03.10.2026
Brutalny atak Hamasu na mieszkańców Izraela wokół Gazy jaki miał miejsce trzy lata temu 7.10.2023, przyniósł, niezależnie od tego jak paradoksalnie to brzmi, globalny wzrost antysemityzmu i prawdziwy zalew publicystyki antyizraelskiej na całym świecie, w tym w Polsce. Choć polscy antysemici nie potrzebują obcych wzorców, bo przecież rodzima tradycja nigdy nie przestała inspirować zastępy „patriotów” zatroskanych o czystość polskiej kultury, to dał się jednak zauważyć wpływ inspiracji lewicowego antysemityzmu, który z nowa siła zakwitł na kampusach uniwersyteckich Europy Zachodniej i w USA. Oczywiście tutaj również potrzebne jest zastrzeżenie, ze tradycje najpierw carskiego (Protokoły mędrców Syjonu!), a potem bolszewickiego i sowieckiego antysemityzmu (czystki stalinowskie) miały również na terenach Polski swoich pilnych wyznawców. Jednak było to zawsze zjawisko rażąco prostackie, by nie powiedzieć prymitywne. Odsłona antysemityzmu po 7.10.2023 ma jednak swoisty koloryt. Jego głowni reprezentanci to nader subtelne umysły odwołujące się do wyrafinowanych teorii postkolonializmu. I tutaj zapożyczenia zachodnie są oczywiste i brak lokalnego zakorzenienia uderzający. Choć naturalnie nie należy lekceważyć bezpośrednich, choć negowanych, inspiracji nagonką antysyjonistyczną z 1968 roku, w której celowali narodowi komuniści z Mieczysławem Moczarem na czele.
Ten przydługi wstęp był mi potrzebny by zachęcić Czytelników do lektury małej objętościowo, ale niezwykle bogatej w treść książeczki Michaela Stanislawskiego „Syjonizm. Krótkie wprowadzenie”, której tłumaczenie Macieja Potza ukazało się w 2025 roku. Redakcję naukową sporządziła, związana z Uniwersytetem Hebrajskim Katarzyna Czerwonogóra. To książeczka na czasie, bo wprowadza najbardziej bodaj zafałszowane, jakim niewątpliwie jest pojęcie syjonizmu do obiegu naukowego. Książka ukazała się po angielsku w 2017 roku w prestiżowej serii „Wszystko, co trzeba wiedzieć” Oxford University Press, w której publikują uznane autorytety w danej dziedzinie. A do takich niewątpliwie należy Michael Stanislawski wykładający na Wydziale Studiów Żydowskich na Columbia University. Urodzony w 1952 wychował całe pokolenia historyków i – jak dokumentuje poświęcona mu Księga Pamiątkowa, wydana w 2024 roku A Jew in the Street: new perspectives on European Jewish history: in honor of Michael Stanislawski, pod redakcją jego uczniów, (Nancy Sinkoff, Jonathan Karp, James Loeffler, Howard Lupovitch) – jest świetnym przykładem nowego podejścia do historii Żydów. Jak powiadają redaktorzy, Stanislawski „osadził narrację dotyczącą Żydów w kontekście myśli oświeceniowej, polityki narodowej oraz ogólnego traktowania mniejszości”. Dokumentują ten zwrot jego kolejne książki: Tsar Nicholas I and the Jews. The Transformation of Jewish Society in Russia, 1825-1855, (1983), Zionism and the Fin de Siècle: Cosmopolitanism and Nationalism from Nordau to Jabotinsky (2001), For Whom Do I Toil? Judah Leib Gordon and the Crisis of Russian Jewry (1988), Autobiographical Jews (2004), A Murder in Lemberg. Politics, Religion, & Violence in Modern Jewish History (2007) i interesujące nas krótki szkic: Syjonizm. Krótkie wprowadzenie. Być może ta pierwsza książka z jaką ma okazję się zapoznać polski czytelnik, otworzy drzwi następnym.
Książka składa się z 10 rozdziałów i do każdego dołączona jest na końcu bibliografia oraz literatura polecana, obszerna w języku angielskim i znacznie skromniejsza w języku polskim. A oto o czym traktują poszczególne rozdziały: 1. Żydzi: grupa religijna czy naród?, 2. Nowoczesny nacjonalizm żydowski (1872–1897), 3. Theodor Herzl i powstanie ruchu syjonistycznego (1897–1917), 4. Era Weizmanna i Deklaracja Balfoura, 5. Syjonizm socjalistyczny i rewizjonistyczny (1917–1939), 6. Syjonizm w trakcie II wojny światowej i po jej zakończeniu, 7. Syjonizm w państwie żydowskim (1948–1967), 8. Nacjonalizm i mesjanizm (1967–1977), 9. Zwrot na prawo (1977–1995), 10. Przemiany syjonizmu od 1995 roku. Jest tu więc naprawdę wszystko, co potrzeba wiedzieć by nie powtarzać zasłyszanych w bańkach informacyjnych bzdur. Nic tylko czytać, a warto też mieć tę książeczkę pod ręką w chwili, gdy przyjdzie nam się zmierzyć z komunałami wypowiadanymi przez użytecznych idiotów.
