2017-03-15.
Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach po prostu ciekawych, intrygujących albo nawet tylko zabawnych.
Oto te fakty
14 marca
1839 – Amerykanin Eli Whitney, wynalazca i przedsiębiorca, otrzymał patent na odziarniarkę bawełny maszyny do mechanicznego oddzielania nasion bawełny od włókien. Maszyna ta zmniejszyła koszty uprawy bawełny; dzięki mechanizacji procesu oczyszczania bawełny wydajność jednego pracownika wzrosła 50-krotnie. W gruncie rzeczy to ten pan (a nie – jak się powszechnie uważa, Henry Ford) wpadł pierwszy na pomysł wykorzystania w produkcji masowej linii montażowej..
Albert Einstein
1879 – Urodził się w Ulm w Niemczech Albert Einstein (zm. 1955). jeden z największych fizyków-teoretyków XX wieku, twórca ogólnej i szczególnej teorii względności, współtwórca korpuskularno-falowej teorii światła, odkrywca emisji wymuszonej. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki w 1921 roku za wyjaśnienie efektu fotoelektrycznego. Opublikował ponad 450 prac. Podobno drogę naukową wskazał mu w wieku 5 lat… kompas, który pokazał mu jego ojciec. Działanie urządzenia wywarło na nim „głębokie i trwałe wrażenie”.
1932 – W Rochester popełnił samobójstwo George Eastman, amerykański przedsiębiorca, współzałożyciel przedsiębiorstwa Eastman Kodak oraz Eastman Chemical. Propagator (ale nie wynalazca!) błony fotograficznej, dzięki której spopularyzował fotografię.
15 marca
1892 – Amerykański wynalazca Jesse Reno opatentował schody ruchome. Pierwsze takie schody oddano do użytku w roku 1895 na Coney Island; miały nachylenie 25 stopni, służyły wyłącznie rozrywce. Prawdziwą karierę schody ruchome rozpoczęły wraz z zarejestrowaniem firmy Otis Escalator i ekspozycją urządzenia na Wystawie Światowej w Paryżu w roku 1900.
Wjazd do tunelu Fréjus ze strony Włoch (Bardonecchia)
1815 – Urodził się Germain Sommeiller (zm. 1871) – inżynier sabaudzki, specjalista budowy linii kolejowych, twórca tunelu kolejowego Fréjus pod Masywem Mont Cenis w Alpach – pierwszego wielkiego tunelu w dziejach kolei.
1998 – Zmarł Benjamin McLane Spock (ur. 1903) – amerykański pediatra, autor – niegdyś ogromnie popularnych – podręczników bezstresowego wychowania dzieci. W młodości uprawiał wioślarstwo. W konkurencji ósemek zdobył złoty medal na Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Paryżu w 1924.
16 marca
Nathaniel Bowditch
1838 – Zmarł Nathaniel Bowditch, (ur. 26 marca 1773) – amerykański matematyk znany ze swojej pracy nad nawigacją oceaniczną. Jego książka „The New American Practical Navigator”, opublikowana po raz pierwszy w 1802 roku, znajduje się na pokładzie każdego okrętu Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych. Co ciekawe: był samoukiem. Kiedyś to było możliwe…
1927 – Urodził się w Moskwie Władimir Michajłowicz Komarow, radziecki kosmonauta, inżynier, pułkownik lotnictwa. Był w Kosmosie dwukrotnie – za pierwszym razem 2/13 października 1964 dowodził pierwszym wieloosobowym statkiem kosmicznym Woschod 1. Jego drugi lot — pierwszym z serii nowych statków kosmicznych Sojuz 1 – skończył się tragicznie 24 kwietnia 1967 roku (podczas lądowania zawiódł spadochron kapsuły). Komarow miał w Warszawie w latach 1967-1992 ulicę swojego imienia (dziś i przedtem: Wołoska). Ma też „własną” planetoidę oraz krater na Księżycu.
1961 – Amerykańskie Centrum Lotów Kosmicznych (otwarte w roku 1959) otrzymało imię Roberta H. Goddarda. Centrum to ośrodek NASA mieszczący się w Greenbelt w Maryland, będący ważnym ośrodkiem projektowo-badawczym. Robert Hutchings Goddard (ur. 1882, zm. 1945) to amerykański konstruktor i wynalazca lotniczy, pionier techniki rakietowej i astronautyki. W latach 1919-43 był profesorem uniwersytetu Clarka w Worcester. Uzyskał 214 patentów za opracowania z dziedziny techniki rakietowej. Zbudował pierwszą w historii rakietę na paliwo ciekłe. W dodatku już w 1926 roku ta rakieta pomyślnie wystartowała.
17 marca
Cornelia Maria Clapp
1849 – Urodziła się Cornelia Maria Clapp, sławna amerykańska zoolog i biolog morski. Po uzyskaniu dyplomu w 1871 została nauczycielką w Pensylwanii, a w roku następnym — wykładowcą algebry (!) i historii naturalnej (tak niegdyś nazywano przyrodę) w uczelni Mount Holyoke. Ciekawa jest jej formalna kariera naukowa: dopiero w wieku 39 lat uzyskała licencjat (B. Sc) z filozofii, w rok później została doktorem filozofii, zaś dopiero w 1921 roku – doktorem nauk. W 1904 roku mianowano ją profesorem zoologii w Mount Holyoke.
