Bogdan Miś: Działo się (287)

04.05.2021

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

5 maja

1820 – Urodził się geolog kanadyjski i pierwszy w dziejach Kanady paleontolog, Elkanah Billings. Przez trzy lata jako redaktor naczelny Ottawa Citizen napisał wiele artykułów dotyczących nauki. Opublikował pierwszy dokument naukowy o skamielinach z Trenton w 1854 roku. W 1856 roku zainaugurował nowy miesięcznik naukowy, The Canadian Naturalist and Geologist W sierpniu 1856 roku został głównym paleontologiem w kanadyjskiej służbie geologicznej. Opisał ponad 520 nieznanych dotąd skamieniałości.

1963 – Pierwszy przeszczep wątroby wykonany w Ameryce przez dr. Thomasa E. Starlza w szpitalu w Denver, Col.,. Pacjent, 48-letni mężczyzna, przeżył 22 dni. W tym samym roku cztery miesiące wcześniej Starzl wykonał pierwszy w historii przeszczep śledziony.

2007 – W Vancouver zmarł w wieku 80 lat Theodore Harold Maiman, fizyk amerykański. W 1960 skonstruował laser rubinowy – pierwszy działający laser (patent nr 3,353,115). W 1983 został uhonorowany Nagrodą Wolfa w fizyce, a w 1987 został wyróżniony prestiżową Nagrodą Japońską.

6 maja

1908 – Urodził się w Winnipeg John Frank (Jack) Allen, wybitny fizyk kanadyjski. Jest jednym z trzech odkrywców zjawiska nadciekłości helu w pobliżu temperatury zera bezwzględnego. Pozostali to Don Misner (też Kanadyjczyk) i Rosjanin Piotr Kapica. Przełomowego dla fizyki odkrycia dokonali w 1937 roku pracując w Cambridge w Anglii. Allen zmarł 22 kwietnia 2001 r. w wieku 92 lat. Był członkiem Royal Society od 1949 roku.

1937 – Katastrofa, która wstrząsnęła światem i zakończyła ledwo zaczętą epokę w lotnictwie. Po wystartowaniu z Frankfurtu z 97 osobami na pokładzie (36 pasażerów i 61 osób załogi) i trzydniowej podróży przez Atlantyk, niemiecki sterowiec Hindenburg spłonął podczas cumowania na lotnisku w Lakehurst w stanie New Jersey (USA). Zginęło 13 pasażerów i 22 członków załogi oraz główny członek załogi naziemnej, kapitan Ernst Lehmann.

1979 – Zmarł w wieku 87 lat niemiecki astronom, Karl Wilhelm Reinmuth, słynny „łowca planetoid”. Odkrył 395 planetoid, w tym pierwszą z grupy Apolla. Odkrył również dwie komety okresowe 30P/Reinmuth i 44P/Reinmuth. Jedna z odkrytych przez niego planetoid otrzymała nazwę (1111) Reinmuthia.

7 maja

1939 – Urodził się w Montrealu Sidney Altman, kanadyjsko-amerykański biolog molekularny, który podzielił z Thomasem R. Cechem w 1989 roku Nagrodę Nobla z chemii za badania nad kwasem rybonukleinowym RNA. Ciekawostka: matka Altmana pochodziła z Białegostoku w Polsce, przybyła do Kanady z siostrą w wieku osiemnastu lat, uczyła się angielskiego i pracowała w fabryce włókienniczej, aby zarobić pieniądze na przyjazd reszty swojej rodziny do Quebecu. Ojciec Altmana urodził się na Ukrainie.

1952 – Na sympozjum naukowym w Waszyngtonie Geoffrey W. A. Dummer, zajmujący się radarami naukowiec angielski przedstawił po raz pierwszy koncepcję układu scalonego. Zrealizowali ją w 1958 roku niezależnie od siebie Jack Kilby z Texas Instruments i (pół roku później) Robert Noyce z Fairchild Semiconductor. Kilby dostał za to Nobla w 2000 roku. Ciekawostka: Dummer ma obszerny biogram w Wikipedii angielskiej, ale polskiej jakoś nie zainteresował…

1998 – Zmarł Allan McLeod Cormack (ur. 23 lutego 1924 w Johannesburgu) – amerykański fizyk pochodzenia południowoafrykańskiego, który w 1979 został laureatem Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny (wraz z Brytyjczykiem, Godfreyem N. Hounsfieldem) za wynalezienie i budowę tomografu komputerowego.

8 maja

1794 – W wieku 50 lat został ścięty na gilotynie Antoine-Laurent Lavoisier, genialny francuski fizyk i chemik. Sformułował pierwszą wersję prawa zachowania masy, wykazał, że tlen jest niezbędny przy spalaniu oraz w procesie produkcji kwasów (1778, stąd dawna nazwa kwasoród), udowodnił nieprawdziwość teorii flogistonu, obalił starożytną teorię żywiołów jako podstawowych składników materii i przyczynił się do zreformowania nomenklatury chemicznej. Pracując dla rządu, opracowywał system miar mający zapewnić uniformizację wag w całej Francji. Jako jeden z 28 francuskich poborców podatkowych został okrzyknięty przez rewolucjonistów zdrajcą i skazany na śmierć. Na prośbę uczonego, by egzekucję przesunąć o kilka dni z powodu pracy nad eksperymentem naukowym, przewodniczący trybunału rzekł: „Republika nie potrzebuje uczonych”. Swoją drogą, wśród polityków występuje wyraźna nadreprezentacja idiotów nie od dziś…

