Bogdan Miś: Działo się (267)9 min czytania

22.12.2020

Kolejny tydzień (23-29 grudnia) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

23 grudnia

1493 – W Norymberdze została wydana niemiecka wersja Liber Chronicarum (Kronika Świata) Hartmanna Schedela. Jest to historia od stworzenia świata (według biblijnej Księgi Rodzaju) doprowadzona niemal do momentu wydania. Treść podzielono na 7 epok według ówczesnych wyobrażeń mistyczno-historycznych. Kronika Świata jest najbardziej ilustrowaną książką XV w. W Polsce nadal zachowało się około 50 egzemplarzy dzieła.

1888 – Vincent van Gogh odciął sobie brzytwą kawałek lewego ucha (niektóre źródła podają, że całe). Wbrew pozorom nie był to błahy przejaw sfrustrowanego brakiem uznania szaleństwa artysty. Obrażenia były poważne a choroba psychiczna nasilała się. 29 lipca 1890 roku malarz zmarł po samobójczym postrzale w brzuch.

1986 Amerykański samolot Rutan Voyager zakończył pierwszy w historii lot dookoła świata bez lądowania i tankowania w powietrzu. Lot dookoła świata (dystans 40 212 km) zakończył się po 9 dniach, 3 minutach i 44 sekundach. Po tym wyczynie maszyna trafiła do amerykańskiego National Air and Space Museum, gdzie znajduje się do dziś.

24 grudnia

1223 – Franciszek z Asyżu zorganizował w Greccio pierwszą na świecie szopkę bożonarodzeniową.

1818 – W austriackim Oberndorf bei Salzburg podczas pasterki po raz pierwszy wykonano kolędę Cicha noc. Autorem słów Stille Nacht był Joseph Mohr, melodię ułożył Franz Xaver Gruber. Słowa jednej z wersji w języku polskim ułożył ok. 1930 roku Piotr Maszyński. Przetłumaczono ją na ponad 300 różnych języków i dialektów.

1936 – Przyszedł na świat w Warszawie autor niniejszej rubryki. Tegoż dnia (w innych latach naturalnie) urodzili się m.in. francuski matematyk Charles Hermite (1822-1901), angielski fizyk James Prescott Joule (1818-1889), francuski astronom Jean Louis Pons (1761-1831), Adam Mickiewicz (1798-1855) oraz angielska arystokratka, pisarka i osoba niespecjalnie ciężkich obyczajów Adeline, hrabina Cardigan i Lancastre. Z czego dokładnie nic nie wynika.

25 grudnia

1683 – W Belgradzie uznany za winnego klęski w bitwie pod Wiedniem były wezyr Kara Mustafa został uduszony z rozkazu sułtana Mehmeda IV. Pewno do końca życia nie lubił Sobieskiego.

1809 – W swym domu w Danville w stanie Kentucky lekarz Ephraim McDowell przeprowadził pionierską operację usunięcia (bez znieczulenia) torbieli jajnika o wadze 10 kg. 45-letnia pacjentka Jane Crawford przeżyła zabieg. Wyobrażacie to sobie? Bez znieczulenia!

1973 – Premiera amerykańskiej komedii kryminalnej Żądło w reżyserii George’a Roya Hilla. Film znakomity, dostał Oscara jako najlepszy w roku 1973, ze świetnymi rolami Paula Newmana i Roberta Redforda. Odnotowuję go jednak głównie dlatego, że oryginalny tytuł „The Sting” rzeczywiście oznacza także żądło, ale w slangu amerykańskim również (i tu: przede wszystkim) „przekręt, oszustwo, numer”. Tłumacz na polski wyraźnie nie stanął na wysokości zadania, bo żadnym żądle w filmie nie ma mowy…

26 grudnia

1783 – Według niektórych źródeł francuski fizyk Louis-Sébastien Lenormand wykonał z balkonu obserwatorium w Montpelier pierwszy w historii skok ze spadochronem własnego projektu. Lenormand nie był wynalazcą spadochronu, urządzenie takie znane było już w średniowieczu, jednakże służyło wówczas jedynie jako zabawka. Być może zatem nie był w istocie pierwszym spadochroniarzem, z pewnością za to jest pierwszym odnotowanym.

1906 – Premiera australijskiego filmu The Story of the Kelly Gang w reżyserii Charlesa Taita, powszechnie uważanego za pierwszy w dziejach kina pełnometrażowy film fabularny. Ned Kelly był słynnym bandytą, nazwanym „australijskim Robin Hoodem”. Film przedstawia kilka wydarzeń z czasów działalności jego grupy przestępczej. W roku 2007 film został wpisany na listę Pamięć Świata UNESCO.

1933 — Amerykanin Edwin Howard Armstrong opatentował radio FM, tzn. wykorzystujące możliwość przesyłu informacji akustycznej drogą modulacji częstotliwości sygnału nośnego, a nie jego amplitudy.

27 grudnia

1773 – Urodził się George Cayley (zm. 5 grudnia 1857) – brytyjski inżynier, pionier lotnictwa. Autor prac z dziedziny aeronautyki: teorii lotu, konstrukcji statków latających oraz ich napędzania. Projektował różnorodne statki powietrzne: sterowce, samoloty, szybowce. Już w 1796 roku zbudował model śmigłowca. Cayley czasami jest nazywany Ojcem Awiacji. Był on pierwszym człowiekiem, który wykorzystywał osiągnięcia i narzędzia współczesnej nauki oraz inżynierii w celu zrozumienia mechanizmu lotu. Jego sukcesem było stworzenie pierwszego na świecie szybowca zdolnego do uniesienia człowieka. Wniósł on również duży wkład w rozwój aerodynamiki.

