12.05.2020
Kolejny tydzień (13-19 maja) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
Oto te fakty:
13 maja
1710 – W Berlinie założono klinikę Charité, obecnie największą w Europie. Budynek ośrodka powstał w dzielnicy Mitte na wypadek epidemii dżumy. Po tym, jak epidemia oszczędziła Berlin, stał się z czasem szpitalem dla ubogich. W 1727 roku Fryderyk Wilhelm I nadał mu nazwę Charité, oznaczającą „miłosierdzie”. Szpital zatrudnia 13 000 pracowników i mieści się w czterech budynkach.
1806 – W amerykańskim czasopiśmie „The Balance and Columbian Repository” ukazała się pierwsza definicja koktajlu alkoholowego. Jest to mianowicie napój alkoholowy uzyskiwany przez połączenie różnych rodzajów trunków, płynów niebędących alkoholem, dodatków w postaci specyficznych przypraw i substancji barwnikowych. Nie wiedzieliście, co pijecie? No, przed rokiem 1806 raczej nie…
1960 — Wystrzelono pierwszego satelitę telekomunikacyjnego Echo 1. Był to metalizowany balon o średnicy 30 m, który miał odbijać sygnały radiowe. Wystrzelony rakietą Thor Delta z bazy Cape Canaveral, Echo 1 nie osiągnął orbity z powodu awarii 2. członu rakiety. Zaplanowaną dla niego misję wykonał podobny balon Echo 1A. Mimo że idea pasywnej komunikacji satelitarnej została zarzucona, eksperymenty z balonami serii Echo przyniosły wiele cennych doświadczeń w zakresie śledzenia obiektów w przestrzeni kosmicznej.
14 maja
1796 – Brytyjski lekarz Edward Jenner zaszczepił 8-letniego chłopca wirusami ospy krowianki, uzyskując dzięki temu po raz pierwszy odporność biorcy na wirusy ospy prawdziwej.
1939 – Makabryczny rekord. Peruwianka Lina Medina w wieku 5 lat, 7 miesięcy i 21 dni została najmłodszą matką w historii medycyny.
2005 — Francuski pilot Didier Delsalle na śmigłowcu Eurocopter AS350 Écureuil po raz pierwszy wylądował na szczycie Mount Everestu.
15 maja
1836 − Brytyjski astronom Francis Baily, podczas obserwacji obrączkowego zaćmienia Słońca, odkrył zjawisko zwane dziś perłami Baily’ego, do którego dochodzi, gdy światło słoneczne przedostaje się przez nierówności na brzegu tarczy Księżyca.
1930 – Ellen Church jako pierwsza w historii stewardesa obsługiwała pasażerów w samolocie United Airlines, lecącym z Oakland w Kalifornii do Chicago.
2010 – Niespełna 17-letnia Australijka Jessica Watson zawinęła swym jachtem do portu w Sydney, kończąc jako najmłodsza osoba w historii samotny rejs dookoła świata.
16 maja
1836 – Amerykański poeta i nowelista Edgar Allan Poe poślubił swą 13-letnią kuzynkę Virginię Clemm. Miał wtedy 27 lat. Dzisiaj byłby uznany za pedofila, a sprawa zakończyłaby się niewiarygodnym skandalem. Był to zresztą drugi (tym razem oficjalny) ślub z tą samą osobą; poprzedni zawarł kilka miesięcy wcześniej. Panna młoda skłamała, że ma 21 lat. Zmarła na gruźlicę w roku 1847.
1842 – Pierwszy zorganizowany konwój wozów ze 100 osadnikami wyruszył szlakiem oregońskim na Dziki Zachód. Wszyscy miłośnicy westernów wiedzą o tym doskonale, prawda? Droga osadników wiodła przez tereny dzisiejszych stanów: Missouri, Kansas, Nebraska, Wyoming, Idaho i Oregon, aż do wybrzeży Pacyfiku. Liczyła ok. 3000 km.
1960 – Uruchomiono pierwszy laser rubinowy skonstruowany przez amerykańskiego fizyka Theodore’a Maimana.
17 maja
1861 – W Royal Institution w Londynie Thomas Sutton zaprezentował pierwsze w historii kolorowe zdjęcie swego autorstwa.
1897 – Został zwodowany USS „Holland”, pierwszy okręt podwodny pełniący służbę w US Navy i jednocześnie pierwszy na świecie wcielony do służby, w którym zastosowano napęd spalinowy na powierzchni i elektryczny w zanurzeniu.