1921 – W Londynie otwarto pierwszą klinikę kontroli urodzin. Dokonała tego dr Marie Stopes (1880-1958), Szkotka, feministka i… paleobiolog. Jej prace nad uświadomieniem kobiet, antykoncepcją i kontrolą urodzin kontynuuje dziś międzynarodowa organizacja Marie Stopes International. Jak nietrudno zgadnąć, jej działalność była solą w oku Kościoła. Grożono negatywnymi skutkami zdrowotnymi oraz ekonomicznymi (spadek siły roboczej) jej pracy. Niektóre gazety, jak np. The Times, odmawiały zamieszczania reklam i informacji o jej książkach. Kołtun wiecznie żywy…
1956 – W wieku 58 lat zmarła na białaczkę Irène Joliot-Curie, córka Marii Skłodowskiej-Curie i Francuza Pierre’a Curie. W 1934 wraz z mężem, Frédérikiem Joliot-Curie wykonała zdjęcie komory mgłowej, na którym uwieczniła zjawisko tworzenia się par elektron-pozyton (pozytonium) z fotonów. W 1935 r. otrzymali oboje Nagrodę Nobla z chemii za odkrycie sztucznej promieniotwórczości. Ciekawostka: w 1936 wraz z dziennikarzem Charlesem Faroux założyła w Paryżu klub sportu walki jujutsu pod nazwą „Jiu-jitsu Club de France”. Socjalistka. Sekretarz stanu ds. badań naukowych w słynnym rządzie Frontu Ludowego w 1936 r.
18 marca
Patent na silnik Diesla
1858 – Urodził się Rudolf Alexander Diesel (zm. 1913) – niemiecki konstruktor, twórca silnika wysokoprężnego, nazywanego od jego nazwiska silnikiem Diesla. Od młodości pragnąc zostać inżynierem, ukończył w 1880 studia na politechnice w Monachium, z najlepszym wynikiem w dotychczasowej historii uczelni. Swój projekt nowego rodzaju silnika ogłosił w lutym 1892 i opatentował 28 lutego 1893, natomiast pierwszy w pełni udany silnik wysokoprężny zbudował w roku 1897.
1964 – Zmarł w Sztokholmie Norbert Wiener (ur. 1894) – amerykański matematyk, twórca cybernetyki, uchodzący za cudowne dziecko. Jego prace dotyczą podstaw matematyki, rachunku prawdopodobieństwa i analizy funkcjonalnej (w tej dziedzinie znany jest spór o pierwszeństwo niektórych odkryć ze Stefanem Banachem).
1965 – Pierwszy „spacer” w otwartej przestrzeni: Aleksiej Leonow i Paweł Bielajew polecieli w Kosmos statkiem Woschod 2 i podczas drugiego okrążenia Ziemi Leonow opuścił kabinę. Pozostawał poza statkiem – na wysokości 177 km nad powierzchnią planety – 10 minut.
19 marca
1474 – W Wenecji zaczęło obowiązywać pierwsze prawo patentowe w dziejach. Dokument wydany tego dnia stwierdzał, że każdej osobie, która dokonała wynalazku przysługuje przez 10 lat ochrona prawna – w tym sensie, że nikt poza autorem nie może czerpać z eksploatacji wynalazku korzyści bez jego zgody (i, naturalnie, odpowiedniego wynagrodzenia).
Małżeństwo Joliot-Curie
1900 – Urodził się Jean Frédéric Joliot-Curie, francuski fizyk, współlaureat z żoną Nagrody Nobla w dziedzinie chemii, zięć Marii Skłodowskiej (której był jednym z asystentów). W 1926 roku dopisał do swego nazwiska Joliot nazwisko Curie. Czynny uczestnik francuskiego ruchu oporu w czasie okupacji, komunista, od 1956 roku profesor Sorbony. Działacz ruchu obrońców pokoju.
1987 – W wieku 94 lat zmarł francuski (siódmy w rodzie) książę Louis-Victor Pierre Raymond de Broglie, jeden z najsłynniejszych fizyków świata, noblista z roku 1929 za odkrycie falowej natury elektronów. Członek Akademii Francuskiej, obsypany zaszczytami, tytułami i orderami. Co ciekawe: nie planował studiów fizycznych, chciał zostać historykiem i w tej dziedzinie uzyskał pierwszy stopień naukowy. Potem jednak zajął się już matematyką i fizyką, z której uzyskał doktorat (wsparty przez Einsteina; koncepcje de Broglie’a były tak śmiałe, że jego promotorzy zasięgali konsultacji „króla fizyków”). Jest twórcą mechaniki falowej. Proponowano mu przystąpienie do Le Conseil de l’Union Catholique des Scientifiques Francais, lecz jako ateista odmówił.
20 marca
1727 – Zmarł Isaac Newton, angielski fizyk, matematyk, astronom, filozof, historyk, badacz Biblii i alchemik. Odkrywca m. in. trzech zasad dynamiki. Ciekawostka: był potajemnie unitarianinem (w Polsce wyznawali unitarianizm Bracia Polscy, czyli arianie), tzn. nie wierzył w Trójcę Świętą. Napisał na ten temat wiele prac, jednak wszystkie zostały opublikowane dopiero po jego śmierci.
1904 – Urodził się Burrhus Frederic Skinner, amerykański psycholog, jeden z twórców i najważniejszych przedstawicieli behawioryzmu (kierunku psychologii zakładającego, że zjawiska psychiczne są swoistymi ubocznymi efektami pracy mózgu i że psychologia powinna się ograniczyć jedynie do badania tych zjawisk, które są w jakikolwiek sposób mierzalne), rozwijał teorię zw. warunkowania instrumentalnego.
Rozprawa Einsteina
- 1916. Opublikowana została Ogólna Teoria Względności Alberta Einsteina. Opublikowały ją Annalen der Physik 49, 769, zatytułowana była „Die Grundlagen der allgemeinen Relativitästheorie”.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje pochodzą z zasobów Wikipedii.
