23.04.2023
Nic tutaj nie jest podobne do tego samego, co jest gdzie indziej.
Krystyna Kurczab-Redlich
Profesor dr hab. Zbigniew Huzar – informatyk, emerytowany profesor Politechniki Wrocławskiej, członek Polskiego Towarzystwa Informatycznego, przewodniczący Sekcji Inżynierii Oprogramowania Komitetu Informatyki Polskiej Akademii Nauk, autor 110 publikacji – jest człowiekiem o wszechstronnych zainteresowaniach. Nadesłał nam ciekawy i pełen erudycji esej o Rosji. Sądzimy, że będzie to interesująca lektura dla Czytelników.
Z uwagi na objętość tekstu jest on podzielony na części. Każda część stanowi odrębny rozdział. Na dole strony znajdują się numery poszczególnych części, stanowiące aktywne odnośniki
1. Wstęp
Dlaczego Rosja jest taką jaką widzimy? Jakimi ludźmi są Rosjanie, a zwłaszcza dlaczego są tacy jak ich widzimy? – oto pytania, na które często próbujemy sobie odpowiedzieć. Nurtują nas one zwłaszcza w szczególnych okresach, takich jak właśnie teraz, kiedy wraz z Ukraińcami przeżywamy już prawie roczną walkę Ukrainy z Federacją Rosyjską, a jednocześnie dowiadujemy się o niebywale wysokim poparciu wojny przez rosyjskie społeczeństwo.
Zebrane obserwacje i opinie są efektem przeglądu materiałów dostępnych w Internecie i w powszechnie znanej literaturze. Wszystkie przytaczane fakty mają potwierdzenie w Wikipedii, która z punktu widzenia amatora jest aż nadto wystarczającym źródłem danych historycznych, natomiast różne poglądy i opinie na temat Rosji są zaczerpnięte z licznych portali internetowych.
Niezależnie od źródeł internetowych, które mają charakter wtórny, istnieje ogromna literatura naukowa na temat historii Rosji. Przykładem jest podręcznik Jerzego Ochmańskiego, przeznaczony dla studentów studiów uniwersyteckich, Dzieje Rosji do roku 1861, wydany przez PWN w 1963 roku. Najpełniejsze ujęcie historii Rosji przedstawia dwutomowa monografia Ludwika Bazylowa, Historia Rosji, również wydana przez PWN w 1985 roku.
Ponad trzysta lat (1613-1917) panowała w Rosji dynastia Romanowów, jej dzieje przedstawia książka Andrzeja Andrusewicza, Romanowowie. Imperium i familia, Wydawnictwo Literackie, 2014.
Na Rosji ciąży fatum splotu wielkości i terroru. Fundamenty pod to fatum położyły rządy Iwana Groźnego i Piotra Wielkiego, omawia je Kevin Platt w książce o Terror i wielkość. Iwan i Piotr jako rosyjskie mity, Wydawnictwo Sic!, 2013.
Ustrój polityczny Rosji jest przedmiotem monumentalnej trylogii Richarda Pipesa, Rosja carów – Rewolucja rosyjska – Rosja bolszewików, Wydawnictwo Magnum 2005-2006.
Warto też wspomnieć o dwóch wydanych niedawno książkach, które mówią wiele o Rosji w kontekście rosyjsko-polskich stosunków, i które znalazły pewne odzwierciedlenie w przedstawianym tekście. Są to: Andrzej Chwalba, Wojciech Harpula, Polska-Rosja. Historia obsesji, obsesja historii, Wydawnictwo Literackie 2021, oraz Andrzej Nowak, Polska i Rosja. Sąsiedztwo wolności i despotyzmu X-XXI wiek, Biały Kruk 2022.
Uzupełnieniem tych pozycji mogą być dwie książki Józefa Darskiego, Ukraina. Historia, współczesność, konflikty narodowe oraz Białoruś. Historia, współczesność, konflikty, które ukazały się w 1993 roku nakładem Instytutu Politycznego (Polish Policy Institute).
Inny charakter ma książka Wasilija Grossmana, Życie i los, Noir Sur Blanc 2022, ukończona w 1960 roku, ale po licznych perypetiach wydana dopiero kilka lat później po śmierci autora. Jest to powieść o czasach obrony Stalingradu 1942-1943 i można ją traktować jako studium do zrozumienia mentalności radzieckiego, a tym samym i rosyjskiego człowieka.
Mamy wreszcie liczne książki poświęcone ostatniemu władcy Rosji – prezydentowi Władimirowi Putinowi, między innymi, Anny Politkowskoy, Rosja Putina, Wydawnictwo Studio Emka, 2005, Gessen Masha, Putin, człowiek bez twarzy, Prószyński Media, 2012, oraz Krystyny Kurczab-Redlich, Wowa, Wołodia, Władimir. Tajemnice Rosji Putina, W.A.B., 2016, najpełniejsza w języku polskim biografia Putina.
Celem tego eseju jest próba uporządkowania elementarnej wiedzy o współczesnej Rosji na własny użytek po to, aby rozumieć inne poglądy i opinie, a także, aby ewentualnie z nimi dyskutować. Nie chodzi tu o odkrywanie nowych prawd, ale o uporządkowane i zwarte przedstawienie tych, które już znamy.
Nie sposób przeprowadzić rozważań na temat Rosji bez oderwania się od jej historii. Przedstawiany zarys historii składa się z czterech etapów: Księstwa Moskiewskiego jako początku państwowości rosyjskiej, Carstwa Rosyjskiego, Imperium Rosyjskiego i Związku Radzieckiego poprzedzających współczesną Federację Rosyjską. Opis tych etapów skupia się definiowaniu ich początków oraz pewnych charakterystycznych ich cech, pomijane jest natomiast kalendarium towarzyszących im nawet istotnych zdarzeń. Głównymi cechami, na które jest zwrócona uwaga to absolutyzm i imperializm – dwie ściśle powiązane ze sobą cechy, współistniejące ze społeczeństwem rosyjskim przez cały okres jego dziejów.
Na tym tle są omówione mechanizmy władzy oraz charakterystyka postaw współczesnych Rosjan, a także istotne elementy statystyki pozwalające porównać Rosję z innymi krajami świata. Całość kończy krótkie omówienie wojny w Ukrainie i podsumowanie zarysowujące perspektywy dalszych losów Rosji.
