05.05.2020
Kolejny tydzień (6-12 maja) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
Oto te fakty:
6 maja
1854 – Po fiasku swej opery Traviata Giuseppe Verdi wystawił w weneckim Teatro San Benedetto jej nieznacznie zmienioną wersję pod nowym tytułem Violetta, tym razem odnosząc sukces. Do wytrwałych świat należy.
1949 – Uruchomiono pierwszy program na amerykańskim komputerze EDSAC. Pierwszym komputerem wykonującym zapisany program był Small-Scale Experimental Machine, ale EDSAC był pierwszą maszyną wykorzystywaną w praktyce – wykonywano na nim badania uniwersyteckie. Tak przy okazji: liczył z szybkością 650 operacji na sekundę. Na dzisiejsze normy — wielki muł.
1953 – John H. Gibbon i Clarence Lillihei przeprowadzili w klinice w Filadelfii pierwszą operację serca z zastosowaniem aparatury podtrzymującej krążenie.
7 maja
1794 – We Francji wprowadzono formalną religię państwową, tzw. Kult Istoty Najwyższej. Kult ten zakładał istnienie boga rozumianego na sposób deistyczny oraz nieśmiertelność duszy, łącząc równocześnie wiarę w powyższe dogmaty z promowaniem tzw. cnót republikańskich, takich jak patriotyzm, oddanie ideałom wolności i równości, gotowość do poświęceń i przedłożenia interesu państwowego nad osobisty. Odrzucał jednak interwencję nadprzyrodzoną zarówno w wydarzenia historyczne, jak i w osobisty los człowieka na ziemi, odżegnując się tym samym od koncepcji władzy pochodzącej od Boga. Jak widać, politycy często mają ochotę mieć własną religię. Ale ten eksperyment dowiódł, że lepiej się podpiąć pod już istniejącą. Choć to też idiotyzm.
1895 — W Sankt Petersburgu Aleksander Popow zademonstrował Rosyjskiemu Towarzystwu Fizyko-Chemicznemu działanie radia własnej konstrukcji.
1934 — U wybrzeży filipińskiej wyspy Palawan została wyłowiona największa znana perła (6,37 kg i 23,8 cm), nazwana przez znalazcę-muzułmanina „Perłą Allaha”.
8 maja
1794 – Rewolucja francuska: zgilotynowano wybitnego fizyka, chemika i poborcę podatkowego Antoine’a Lavoisiera. Rewolucje i w ogóle radykalne ruchy ludu nie przepadają za intelektualistami. Z wzajemnością, na ogół.
1927 – Pilot Charles Nungesser i nawigator François Coli wystartowali z Paryża w kierunku Nowego Jorku na pokładzie specjalnie przystosowanego, jednosilnikowego samolotu rozpoznawczego Levasseur PL-8 nazwanego L’Oiseau Blanc (Biały Ptak), z zamiarem odbycia pierwszego w historii, nieprzerwanego przelotu między kontynentalnymi częściami Europy i Ameryki Północnej. Nie dolecieli, zniknęli.
1970— Ukazał się ostatni album grupy The Beatles Let It Be. Koniec pewnej epoki w popkulturze.
9 maja
1951 — Na atolu Enewetak Amerykanie przeprowadzili pierwszy test broni termonuklearnej, czyli bomby wodorowej (operacja „Greenhouse”). Poważną rolę w jej opracowaniu odegrał polski matematyk, Stanisław Ulam. To jeszcze nie był pełny wybuch termojądrowy, bo ten nastąpił dopiero 1 listopada 1952. Ale już było widać, że nie ma żartów.
1974 — Afera Watergate: rozpoczęły się przesłuchania i proces impeachmentu prezydenta Richarda Nixona. Najpiękniejsze w historii zestrzelenie ważnego polityka ze stołka w wykonaniu dziennikarzy.
2003 – Została wystrzelona japońska sonda kosmiczna Hayabusa, która w 2005 roku wylądowała na asteroidzie Itokawa. Ogromny historyczny sukces japońskiej nauki i techniki.
10 maja
1797 – Zwodowano pierwszy okręt US Navy USS „United States”.
