy.
10 czerwca
1692 – W Salem w Massachusetts powieszono pierwszą spośród 18 skazanych na śmierć „czarownic”.
1790 – Philadelphia Spelling Book autorstwa Johna Barry’ego stała się pierwszą amerykańską książką chronioną prawem autorskim.
Bernhard Riemann
1859 – Niemiecki matematyk Bernhard Riemann (1826-1866) wygłosił wykład, uznawany za początek wielowymiarowej geometrii Riemanna. Uogólnił w ten sposób pochodzące z 1827 roku prace wielkiego Gaussa. To raczej trudny dział matematyki, więc nie podejmę się w tym miejscy tłumaczenia o co chodzi. Albert Einstein użył teorii Riemanna w sformułowaniu ogólnej teorii względności.
11 czerwca
1292 – Zmarł (ale dokładna data nie jest do końca pewna) Roger Bacon (ur. ok. 1214) – angielski franciszkanin, zwany doctor mirabilis (łac. dosł. wspaniały nauczyciel); filozof średniowieczny, uznawany za skrajnego empirystę. Za ważne uważał eksperymentalne badanie zjawisk z wykorzystaniem matematyki. Sam dokonywał licznych eksperymentów i budował w tym celu przyrządy. Czasem opisywany jako jeden z najwcześniejszych europejskich zwolenników nowoczesnej metody naukowej, zainspirowany pracami islamskich naukowców
Razem z Jeanem Mollardem Cousteau zbudował miniaturową łódź podwodną SP-350, za pomocą której mógł się zanurzyć na głębokość 350 m. W 1965 zdołał osiągnąć głębokość 500 m
1910 — Urodził się Jacques-Yves Cousteau (zm. 25 czerwca 1997) — francuski oficer marynarki, badacz mórz, podróżnik oraz reżyser filmowy i pisarz, zwany „kapitanem” lub „komendantem Cousteau”. Film dokumentalny Świat milczenia (1956), zrealizowany wspólnie z Louisem Malle’em, przyniósł mu Złotą Palmę na 9. MFF w Cannes, a rok później także Oscara. W 1974 powstało Towarzystwo Cousteau, mające się zajmować ochroną życia w oceanach. Obecnie liczy ono ok. 300 tys. członków. W 1975 odkrył wrak statku „Britannic”. W 1977 Cousteau otrzymał wspólnie z Peterem Scottem nagrodę ONZ za wkład w ochronę środowiska, a kilka lat później prezydent Stanów Zjednoczonych Jimmy Carter przyznał mu Medal Wolności. W 1990 francuski kompozytor Jean Michel Jarre wydał album Waiting for Cousteau, dedykowany Cousteau za jego osiągnięcia.
1998 — Dokonano ostatecznego rozszyfrowania kodu genetycznego bakterii gruźlicy.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.
