Bogdan Miś: Działo się (84)

2017-06-20.

[dropcap]K[/dropcap]olejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

19 czerwca

1922 – Urodził się Aage Niels Bohr (zm. 8 września 2009) – duński fizyk teoretyk. Od 1956 roku był profesorem Instytutu Fizyki Teoretycznej im. N. Bohra Uniwersytetu w Kopenhadze, a w latach 1963–1970 jego dyrektorem. Był czwartym synem fizyka Nielsa Henrika Bohra (noblisty) i Margrethe Bohr. roku 1975 otrzymał, wspólnie z Benjaminem Mottelsonem i Leo Reinwaterem, Nagrodę Nobla za “odkrycie związku między ruchem kolektywnym i ruchem jednocząstkowym i rozwinięcie teorii budowy jąder atomowych oparte na tym związku”.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/61/RIAN_archive_612748_Valentina_Tereshkova.jpg

Walentina Tierieszkowa (ur. 6 marca 1937 r.)

1963 – Po okrążeniu Ziemi 48 razy wylądowała Walentina Tierieszkowa, pierwsza kobieta w Kosmosie. Jej lot na statku Wostok 6 trwał 22 godziny 50 minut i 8 sekund – dłużej niż wszystkie dotychczasowe loty astronautów amerykańskich razem wzięte. W 1977 roku obroniła doktorat, w 1997 roku przeszła na emeryturę jako generał lotnictwa. 3 listopada 1963 roku poślubiła kosmonautę Andrijana Nikołajewa (1929–2004), w 1964 roku urodziła córkę Jelenę. W 1982 roku rozwiedli się, jej drugi mąż, Julij Szaposznikow, zmarł w 1999 roku.

1987 – Zmarł Ian Donald (ur. 27 grudnia 1910) – szkocki ginekolog. Pionier badań ultrasonograficznych w medycynie. Jego artykuł pt. Investigation of Abdominal Masses by Pulsed Ultrasound opublikowany 7 czerwca 1958 w czasopiśmie medycznym „The Lancet”, definiował użycie technologii z zastosowaniem ultradźwięków i stanowił podwaliny diagnostyki prenatalnej. Dziś diagnostyka ta budzi zgrozę pewnej części ogłupiałych fundamentalistów religijnych, daje bowiem rodzicom wybór co do przebiegu ciąży…

20 czerwca

451 – W bitwie na Polach Katalaunijskich Rzymianie i Wizygoci odnieśli zwycięstwo nad Hunami i zatrzymali ich najazd na zachodnią Europę. Hunowie żyli pomiędzy Donem a Manyczem na północy, górnym biegiem Kubania na południu i Morzem Azowskim na zachodzie. Na wschodzie ich terytorium mogło się rozciągać aż do Morza Kaspijskiego i regionu ujścia Wołgi. Uchodzili za lud wojowniczy i okrutny – i pewno z tego powodu „Hunami” nazywano niegdyś złośliwie Niemów. Przyjęło się to tak, że dziś wielu ludzi najzupełniej poważnie i oczywiście całkowicie fałszywie uważa, że Hunowie są ich przodkami…

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0d/Bell-X5-Multiple.jpg

Bell X-5

1951 – Dokonano oblotu eksperymentalnego amerykańskiego samolotu o zmiennej geometrii skrzydeł (pierwszego takiego na świecie) Bell X-5. Był on zainspirowany niemiecką konstrukcją z czasów II wojny światowej (Messerschmitt P.1101). Geometria skrzydeł niemieckiej maszyny mogła być jednak zmieniana tylko na ziemi, zaś inżynierowie z wytwórni Bell Aircraft Corporation, konstruktora samolotu X-5, opracowali system silników elektrycznych do przestawiania kąta płatów w locie.

2005 – Zmarł Jack St. Clair Kilby (ur. 8 listopada 1923) – amerykański inżynier, wynalazca układu scalonego (1958), laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki (2000). Jest także m.in. odkrywcą podstaw krzemowych baterii słonecznych, wynalazcą kalkulatora oraz druku termicznego. Mniej więcej w tym samym czasie układ scalony skonstruował także Robert Noyce z Fairchild Semiconductor

21 czerwca

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0d/Sim%C3%A9onDenisPoisson.jpg

Siméon Denis Poisson

1781 – Urodził się Siméon Denis Poisson (zm. 25 kwietnia 1840) – francuski mechanik-teoretyk, fizyk i wielki matematyk. Zajmował się elektrycznością, magnetyzmem, grawitacją, balistyką, astronomią i mechaniką. W matematyce zajmował się całkami oznaczonymi, równaniami różnicowymi i różniczkowymi oraz teorią prawdopodobieństwa. Mnóstwo pojęć matematycznych nosi jego imię; autor niniejszego potrafi wymienić dziesięć.

