2016-10-31.
I znowu w kalendarzu pojawiają się ważne dla historii cywilizacji człowieka, smutne, zabawne lub po prostu ciekawe wydarzenia. Oto one:
28 października
Pomnik Alfreda Wielkiego w Winchesterze
900 (Niektórzy mówią: w 899) w Winchester w Anglii zmarł król Alfred Wielki (miał 51 lat), który powstrzymał podbój Anglii przez Duńczyków. Ale poza tym był na owe czasy wielce uczony i starał się upowszechniać wiedzę wśród poddanych. Dzięki niemu przełożono z łaciny na angielski wiele ksiąg; część przełożył osobiście.
1636 – W stanie Massachusetts powstał Harvard College. To już 380 lat!
1845 – W Grodnie urodził się wielki polski fizyk Zygmunt Wróblewski, który wynalazł technologię skraplania gazów. W 1883 roku wraz z Karolem Olszewskim skroplił tlen, azot, tlenek węgla i wodór.
29 października
Sir Walter Raleigh
1618 – W Londynie pod zarzutem zdrady ścięty został sir Walter Raleigh, który był jednym z najważniejszych ludzi epoki kolonizacji Ameryki Północnej. Onże wprowadził w Irlandii tytoń i ziemniaki.
1831 – W Lockport w stanie Nowy Jork urodził się paleontolog Othniel Charles Marsh. Odkrył ok. 500 wymarłych gatunków, m. in. pterodaktyla.
1963 – Bardzo tajemnicze wydarzenie, którego istota do dziś nie jest wyjaśniona. Rzez 20 minut na powierzchni Księżyca widoczne były w okolicach Krateru Arystarcha czerwone plamy. Obserwowali to poważni astronomowie z obserwatorium im. Lovella w Arizonie. Niektórzy twierdzą, że plamy ułożyły się w napis po chińsku (bujda, oczywiście).
30 października
1925 – Po raz pierwszy w telewizji pokazano ludzką twarz. Rzecz działa się w Anglii, eksperyment prowadził słynny John Logi Baird, pokazywany był 15-letni chłopiec o nazwisku Wiliam Taynton. Pobrał on podobno za użyczenie swego wizerunku 2 szylingi i 6 pensów; byłoby to zatem pierwsze w dziejach honorarium telewizyjne…
Orson Welles
1938 – Ziemię zaatakowali Marsjanie! CBS nadał audycję radiową Orsona Wellesa o rzekomej inwazji istot pozaziemskich. Tysiące ludzi się nabrały, w okolicach Nowego Jorku wybuchła panika. Audycja uchodzi dziś za klasykę słuchowiska.
1961 – Największa w historii eksplozja spowodowana przez człowieka. Na Nowe Ziemi w ZSRR dokonano wybuchu 57-megatonowej bomby termojądrowej. Fala uderzeniowa okrążyła Ziemię 3 razy, pierwsze okrążenie trwało ok. 36 godzin.
31 października
1815 – W Ostenfelde w Niemczech urodził się Karl Theodor Wilhelm Weierstrass, genialny matematyk, który wniósł kolosalny wkład w rozwój rachunku różniczkowego i całkowego.
Ivy Mike
1952 – Pierwszy w dziejach wybuch bomby termojądrowej (wodorowej), wykorzystującej proces syntez jąder. Bomba o kryptonimie „Ivy Mike” została zdetonowana na wieży na atolu Enewetak na Wyspach Marshalla na Pacyfiku. W ten sposób odtworzono procesy, zachodzące na Słońcu.
1956 – Na Biegunie Południowym wylądował pierwszy samolot. Nazywał się ładnie „Que sera, sera”, a pilotował go amerykański kontradmirał George John Dufek. Był on jednocześnie pierwszym Amerykaninem, który postawił stopę na Biegunie Południowym.
1 listopada
Mapa pogody Europy z roku 1887
1870 – US Weather Bureau ogłosiło pierwszą prognozę pogody, opierając się na obserwacjach zebranych z 24 miejsc w całym kraju. Zaczęła się epoka meteorologów..
1918 – Potworna katastrofa w metrze nowojorskim. Wykoleił się pociąg linii BRT, zginęło na miejscu 97 osób, dalszych 5 zmarło w szpitalach. Linia zbankrutowała niemal z dnia na dzień.