1990 — Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) usunęła homoseksualizm z listy chorób i zaburzeń. W 2004 roku na pamiątkę tego wydarzenia 17 maja ustanowiono Międzynarodowym Dniem Przeciw Homofobii, który od 2015 roku obchodzony jest jako Międzynarodowy Dzień Przeciw Homofobii, Transfobii i Bifobii. Dla znacznej liczby wyznawców różnych religii homoseksualizm jest grzechem i nie akceptują one rozstrzygnięć WHO.
18 maja
1953 – Amerykanka Jacqueline Cochran (1906-1980) jako pierwsza kobieta-pilot w historii przekroczyła barierę dźwięku. Była też — jak dotąd — jedyną kobietą na stanowisku prezydenta Międzynarodowej Federacji Lotniczej (FAI). W wojsku osiągnęła stopień pułkownika. Miała na swym koncie jakąś niesamowitą liczbę najrozmaitszych lotniczych rekordów i osiągnięć. Miała ogromną popularność. Aha: po raz pierwszy wyszła za mąż w wieku lat 13 lub 14, Cohran to właśnie nazwisko jej pierwszego męża. Z domu nazywała się Bessie Lee Pittman. Imię jej się też nie podobało… W sumie — świetna pani.
1974 – Indie przeprowadziły swoją pierwszą próbną eksplozję bomby jądrowej.
2009 — Kinga Baranowska weszła na szczyt Kanczendzongi w Himalajach, dzięki czemu Polska została pierwszym krajem, którego himalaistki (Anna Okopińska, Halina Krüger-Syrokomska, Wanda Rutkiewicz, Krystyna Palmowska, Anna Czerwińska, Ewa Panejko-Pankiewicz, Kinga Baranowska) zdobyły wszystkie 14 ośmiotysięczników.
19 maja
1780 – Dym z ogromnego pożaru lasu w kanadyjskiej prowincji Ontario wywołał tzw. Ciemny Dzień Nowej Anglii. W środku dnia nastąpiło całkowite zaciemnienie obserwowane w stanach Nowej Anglii i częściowo w Kanadzie. Główną przyczyną zjawiska były dymy z płonących lasów, gęsta mgła i silne zachmurzenie. Ciemności były tak głębokie, że świece trzeba było zapalać już w południe. Zjawisko ustąpiło dopiero w połowie następnej nocy. Dla niektórych adwentystów był to (i jest dotychczas) znak nadchodzącego końca świata. W różne rzeczy różni ludzie lubią wierzyć… Dobrze, gdy to jest nieszkodliwe.
1967 — Dopiero tego dnia naprawdę zakończył się tzw. małpi proces. Gubernator Tennessee podpisał ustawę o uchyleniu ustawy stanowej z 1925 r., zabraniającej nauczania o ewolucji w sposób sprzeczny z Biblią. Prawo to zostało zakwestionowane podczas procesu nauczyciela Scopesa, który rozpoczął się 10 lipca 1925 r. John Scopes został wtedy uznany za winnego i ukarany grzywną w wysokości 100 USD. W postępowaniu odwoławczym Scopes został uniewinniony „ze względów technicznych”. Samo prawo nadal pozostawało jednak ważne w stanie Tennessee przez 42 lata, choć oczywiście nie było stosowane. Nikt nie chciał dobrowolnie zostać idiotą o sławie światowej.
1977 – Zakończył się ostatni regularny kurs Orient Expressu na trasie Paryż-Stambuł. Orient Express to nazwa luksusowego pociągu pasażerskiego, który kursował w ramach działalności międzynarodowej spółki Compagnie Internationale des Wagons-Lits. Pomysłodawcą i założycielem był Belg Georges Nagelmackers. Trasa o długości 2880 km wiodła z dworca wschodniego w Paryżu do Konstantynopola (dzisiejszy Stambuł). Pierwszy skład wyruszył 4 października 1883 roku. Był to symbol komfortu i bogactwa. Obecnie firma Venice-Simplon Orient Express uruchamia kilka różnych połączeń, np. Londyn – Paryż – Wenecja i tylko część z nich ograniczona jest do jednego kursu rocznie. Możliwa jest również przejażdżka prawie oryginalną trasą Orient Expressu z Paryża przez Budapeszt i Bukareszt do Stambułu, ale to nie są już kursy regularne.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.
„1990 — Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) usunęła homoseksualizm z listy chorób i zaburzeń.” – szokujące!. My tu ą i ę, a ludzkość jeszcze wczoraj skakała po drzewach. Duża jej część do dzisiaj to robi. Następstwem małpiego procesu są próby (w kilku stanach w tzw Bible Belt) zneutralizowania nauczania ewolucji przez wprowadzenie nauczania kreacjonizmu jako równorzędnej teorii. Są też naciski na szkoły żeby nauczyciele wyraźnie informowali uczniów, że teoria ewolucji jest jedynie hipotezą.