Stanisław Obirek: Fratelli tutti czy Tutti Fratelli e Tutte Sorelle

26.09.2020

4 października papież Franciszek ma ogłosić kolejną encyklikę poświęconą ludzkiej przyjaźni i znaczeniu relacji międzyludzkich. Ma to by również odpowiedź na ciągle trwające doświadczenie pandemii związanej z rozprzestrzenianiem się zabójczego wirusa Covid-19.

Jej tytuł Fratelli tutti nawiązuje do imiennika papieża św. Franciszka z Asyżu i jego mowy skierowanej do braci zakonnych. Papież z szacunku dla słów Biedaczyny z Asyżu nie godzi się na żadne zmiany, jakich domagają się zwłaszcza kobiety, dla których to kolejny przykład męskiej dominacji i wykluczenia kobiet.

Kto w tym sporze ma rację?

Znany watykanista i szef mediów papieskich Andrea Tornielli twierdzi, że zarzut ekskluzywizmu jest „absurdalny”. Jednak to za absurdalne należy uznać upieranie się, że ten tytuł nie wyklucza, uważają prominentne działaczki katolickie jak Marie Denis, wieloletnia współprzewodnicząca katolickiej międzynarodowej organizacji PAX CHRISTI. Paola Lazzarini, przewodnicząca włoskiej organizacji katolickiej Donne per la Chiesa (Kobiety dla Kościoła). Lazzarini, która jest również wpływową profesorką socjologii religii, w następujący sposób skomentowała słowa Tornielli’ego: Po raz kolejny Watykan powiedział nam, jak musimy interpretować jego słowa, jeśli możemy lub nie możemy poczuć się urażeni, a nawet, że nasze prośby są ‘absurdalne’ .

Kto ma rację?

Może najlepiej ujęła to Natalia Imperatori-Lee, wykładowczyni religious studies (nie ma dobrego odpowiednika w języku polskim, ale chyba najbliższe tej dziedzinie jest religioznawstwo) w Manhattan College w Nowym Jorku. Napisała, że jest wściekła na ten tytuł, a cała sytuacja przypomina jej słynną powieść „Paragraf 22” Josepha Hellera (przypomnijmy: tytułowy Paragraf 22 to paradoks, przepis, który dawał żołnierzowi możliwość natychmiastowego zakończenia pełnienia służby na własną prośbę z powodu choroby psychicznej; jednak ktoś, kto w trosce o uratowanie własnego życia wnosi o zwolnienie ze służby, udowadnia tym samym, że jest psychicznie zdrowy, a tym samym nie może prosić o zwolnienie z powodu choroby psychicznej. Imperatori ma oczywiście rację, gdy stwierdza, że „Jeśli zwracamy uwagę na język wykluczający, wydajemy się małostkowi lub skupiamy się na jednym małym szczególe. Z drugiej strony… obawy kobiet są zawsze zminimalizowane. Nigdy nie jest odpowiednia pora, aby o tym mówić, nasze obawy nigdy nie są tak ważne, jak inne”. Imperatori-Lee stawia też ciekawe pytanie, jak czuliby się mężczyźni, gdyby papieski dokument został zatytułowany „Sorelle tutte”?

Dodaje też: „Czy czuliby się śmiesznie, gdy o tym wspominali? A może ta troska o systematyczne i symboliczne wykluczenie znacznej liczby ludu Bożego stałaby się bardziej istotna w umysłach papieży, biskupów, teologów? ” To ważne pytania i nie można ich lekceważyć, jeśli oczywiście ktoś jeszcze zwraca uwagę na tego rodzaju dokumenty.

Być może problem rozwiązuje ekspercka opinia znanego historyka czasów św. Franciszka z Asyżu szwajcarskiego kapucyna Niklausa Kustera, który w oficjalnym dzienniku watykańskim „Osservatore Romano” opublikował 22 września artykuł „Fratres omnes – wszyscy bracia i wszystkie siostry” (Brothers and Sisters All). Kuster uważa, że należy pozostawić włoski tytuł oryginału trzeciej encykliki Franciszka i w przekładach dodać inkluzywny (tak jak go rozumiał św. Franciszek) podtytuł — wszyscy bracia i wszystkie siostry. Dla zainteresowanych podaję link do tekstu Kustera:

“Fratres omnes” – Brothers and Sisters All – L’Osservatore Romano

Who is addressed by Francis of Assisi in the opening words of the new encyclical? The title of Pope Francis’ third encyclical, with its incipit ” Fratelli tutti”, sparks strong reactions in some quarters. In fact, Francis of Assisi, who is quoted here, addresses all believers and all people – brothers and sisters in the entire world.

Moim zdaniem rzetelny dziennikarz Andrea Tornielli, współautor znakomitej książki „Dzień sądu. Nadużycia, skandale, walka o władzę. Co naprawdę dzieje się w Kościele?”, stał się klakierem Franciszka i broniąc niefortunnego tytułu wyrządza mu niedźwiedzią przysługę. „Tutti fratelli” jest tytułem niefortunnym i mam nadzieję, że do ogłoszenia dokumentu zostanie, jak to mówią polscy księża, ubogacony o „Tutte sorelle”.

avatar

Stanisław Obirek

Profesor

Teolog, historyk, antropolog kultury, profesor nauk humanistycznych, profesor zwyczajny Uniwersytetu Warszawskiego, były jezuita. Ur. 1956
Więcej w Wikipedii

Ostatnie artykuły Autora

6 najnowszych

Print Friendly, PDF & Email
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com