1939 – Świat zobaczył pierwsze zwierzę, powołane do życia metodą sztucznego zapłodnienia. Był to królik, który urodził się w laboratorium dr. Gregory’ego Pincusa w Nowym Jorku.
2 listopada
Łobaczewski
1793 – W Niżnym Nowgorodzie urodził się „Kopernik geometrii” – Nikołaj Łobaczewski, który stworzył geometrię nieeuklidesową.
1904 – W Więzieniu Lavenworth w stanie Kansas po raz pierwszy zdaktyloskopowano (pobrano odciski palców) więźnia federalnego zakładu karnego.
1906 – W Szwecji urodził się Bengt Edlén, któremu udało się dość dokładnie oszacować po raz pierwszy temperaturę Słońca.
3 listopada
1892 – W La Porte w stanie Indiana oddano do użytku pierwszą sprawną w działaniu centralę telefoniczną konstrukcji Almona B. Strowgera. Poprzednia centrala, uruchamiana w roku 1879, okazała się niewypałem.
1930 – Oddano do użytku pierwszy przeznaczony dla ruchu kołowego tunel, łączący USA z innym krajem. Oczywiście, z Kanadą. Biegł pod rzeką Detroit.
Łajka została upamiętniona na znaczku rumuńskim
1957 – Pierwsze zwierzę w kosmosie. Pies Łajka (wielorasowy) został wystrzelony w satelicie Sputnik 2. Z uwagi na minimalny zapas tlenu pies zmarł na orbicie.
Wyszperał
Bogdan Miś
Szanowny Autorze! Gratulacje z powodu Jubileuszowego 50-go „Działo się”!
.
Jak tylkopojawi się kolejny „numer”, to ja sie zaraz na niego rzucam!
.
Jedna ciekawostka dotycząca Ivy Mike. Otóż, potęga wybuchu zaskoczyła budowniczych tej bomby (której oni zresztą nie nazywali bombą, tylko „device”, bo była to raczej instalacja, nie nadająca sie do przenoszenia). Okazało się, że reakcja trmojądrowa w ładunku deuterowym wyzwoliła cos 4 MTony, ale jeszcze więcej (bodajze 6 MTon, o ile dobrze pamiętam) wyzwoliło sie z reakcji rozszczepienia w naturalnym uranie, z którego zrobiono „otulinę” — zwaną „tamper” — dla ładunku termojądrowego, i tego uranu było kilkana scie ton. Naturalny uran to głównie izotop 238, który, wbrew dośc rozpowszechnionemu przekonaniu, też jest materiałem rozszczepialnym. Ale w reakcji rozszczepienia nie uwalniają się neutrony, zatem w samym uranie 238 nie moze wywiazac się reakcja łańcuchowa. Taka reakcja może natomiast powstać w izotopie 235, w którym reakcja rozszczepienia jądra wyzwala średnio 2,4 prędkie neutrony. Ale jeśli uranowi 238 „dostarczymy” neutronów, to też wybucnnie. W danym przypadku źródłem takich neutronów była właśnie reakcja termojadrowa w deuterze. Konstruktorzy Ivy Mike jednak nie spodziewali sie, że ten „tamper” wybuchnie aż ztaka siła!
.
Material rozszczepialny w fachowej treminologii angielskiej nazywaja „fissionable”, ale podgrupą tych materiałów są takie nazywane „fissile”, i tylko w takich może powstać reakcja łańcuchowa, czxyli mogą wybuchnąć bez „pomocy” neutronów z innego źródła.
.
Ja tego wszystkiego się dowiedziałem z książki Richarda Rhodesa o tytule „Dark Sun. The making of the hydrogen bomb”, którą bardzo polecam, bo sie czyta, jak dobrą sensacyjn a powieść. Polskie tłumaczenie chyba wydał Prószyński. Tam również jest bardzo duzo o pracach uczonych radzieckich (Sacharova, Chałatnikova i jeszcze paru innych), którzy „deptali Amerykanom po piętach” i nawet ich w niektórych rzeczach wyprzedzali. Pierwsza sowiecka bomba A była idealną kopią tej zrzuconej na Nagasaki, oni ją zgudowali na podstawie wykradzionych Amerykanom planów — ale prototypy bomb H to były juz ich wlasne projekty.