1851 – Coś dla szachistów: tego dnia rozegrana została pomiędzy dwoma Niemcami – Adolfem Anderssenem a Lionelem Kieseritzkym. partia szachów, zwana dziś „nieśmiertelną”. W tej partii Anderssen wygrywa mimo straty gońca w ruchu 11., obu wież po 18. ruchu oraz hetmana w 22. Poświęcił obie wieże, by pokazać, że dwie aktywne figury są warte więcej niż tuzin śpiących w domu.

2004 – Amerykański SpaceShipOne jako pierwszy prywatny załogowy samolot kosmiczny odbył lot w Kosmos. Został wyprodukowany przez korporację Scaled Composites. Jego budowa była sfinansowana całkowicie z prywatnych źródeł. Właściciel firmy Burt Rutan postanowił wykonać ten statek w odpowiedzi na konkurs Ansari X PRIZE. Najbardziej znanym z inwestorów stojących za SpaceShipOne jest współtwórca Microsoftu, Paul Allen.

22 czerwca

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c5/De_Raum_zeit_Minkowski_Bild.jpg/800px-De_Raum_zeit_Minkowski_Bild.jpg

1864 – Urodził się w Kownie Hermann Minkowski (zm. 12 stycznia 1909 w Getyndze) – niemiecki matematyk i fizyk, profesor uniwersytetów w Bonn (od 1893), Królewcu (od 1894), Zurychu (od 1896) i Getyndze (od 1902). Wprowadził idee geometryczne do fizyki matematycznej, teorii względności i teorii liczb. Był doktorem w wieku 21 lat, jako 19-latek otrzymał nagrodę Francuskiej Akademii Nauk. Bliski współpracownik Dawida Hilberta, był jednym z nauczycieli Einsteina. Około roku 1907 doszedł do wniosku, że idee Einsteina dadzą się łatwiej przedstawić, jeśli czas i przestrzeń potraktować jako wymiary pewnej przestrzeni czterowymiarowej, a nie wielkości osobne i niezwiązane ze sobą . Można przyjąć, że to właśnie Minkowskiemu zawdzięczamy interpretację czasu jako czwartego wymiaru i istnienie terminu czasoprzestrzeni.

1910 – Urodził się Konrad Zuse (zm. 18 grudnia 1995 r.) – niemiecki inżynier, konstruktor, pionier informatyki; konstruktor prekursorskiego komputera działającego w systemie binarnym. W 1936 roku uzyskał patent na pamięć mechaniczną. W latach 1939-1958 skonstruował serię elektromechanicznych i elektronicznych maszyn liczących (wykorzystywanych m.in. do projektowania geometrii skrzydeł samolotów niemieckich w czasie II wojny światowej) – najbardziej znana to Z3, skonstruowana w 1941, pierwsza w historii w pełni działająca programowalna maszyna licząca. w 1958 zaprojektował ploter (maszyna Z64).

1976 – Kanadyjska Izba Gmin zniosła karę śmierci. W rok później organizacja Amnesty International rozpoczęła przeciwko tej karze światową kampanię. Do końca XX wieku większość państw demokratycznych też zniosła tę karę. Obecnie jest ona stosowana głównie przez niedemokratyczne reżimy oraz USA, Japonię, Koreę Południową, Singapur, Tajwan, Malezję, Indie i Białoruś. 28 kwietnia 1983 w Strasburgu uchwalono protokół nr 6 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka z 1950, znoszący wśród sygnatariuszy karę śmierci w czasie pokoju, 3 maja 2002 r. uchwalono w Wilnie protokół nr 13 do tej konwencji, bezwzględnie znoszący karę śmierci, także podczas wojny.