1886 – Rozpoczęto sprzedaż napoju o nazwie Coca-Cola – w aptece Jacobsa w Atlancie w Georgii. Receptura coca-coli została opracowana w tymże roku przez J. S. Pembertona, farmaceutę z Atlanty. Był to jego drugi napój na bazie liści koki i orzechów koli (pierwszy nosił nazwę Pemberton’s French Wine Coca). Chyba żaden napój na świecie nie zrobił tak niesamowitej kariery. A autor niniejszego zapewne narazi się wielu Czytelnikom, zwłaszcza młodszym, gdy powie, że uważa tę lemoniadkę za wyjątkowe świństwo. Ale wszak de gustibus…

1926 – Urodził się sir David Frederick Attenborough, brytyjski biolog, popularyzator wiedzy przyrodniczej, pisarz, narrator i podróżnik. Jest młodszym bratem aktora i reżysera Richarda Attenborougha. Jest związany od 1952 z BBC. Stworzył kilkanaście głośnych cykli niesamowitych filmów przyrodniczych, wyświetlonych przez chyba wszystkie poważne telewizje świata. Za działalność naukową otrzymał od królowej Elżbiety II tytuł szlachecki. Został też odznaczony Orderem Imperium Brytyjskiego oraz przyjęty do Royal Society. Ciekawostka: sędziwy uczony i dziennikarz jest od lat ofiarą hejtu za swoje „antychrześcijańskie” poglądy, zwłaszcza za sprzeciw wobec kreacjonizmu.

9 maja

1746 – Urodził się Gaspard Monge (zm. 28 lipca 1818) – francuski matematyk, fizyk, chemik, uważany za twórcę geometrii wykreślnej. W swym życiu pełnił wiele różnych funkcji. Od 1780 był członkiem Akademii Nauk w Paryżu. Był jednym z organizatorów École Polytechnique, ministrem marynarki, oficerem artylerii, pedagogiem, organizatorem przemysłu obronnego, działał w komisji ustalającej miary i wagi. Jeszcze w latach 50. ub. wieku jego metody były nauczane w polskich szkołach średnich.

1850 – Zmarł w Paryżu w wieku 72 lat Joseph Louis Gay-Lussac (ur. 6 grudnia 1778). Jego nazwisko jest uwiecznione w nazwie dwóch praw fizykochemicznych, stanowiących podstawę teorii gazów doskonałych: prawie Gay-Lussaca i prawie stosunków objętościowych.

1962 – Po raz pierwszy do Księżyca dotarł (i odbił się) promień laserowy. Eksperyment został przeprowadzony przez naukowców z MIT.

10 maja

1900 – Urodziła się w Anglii Cecilia Payne-Gaposchkin, słynna amerykańska astronomka. Jedna z pierwszych absolwentek astronomii na Harvard College Observatory w USA. Zajmowała się badaniami widm gwiazd. Jako pierwsza kobieta została profesorem Uniwersytetu Harvarda. Żyła 79 lat. Ma „swoją” planetoidę.

1860 – Doniesiono o odkryciu dwóch nowych pierwiastków, cezu i rubidu. Autorami odkrycia byli dwaj niemieccy chemicy, Robert Bunsen i Gustaw Robert Kirchhoff. Oba pierwiastki mają własności podobne do potasu.

1975 – Do sprzedaży w Japonii trafił Betamax, pierwszy domowy magnetowid. System Beta (Betamax – oznaczenie Sony, Betacord – oznaczenie Sanyo) konkurował przez lata z gorszym technologicznie VHS; ostatecznie wysoka cena BETY i brak promocji ze strony Sony zdecydowały o klęsce tego formatu. Dane techniczne: rozdzielczość pozioma – 270 linii, taśma szerokości 1/2″, przesuw taśmy 1,87 cm/s, wymiary kasety w mm 156 × 96 × 25, maks. czas zapisu 225 min na taśmie L-830.

11 maja

1686 – Zmarł Otto von Guericke (ur. 20 listopada 1602) – wielki niemiecki fizyk, wynalazca, budowniczy fortyfikacji, burmistrz Magdeburga. W 1650 skonstruował pierwszą pompę próżniową, ulepszając przy okazji pompę tłokową do sprężania powietrza. W 1654 wykonał słynne doświadczenie z półkulami magdeburskimi. W 1662 skonstruował barometr wodny i za jego pomocą zbadał zależność ciśnienia od wysokości n.p.m. i stanu pogody. W 1663 skonstruował maszynę elektrostatyczną.

1946 – Urodził się Robert Koffler Jarvik, amerykański lekarz, wynalazca i konstruktor urządzeń biomedycznych, znany głównie z konstrukcji pierwszego wszczepialnego stałego sztucznego serca zasilanego zewnętrznie (Jarvik-7). W roku 1987 w Nowym Jorku ożenił się z dziennikarką Marilyn vos Savant, znaną z najwyższego odnotowanego wyniku IQ (od 1986 do 1989 znajdowała się w Księdze rekordów Guinnessa jako osoba z najwyższym ilorazem inteligencji; tę kategorię zniesiono w roku 1990 ze względu na niedostateczną miarodajność testów IQ oraz tym samym niemożność wskazania pojedynczej osoby o najwyższym IQ. Wykonany przez nią test w wieku 10 lat wykazał IQ równy 228). Było to drugie małżeństwo Jarvika.

1995 – Potwierdzono oficjalnie, że wirus ebola, jeden z najgroźniejszych w dziejach, został ponownie wykryty w Zairze i zabił tam 50 osób; po raz pierwszy ebolę zidentyfikowano w roku 1976. Ebola był do niedawna wymieniany w kategorii A jako jeden z najgroźniejszych czynników o wysokim potencjale bioterrorystycznym; obecnie uważa się, że jest on niezmiernie trudny do uzyskania i jego znaczenie militarne jest wątpliwe.