Bogdan Miś: Działo się (299)10 min czytania

28 lipca

27.07.2021

Kolejny tydzień…

…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

1851 – Całkowite zaćmienie Słońca (pierwsze sfotografowane w historii!) widoczne nad Kanadą, Grenlandią, Islandią, Skandynawią, Polską, Białorusią i zachodnią Rosją.

1915 – Urodził się Charles Townes (zm. 27 stycznia 2015) amerykański fizyk i językoznawca (!), laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki w roku 1964 za badania dotyczące elektroniki kwantowej i wynalezienie masera. Opracował też podstawy naukowe, które doprowadziły do skonstruowania lasera rubinowego przez jego studenta Theodore’a Maimana. Przyczynił się do skonstruowania pierwszego interferometru astronomicznego. W latach 1966–1970 był przewodniczącym komitetu doradczego NASA programu księżycowego Apollo 11

1968 – Zmarł Otto Hahn (ur. 8 marca 1879), niemiecki fizykochemik, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii w 1944 roku za prace nad rozszczepieniem jądra atomu. Jest czasem uważany za ojca współczesnej technologii jądrowej. Po drugiej wojnie światowej Hahn był podejrzany (jak się okazało niesłusznie) o pracę nad konstrukcją niemieckiego reaktora jądrowego albo bomby atomowej. Przyznanie Hahnowi nagrody Nobla za 1944 rok zostało ogłoszone 15 listopada 1945 roku podczas jego internowania w Anglii. W 1999 roku niemiecki magazyn „Focus” opublikował wyniki sondy wśród 500 czołowych naukowców w dziedzinie nauk przyrodniczych, inżynierów i fizyków na temat największych naukowców 20 wieku[5]. Hahn zajął 3 miejsce (za Albertem Einsteinem i Maxem Planckiem)

29 lipca

1898 – Urodził się w Rymanowie koło Krosna Isidor Isaac Rabi (zm. 11 stycznia 1988 w Nowym Jorku) – amerykański fizyk, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki za rezonansową metodę obserwacji właściwości magnetycznych jąder atomowych. Jego rodzice w roku 1899 wyemigrowali z Polski do Stanów Zjednoczonych i osiedlili się w Nowym Jorku. W latach 1940–1945 kierował grupą naukowców, pracującą w Massachusetts Institute of Technology nad konstrukcją radaru. W latach 1946–1956 był członkiem amerykańskiej komisji ds. energii atomowej, a po rezygnacji Roberta Oppenheimera był jej przewodniczącym w latach 1952–1956. Był pomysłodawcą stworzenia międzynarodowego laboratorium CERN w Genewie oraz Brookhaven National Laboratory koło Nowego Jorku. W roku 1971 odwiedził rodzinny Rymanów.

1914 – Urodził się baron Marcel Bich (zm. 30 maja 1994), francuski wynalazca, twórca koncernu Société Bic. Przedsiębiorstwo zajmuje się produkcją tanich produktów jednorazowego użytku, takich jak np. długopisy, ołówki, zapalniczki, zapalarki oraz maszynki do golenia. Dodatkowo Bic skupia znane na rynku marki: Ballograf, Conte, Sheaffer, WiteOut oraz Tipp-Ex.

1982 – Zmarł w wieku 92 lat Vladimir Kosma Zworykin, amerykański radiotechnik i elektronik rosyjskiego pochodzenia, uważany za „ojca telewizji”. Od 1919 roku przebywał w USA. Wynalazca ikonoskopu (lampy analizującej) w 1930 roku. Pracował też nad telewizją kolorową i stereoskopową oraz noktowizją i mikroskopią elektronową.

30 lipca

1619 – W Jamestown w Wirginii utworzono pierwszą Radę Mieszkańców na kontynencie północnoamerykańskim. Tego samego dnia wybuchł tam strajk polskich rzemieślników, pierwszy strajk na kontynencie północnoamerykańskim. Pierwsza grupa polskich rzemieślników przybyła do Jamestown w Wirginii 1 października 1608 roku, dwanaście lat przed tzw. Pielgrzymami, którzy dotarli do Massachusetts w 1620 roku. Spór został szybko zażegnany, a żądania polskich robotników spełnione (chodziło o to, że prawo głosu w kolonii przyznano początkowo wyłącznie kolonistom pochodzenia angielskiego).

