Stanisław Obirek: Zbawienie tylko poza Kościołem

23.04.2020

Photo by Pexels on Pixabay

Zapewne wszyscy znają formułę „extra Ecclesia nulla salus”, którą Kościół katolicki przez wiele stuleci określał warunku, pod jakimi chrześcijanin mógł osiągnąć zbawieniem.

Jednym z najpotężniejszym narzędziem tych dyscyplinujących zabiegów były sakramenty, do których się dostęp był określany według precyzyjnych reguł. Na ich straży stali przede wszystkim mężczyźni, których moc sprawcza była decydująca. Kobiety mogły jedynie przystępować do tych sakramentów na warunkach określonych przez księży, czyli przez mężczyzn. Oczywiście chodzi o mężczyzn posiadających władzę, a więc księży, biskupów i przede wszystkim papieży. Tak ukształtowany system kontroli przez ponad tysiąc lat kontrolował nie tylko kobiety, ale i tych mężczyzn, którzy próbowali zakwestionować ten święty porządek. Tych śmiałków wystarczyło nazwać schizmatykami czy heretykami i automatycznie wypadali poza krąg zbawionych.

Jak przypomniała ostatnio amerykańska teolożka Phyllis Zagano, jedna ze zwolenniczek diakonatu kobiet, to właśnie męska kultura klerykalna, ukształtowana gdzieś w okolicach roku 1000, stanowiła najbardziej radykalną formę dyskryminacji kobiet. Ich modlitwa nagle straciła na wartości, bo tylko formy kultu (chrzest, msza święta, spowiedź, małżeństwo, namaszczenie chorych) były rekompensowane finansowo, więc stworzyły opresyjną sieć zależności nie tylko całych społeczeństw, ale również zakonów żeńskich. Nie mogły samodzielnie funkcjonować bez liturgicznego, a więc tym samym finansowego nadzoru mężczyzn.

Warto też dodać, że Phyllis Zagano, będąc jedną z najwybitniejszych teolożek katolickich, jest autorką przełomowych prac na temat roli kobiet w pierwotnym Kościele. Właśnie dlatego należała do stworzonej w 2016 roku przez papieża Franciszka komisji, powstałej na skutek prośby przełożonych zakonów żeńskich, która miała się zająć problemem diakonatu dla kobiet. Niestety komisja nie doszła do spójnych konkluzji, więc Franciszek powołał w kwietniu tego roku na jej miejsce nową komisję. Nie znalazło się w niej już miejsce dla Zagano, natomiast wszyscy nowi członkowie są zdecydowanymi przeciwnikami diakonatu dla kobiet.

Szczególnie wyrazistą postacią nowej komisji jest pracująca na Katolickim Uniwersytecie we Lwowie teolożka pochodzenia amerykańskiego Catherine Brown Tkacz, która wielokrotnie krytykowała poglądy Zagano. Jej poglądy jako żywo przypominają idee Jana Pawła II, który wykluczał jakiekolwiek włączenie kobiet w strukturę kapłańską kobiet. Jej rola jest owszem wyjątkowa, ale przede wszystkim służebna wobec kapłaństwa zarezerwowanego dla mężczyzn. Nie trzeba być nazbyt przenikliwym, by przewidzieć jaki kształt przyjmie nowy dokument.

Właśnie dlatego pojawiają się coraz liczniejsze glosy mówiące o ostatecznej kompromitacji klerykalnego modelu katolicyzmu. Zbawienie wyraźnie wymyka się kontroli kleru. To nie ksiądz przynosi ulgę, ale najbliższy człowiek, lekarz, pielęgniarka czy najbliższa rodzina. To tutaj rozgrywa się często dramat życia i śmierci. Odejście ze świata bądź powrót do zdrowia. Jedynym sakramentem przynoszącym zbawienie jest drugi człowiek, którym rzadko jest ksiądz. Mówiąc słowami Witolda Gombrowicza, każdy z nas znalazł się w kościele międzyludzkim.

Widać to szczególnie wyraźnie w czasie szalejącej pandemii i pozamykanych budynków kościelnych. Nowymi pośrednikami zbawienia stały się laboratoria biologiczne poszukujące szczepionki i ofiarni lekarze. Co więcej, można powiedzieć, że zbawienie jest możliwe tylko poza Kościołem.

Być może ta nowa sytuacja, w jakiej znalazł się katolicki kler, tłumaczy wyjątkową bezradność intelektualną polskich księży i biskupów, których komentarze ograniczają się do narzekania na ograniczenia i troskę o zapewnienie sobie płynności finansowej. Co w tej nowej sytuacji nie będzie łatwe. Zwłaszcza jeśli potrwa ona dłuższy czas.

avatar

Stanisław Obirek

Profesor

Teolog, historyk, antropolog kultury, profesor nauk humanistycznych, profesor zwyczajny Uniwersytetu Warszawskiego, były jezuita. Ur. 1956
Więcej w Wikipedii

Print Friendly, PDF & Email
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com