1933 – Przed gmachem opery w Berlinie naziści rozpoczęli palenie książek. Wszystkim systemom i reżimom totalitarnym dość szybko po objęciu władzy zaczyna przeszkadzać niezależna kultura i sztuka. Ciekawa rzecz, że kontrpropozycją jest zawsze nadzwyczajna chała i kicz.
1960 – Atomowy okręt podwodny USS „Triton” po 83 dniach zakończył pierwszą w historii podwodną podróż dookoła świata trasą rejsu Ferdynanda Magellana z lat 1519-22.
11 maja
868 — Pewno szanowni czytelnicy myślą, że pierwszą drukowaną książką była słynna Biblia Gutenberga? Otóż nie. Pierwszą znaną datowaną drukowaną książką była buddyjska Diamentowa Sutra. Została wykonana jako długi na ponad 4,5 m zwój z sześcioma arkuszami tekstu, wydrukowanymi z drewnianych klocków i jednym arkuszem z drzeworytem przedstawiającym Buddę z uczniami i parą kotów. Zwój był jednym z około 1130 wiązek rękopisów znalezionych tysiąc lat później, zamurowanych w jednej z Grot Tysiąca Buddów w Turkiestanie. Jest to obecnie jeden z największych skarbów w Bibliotece Brytyjskiej.
1946 — Urodził się Robert Koffler Jarvik — amerykański lekarz, wynalazca i konstruktor urządzeń biomedycznych, znany z konstrukcji pierwszego wszczepialnego stałego sztucznego serca zasilanego zewnętrznie (Jarvik-7). Pierwsze użycie jego urządzenia zakończyło się zgonem pacjenta po 112 dniach. Najdłuższy osiągnięty czas podtrzymywania życia z użyciem urządzeń tego typu wynosił 620 dni.
1960 — Amerykańska FDA zatwierdziła pigułkę antykoncepcyjną Searle’a, Enovid, pierwszy specyfik stosowany w celu zapobiegania ciąży. Zatwierdzanie wynalazku trwało rok. Do 1964 r. około czterech milionów kobiet brało już pigułki. Niektórzy twierdzą, że w tym właśnie dniu rozpoczęła się cudna epoka swobody seksualnej.
12 maja
1820 — Urodziła się Florence Nightingale (zm. 13 sierpnia 1910) — angielska pielęgniarka, statystyk, działaczka społeczna i publicystka. Jest uważana za twórczynię nowoczesnego pielęgniarstwa. Nightingale wypracowała podstawy, na których opiera się współczesny wizerunek pielęgniarki. Jej zasługą jest zdefiniowanie metod i sposobów pielęgnacji chorych i poszkodowanych. W 1860 założyła w Londynie przy Szpitalu św. Tomasza pierwszą szkołę pielęgniarstwa. W 1907 jako pierwszej kobiecie przyznano jej brytyjski Order Zasługi, a pięć lat po jej śmierci wzniesiono ku jej czci pomnik na placu Waterloo w Londynie.
1941 – Konrad Zuse (1910-1995) zaprezentował w Berlinie pierwszy w historii działający i w pełni automatyczny komputer o zmiennym programie, maszynę Z3. Tak, tak: nie Amerykanie, nie Anglicy, tylko Zuse. Hitlerowcy byli jednak zbyt prymitywni, żeby pojąć, jak potężne narzędzie mają w zasięgu ręki. Na nasze szczęście.
2004 — Ogłoszono odkrycie najstarszej na świecie siedziby instytucji naukowej, Biblioteki Aleksandryjskiej. Zespół polsko-egipski odkrył 13 sal wykładowych z podwyższonym podium dla wykładowcy. Takiego kompleksu sal wykładowych nigdy wcześniej nie znaleziono w żadnej grecko-rzymskiej witrynie śródziemnomorskiej. Aleksandria może być zatem uważana za miejsce narodzin zachodniej nauki. Tu Euklides odkrył zasady geometrii, Eratostenes zmierzył średnicę Ziemi, a Ptolemeusz napisał Almagest, najbardziej znaczącą dom 1500 roku książkę naukową o naturze Wszechświata.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.