1733 – W Bostonie powstała pierwsza amerykańska loża masońska (cztery lata po pierwszej polskiej). Masoneria w ogóle zorganizowała się z początkiem wieku XVIII. Skupiała wówczas przedstawicieli bogatego mieszczaństwa i arystokracji, głoszących moralne doskonalenie człowieka oraz braterstwo ludzi bez względu na pochodzenie, stan społeczny, religię i narodowość.

1962 – Oficjalnie otwarto Autostradę Transkanadyjską – zespół krajowych i regionalnych autostrad łączących wschód z zachodem Kanady, przebiegający przez wszystkie 10 prowincji tego kraju. Budowę tras zaplanowano w 1948 roku, rozpoczęto w 1950. Całkowite zakończenie prac nastąpiło w 1971 roku. Długość głównego odcinka, rozciągającego się pomiędzy Victorią w Kolumbii Brytyjskiej, a St. John’s na wyspie Nowa Fundlandia, liczy obecnie 7821 km. Pomimo nazwy, droga ma standard autostrady tylko na niektórych odcinkach w gęściej zaludnionych częściach kraju, a w większej części jest drogą jednojezdniową.

31 lipca

1803 – Urodził się John Ericsson (zm. 8 marca 1889 w Nowym Jorku) – szwedzki inżynier i wynalazca. Pracował w USA. W 1836 opatentował śrubę okrętową, która zastąpiła dotychczas używane koło łopatkowe. Stosowanie śruby okrętowej w znacznym stopniu zwiększyło wydajność statków parowych, co w dużej mierze wpłynęło na ich rozpowszechnienie. Zaprojektował również USS „Monitor” (pierwszy amerykański i drugi na świecie okręt z uzbrojeniem umieszczonym w obrotowej wieży artyleryjskiej. Od jego nazwy pochodzi nazwa całej klasy wywodzących się z jego konstrukcji jednostek – monitorów.

1980 – Zmarł Ernst Pascual Jordan (ur. 18 października 1902) – niemiecki fizyk teoretyczny i matematyczny, wniósł znaczący wkład do mechaniki kwantowej i kwantowej teorii pola. W dużym stopniu odpowiadał za matematyczne sformułowanie mechaniki macierzowej. Algebra Jordana jest nadal używana w nauce matematycznych i koncepcyjnych podstaw teorii kwantowej, poza tym stworzył wiele innych narzędzi matematycznych.

2003 – Felix Baumgartner (ur. 20 kwietnia 1969 r.– austriacki spadochroniarz, znany z wykonywania szczególnie niebezpiecznych akrobacji) jako pierwszy przeleciał nad Kanałem La Manche, wykorzystując specjalnie skonstruowane skrzydło z włókna węglowego. 14 października 2012 wykonał skok ze stratosfery z wysokości 38 969,4 metrów. Pobił trzy rekordy – najwyższy lot załogowy balonem, najwyższy skok spadochronowy oraz największa prędkość swobodnego lotu. 24 października 2014 r. jego rekord wysokości skoku pobił 57-letni Alan Eustace, nie używając przy tym specjalnej kapsuły.

1 sierpnia

1786 – Brytyjska astronomka Caroline Herschel (1750-1848) jako pierwsza kobieta odkryła kometę. Potem zresztą odkryła jeszcze siedem. Była siostrą Williama Herschela, także wybitnego uczonego, królewskiego astronoma króla Anglii Jerzego III.

1793 – We Francji wprowadzono system metryczny. Dziś to układ SI Międzynarodowy Układ Jednostek Miar (fr. Système international d’unités) – układ jednostek miar zatwierdzony w 1960 – później modyfikowany – przez Generalną Konferencję Miar na XI Generalnej Konferencji Miar. Został oficjalnie przyjęty przez wszystkie kraje świata z wyjątkiem Stanów Zjednoczonych, Liberii i Mjanmy.

1861 – W brytyjskim dzienniku The Times została opublikowana pierwsza na świecie prognoza pogody.

2 sierpnia

1820 – Urodził się John Tyndall (zm. 4 grudnia 1893) – irlandzki filozof przyrody, badacz i odkrywca zjawisk fizycznych z zakresu m.in. magnetyzmu, glacjologii, chemii fizycznej i bakteriologii, członek Royal Society, alpinista: pierwszy zdobywca m.in. Weisshornu. Jego nazwiskiem został nazwany przedwierzchołek Matterhornu od strony włoskiej, Pic Tyndall, do którego dotarł rok przed zdobyciem szczytu przez Edwarda Whympera. Ciekawostka: to on wyjaśnił naukowo, dlaczego niebo jest błękitne.