1934 – Persja zmieniła nazwę na Iran. Nazwa Iran pochodzi od nazwy ludu Ariów. Starożytni Grecy używali w stosunku do Iranu nazwy Persis, która wywodzi się od staroperskiego Parsa – nazwy Persów, jednego z ludów irańskich. Ówcześni Persowie pod przywództwem Achemenidów zdominowali pozostałe ludy irańskie i ich nazwa była używana przez Greków dla wszystkich Irańczyków, chociaż niektórzy autorzy greccy zdawali sobie sprawę z istnienia ogólnego terminu. Zmiana nastąpiła na życzenie szacha.

2002 — Sekta raelian poinformowała o rzekomych narodzinach pierwszego sklonowanego człowieka – dziewczynki o imieniu Eve. Oczywiście – lipa. Międzynarodowy ruch raeliański jest największą po scjentologii filozofią opartą na zjawisku UFO na świecie. „Filozofia” ta oparta jest na historii byłego francuskiego dziennikarza oraz kierowcy wyścigowego, Claude’a Vorilhona, który przyjął imię Rael. Raelianie, akceptując główne aspekty tej filozofii, wierzą mu, że otrzymał przekaz i instrukcje dla ludzkości od twórców życia na Ziemi, istot podobnych do człowieka, zwanych Elohim. Różne idiotyzmy człowiek powymyślał…

28 grudnia

1878 – Papież Leon XIII ogłosił encyklikę Quod apostolici muneris potępiającą socjalizm i nihilizm (powszechna równość, nowy model małżeństwa, podważanie autorytetu Nauczycielskiego Urzędu Kościoła na czele z papieżem), kierując również apel do biskupów, aby oni oraz wierni nie ośmielali się należeć do tej niecnej sekty, ani jej sprzyjać z jakiegokolwiek względu; co więcej, niech dowodzą wspaniałymi czynami i szlachetnymi motywami postępowania we wszystkim, jak zgodna i szczęśliwa byłaby ludzka społeczność, gdyby poszczególni ludzie świecili przykładem dobra i cnót. Tia…

1886 – Amerykanka Josephine Cochrane (1839-1913) otrzymała patent na pierwszą zmywarkę do naczyń (napędzaną manualnie). Konstrukcja urządzeń była niemal identyczna ze współcześnie używanymi zmywarkami. Początkowo zmywarki były napędzane ręcznie, kolejne modele wyposażono w silnik parowy. Cochrane zaprezentowała swój wynalazek na Wystawie Światowej w Chicago w 1893 roku, została tam nagrodzona za projekt i trwałość urządzenia.

1969 – Urodził się Linus Benedict Torvalds – fiński programista, twórca jądra Linux oraz systemu kontroli wersji Git. Na podstawie tego systemu działają miliony urządzeń elektronicznych na świecie, w tym smartfony. Torvalds należy do społeczności Finów szwedzkojęzycznych. Uczęszczał na Uniwersytet Helsiński. Poprzez stworzenie jądra Linux nadał impuls do gwałtownego rozwoju wolnego oprogramowania. Sam należy do zwolenników powstałego później ruchu otwartego oprogramowania. Jego osobistą maskotką jest pingwin zwany Tux, przyjęty przez społeczność linuksową jako symbol Linuksa.

29 grudnia

1720 – Założono najstarszą, działającą nieprzerwanie do dziś, kawiarnię Caffè Florian w Wenecji.

1929 – Zmarł August Wilhelm Maybach (ur. 9 lutego 1846) – niemiecki konstruktor i przemysłowiec, współpracownik Gottlieba Daimlera, jeden z pionierów motoryzacji, z wykształcenia… ślusarz. Opracował konstrukcję i produkował pojazdy mechaniczne, silniki spalinowe (również do napędu statków powietrznych), wynalazł stawidło jarzmowe, przekładnię obrotów, gaźnik dyszowy z pływakiem i iglicą. W 1883 roku skonstruował silnik szybkobieżny na podstawie idei Gottlieba Daimlera, lecz patent był zapisany na nazwisko tego drugiego. W 1886 roku Maybach z Daimlerem skonstruowali pierwszy samochód, ale powszechnie uważa się, że to Carl Benz wynalazł samochód. Dziś Maybach to marka luksusowych samochodów.

1931 — Amerykański chemik Harold Clayton Urey ogłosił odkrycie ciężkiej wody. HDO lub D2O – to woda, w której znaczącą część atomów wodoru stanowi izotop 2H, czyli deuter (D), którego jądro zbudowane jest z protonu i neutronu (podczas gdy jądro protu (1H) w zwykłej wodzie zawiera jedynie proton). Zazwyczaj jako ciężką wodę traktuje się D2O, jednak nazwa ta dotyczy także związku, w którym jedynie jeden atom protu zastąpiony jest deuterem (HDO. Niezbyt to łatwe, ale wypada wiedzieć. Naprawdę.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.