Bogdan Miś: Działo się (10)4 min czytania

2016-01-18.

I znów – przegląd wydarzeń z dziedziny nauki i techniki (ale nie tylko), których rocznice przypadają w bieżącym tygodniu:

13 stycznia

Wilhelm Wien

1864 – Urodził się niemiecki fizyk Wilhelm Wien, który wyjaśnił, dlaczego rozgrzane do odpowiedniej temperatury przedmiot świecą na czerwono. Za swoje odkrycia otrzymał w 1911 roku Nagrodę Nobla.

1906 – W „Scientific American” pojawiła się pierwsza w USA reklama radioodbiornika na sprzedaż. Aparat kosztował 7,5 dolara i odbierał program w zasięgu mili od nadajnika.

1976 – Zademonstrowano publicznie urządzanie czytające na głos druk. Konstruktorem był Raymond Kurzweil z Cambridge, Massachusetts. Urządzenie miało służyć niewidomym. Aparat – współdziałający z komputerem – czytał 150 słów na minutę.

14 stycznia

1793 – Pierwsza Amerykanka urodziła zdrowe dziecko z wyniku tzw. cesarskiego cięcia. Nazywała się Elisabeth Hog Bennet, zabieg wykonał w Edom w Wirginii jej mąż, Jesse.

1890 – Urodził się angielski geolog, Arthur Holmes. Jest autorem metody datowania skał metodą oznaczania w nich pierwiastków promieniotwórczych. Kiedy zaczynał karierę naukową, sławny lord Kelvin szacował wiek Ziemi na 100 mln lat. Dzięki pracom Holmesa przesunięto to szacowanie na co najmniej 4,6 mld lat.

Ambulocet w porównaniu do człowieka

 1994 – Paleobiolog J. G. M. Thewissen opublikował w „Science” artykuł, w którym doniósł, że w Pakistanie odkrył szczątki walenia wychodzącego na ląd – stworzenia pośredniego między zwierzętami lądowymi, a dzisiejszymi waleniami. Nazwano je ambulocet.

15 stycznia

1609 – Ukazał się pierwszy na świecie tygodnik, „Aviso Relation oder Zeitung”. Wydawcą był (w Saksonii) Julius Adolph von Sohne.

1784 – Angielski chemik Henry Cavendish zapalił wodór i uzyskał wodę, co dowiodło, że jest ona kombinacją dwóch gazów. Tym samym ostatecznie pogrzebano przekonanie starożytnych, że świat składa się z czterech „żywiołów”: powietrza, wody, ziemi i ognia.

Teller na fotografii z Los Alamos

1908 – W Budapeszcie urodził się „ojciec bomby wodorowej”, węgierski Żyd, Edward Teller.

16 stycznia

1477 – Przyszedł na świat niemiecki geograf, Johannes Schoener. W 1515 roku wykonał on pierwszy globus, na którym uwzględniono odkrycia Kolumba i użyto nazwy „Ameryka”.

Współczesny radar dalekiego zasięgu

1881 – Urodził się na wyspie Wight sir Arthur Percy Morris Fleming, wynalazca radaru.

1968 – Dwa statki kosmiczne z radzieckiej serii „Sojuz” jako pierwsze sztuczne obiekty w Kosmosie połączyły się i wymieniły załogi.

17 stycznia

Ten portret Franklina jest chyba najbardziej znany na świecie…

1706 – W Bostonie, jako piętnaste z siedemnaściorga dzieci (!) biednego wytwórcy świec, urodził się sławny uczony, filozof, wynalazca i polityk, Benjamin Franklin. Do szkół uczęszczał… przez dwa lata.

1834 – Urodził się niemiecki biolog teoretyczny August Weismann, który – wyprzedzając późniejsze odkrycia – zasugerował, że chromosomy są nośnikiem informacji genetycznej. W okresie ogłupiałego stalinizmu jego nazwisko było wymieniane jednym tchem obok Mendla i Morgana jako przykład twórcy „łżenauki, sprzecznej z marksizmem-leninizmem” (a dokładniej, z majaczeniami niejakiego Trofima Łysenki…)

1893 – Koniec monarchii na Hawajach (tak, tak – to aż tak długo było królestwo). Królowa Liliuokalani została zmuszona do abdykacji przez koalicję białych biznesmenów.

18 stycznia

1778 – James Cook dotarł do Hawajów. Rok później zginął na jednej z wysp archipelagu w walce z krajowcami.

1858 – Pierwszy chirurg, który odważył się wykonać operację na otwartym sercu (10 lipca 1893 roku w Chicago), Afroamerykanin Daniel Hale Williams, urodził się w Pensylwanii.

Jacob Bronowski

1908 – Na świat w Łodzi  przyszedł wybitny matematyk, ale przede wszystkim genialny popularyzator nauki, sławny Jacob Bronowski; był z pochodzenia Żydem. Doktorat z matematyki uzyskał w Anglii, w Cambridge; w czasie wojny miał wielkie osiągnięcia w dziedzinie „badań operacyjnych”, ważnych dla wojska. Po wojnie z ogromnymi sukcesami i światowym uznaniem zajmował się już tylko popularyzacją, szczególnie w telewizji.

19 stycznia

Pomnik Watta w Leeds, w Anglii

1736 – W Szkocji urodził się James Watt, wynalazca maszyny parowej. Nigdy nie chodził do szkoły, uważany był ogólnie za zapóźnionego w rozwoju, cierpiał na makabryczne bóle głowy. Jego wynalazek zapoczątkował Pierwszą Rewolucję Przemysłową.

1870 – O ile wiem, nic podobnego nigdy się nie zdarzyło przedtem ani potem: najwyższe znane małżeństwo Anna Hanen Swan (227) i Martin van Buren Bates (220 cm) zostało rodzicami najcięższego zarejestrowanego noworodka (10,77 kg w momencie urodzenia). Rzecz działa się w USA.

1962 – Pierwsza w dziejach udana transplantacja śledziony. Dokonał je dr Thomas Starzl w Dnver, Kolorado. Pacjentem było dziecko z hemofilią.

Wyszperał

Bogdan Miś