1823 – Zmarł Lazare Nicolas Marguerite Carnot (ur. 13 maja 1753), francuski polityk, matematyk i wojskowy, pochodzący ze znanej rodziny uczonych i polityków. Uzyskał tytuł hrabiego. Nazywany był też Wielkim Carnotem. Był ważną postacią Wielkiej Rewolucji. W 1814 jako generał Napoleona (z którym przedtem popadł w konflikt i podał się w 1804 roku do dymisji) dowodził obroną Antwerpii. Przez okres 100 dni w 1815 roku sprawował urząd ministra spraw wewnętrznych. Po klęsce pod Waterloo skłaniał Napoleona do stawienia dalszego oporu. Po powrocie Burbonów wygnany z Francji wyjechał do Warszawy, a następnie do Magdeburga, gdzie osiedlił się na stałe. Pochowany w Panteonie. Jeden z twórców nowoczesnej geometrii.

1907 – Robert Baden-Powell zorganizował na wyspie Brownsea w Anglii obóz młodzieżowy, który zapoczątkował skauting. W Polsce jego prekursorem był Andrzej Małkowski, uważany za twórcę harcerstwa – polskiej odmiany skautingu. Ruch skautowy został początkowo zdefiniowany jako dobrowolny apolityczny ruch wychowawczy dla młodzieży, otwarty dla wszystkich, bez względu na pochodzenie, rasę czy wyznanie. Idee niewątpliwie piękne, ale niezupełnie prawdziwe.

3 sierpnia

1900 – Urodził się John T. Scopes (zm. 21 października 1970), geolog i nauczyciel amerykański, bohater słynnego Małpiego Procesu (1925), który – z sukcesem – zapoczątkował walkę z nauczaniem kreacjonizmu w amerykańskich szkołach. Po procesie Scopes porzucił jednak zawód nauczycielski. Otrzymał tytuł naukowy z geologii i przeszedł do pracy w przemyśle naftowym. W 1968 wszczęty został kolejny słynny proces. Stroną oskarżającą była tym razem Susan Epperson, nauczycielka biologii. Oskarżyła ona stan Arkansas, że przez wprowadzenie zakazu nauczania teorii ewolucji narusza jej wolność wypowiedzi. Sąd Najwyższy USA stwierdził niekonstytucyjność równego traktowania ewolucjonizmu i kreacjonizmu, który sklasyfikował jako doktrynę religijną, szkodliwą dla edukacji. Ale bigoci nie dali za wygraną i rozpoczęli szerzenie bajek o Inteligentnym Projekcie…

1917 – Zmarł Ferdinand Georg Frobenius (ur. 26 października 1849), wybitny matematyk niemiecki. Małe szanse, by zwykły człowiek znał to nazwisko; a szkoda, bo warto. Ma wielki wkład w wiedzę matematyczną naszych czasów. Słynne (dość trudne; dowodu nie wykłada się w zwykłym kursie nawet studentom matematyki) twierdzenie Frobeniusa orzeka, że pojęcie liczby da się uogólniać tylko do pewnej granicy, co dla wielu było sporym zaskoczeniem…

1958 – USS Nautilus, pierwszy amerykański atomowy okręt podwodny, na rozkaz prezydenta Eisenhowera przepłynął pod Biegunem Północnym. Stanowiło to pierwsze w dziejach udane dotarcie okrętem do „wierzchołka świata”. Rejs przeprowadzony pod kierunkiem komandora Williama Andersona na wypadek niepowodzenia objęty był klauzulą najściślejszej tajemnicy. Okręt przez cztery dni operował pod lodem, przepływając 1830 mil morskich (3390 km), aż wynurzył się na powierzchnię niedaleko Islandii. Po wynurzeniu dowódca okrętu Anderson został podjęty przez helikopter i przewieziony do Waszyngtonu, gdzie w Białym Domu został udekorowany orderem Legion of Merit – drugim w randze najwyższych odznaczeń amerykańskich w czasie pokoju. Po zakończeniu ceremonii Anderson w ten sam sposób powrócił na pokład swojego okrętu, z którym triumfalnie wpłynął do portu Portland w Wielkiej Brytanii.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.