23 czerwca

1784 – Ameryka ma pierwszego lotnika balonowego! Sensacja: został nim w Baltimore… 13-letni Edward Warren, który ochotniczo wzniósł się w powietrze klasycznym balonem na ogrzane powietrze, skonstruowanym przez miejscowego prawnika, Petera Carnesa. Sam konstruktor nie zdołał wykonać lotu, więc skorzystał z oferty chłopca. Który tym sposobem przeszedł do historii.

1943 – Urodził się Vinton Gray Cerf– matematyk i informatyk amerykański, uważany za jednego z ojców Internetu. W latach 1976-1982 odegrał kluczową rolę w opracowaniu protokołu modelu TCP/IP. Jako wiceprezes MCI Digital Information Services od 1982 do 1986 kierował rozwojem MCI Mail — pierwszego komercyjnego serwisu poczty elektronicznej podłączonego do Internetu. Ma liczne doktoraty h.c., Nagrodę Turinga i wiele innych wyróżnień. 8 września 2005 Google Inc. ogłosiło, że angażuje Cerfa jako „wiceprezesa i naczelnego ewangelistę Internetu”.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/13/Jonas_Salk_1988.jpg

Jonas Edward Salk

1995 – Zmarł Jonas Edward Salk (ur. 28 października 1914) – wirolog, wynalazca szczepionki przeciw grypie i twórca jednej ze szczepionek przeciw paraliżowi dziecięcemu (wirus polio). W 1962 r. –udoskonaloną szczepionkę przeciwko polio zaaplikował sobie i synom, co przekonało Amerykanów do masowego szczepienia przeciwko polio. Do 1962 roku zaszczepiła się ponad połowa mieszkańców USA do 40 roku życia, a zachorowalność spadła o 86 procent.

24 czerwca

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9f/Biblioth%C3%A8que_St_Genevi%C3%A8ve_Paris.jpg

Biblioteka Sainte-Geneviève w Paryżu

1875– Zmarł Henri Labrouste (ur. 11 maja 1801) – sławny francuski architekt. W swoich projektach używał w bardzo nowatorski sposób elementów konstrukcyjnych z żeliwa. Jego główne dzieła to: Bibliothèque Sainte-Geneviève, zbudowana w latach 1843-1850 w Paryżu, czytelnia przy Bibliothèque Nationale de France przy Rue Richelieu, Paryż, zbudowana w latach 1862-1868, oraz seminarium w Rennes.

1915 – Urodził się Sir Fred Hoyle (zm. 20 sierpnia 2001) – brytyjski astronom, kosmolog, matematyk i astrofizyk teoretyczny. Autor licznych prac dotyczących budowy wewnętrznej i ewolucji gwiazd oraz właściwości materii międzygwiazdowej. Twórca teorii akrecji materii międzygwiazdowej przez gwiazdy oraz twórca wraz z H. Bondim tzw. teorii ciągłej kreacji (powstawania) materii we Wszechświecie. Współtwórca (wraz z Thomasem Goldem) modelu stanu stacjonarnego (Steady State Theory), do której w 1948 opracował podstawy matematyczne. Wspólnie z Williamem Fowlerem oraz Geoffreyem i Margaret Burbidge’ami przedstawił serię pionierskich prac na temat powstawania pierwiastków ciężkich w procesach jądrowych we wnętrzu gwiazd. Owa słynna teoria stanu stacjonarnego została odrzucona przez naukę na rzecz teorii Wielkiego Wybuchu. Trochę szkoda, bo rozwiązanie było naukowo bardzo eleganckie…

1943 – dr William Randolph Lovelace II wyskoczył z bombowca B-17 lecącego na wysokości 12 800 m w celu przetestowania awaryjnego zespołu tlenowego, który zaprojektował z kolegami. To był jego pierwszy skok spadochronowy w życiu. Kiedy otworzył spadochron, nagłe spowolnienie sprawiło, że utracił przytomność. Stracił rękawiczkę, a w temperaturze poniżej zera odmroził dłoń. Wylądował po prawie 24 minutach lotu. Jego wyczyn doprowadził do opracowania automatycznych urządzeń do otwierania spadochronów.

25 czerwca

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5e/Elena_Piscopia_portrait.jpg

Elena Lucrezia Cornaro Piscopia

1678 – Pierwsza kobieta w historii uzyskała stopień naukowy doktora. Była nią Elena Lucrezia Cornaro Piscopia (ur. 5 czerwca 1646, zm. 26 lipca 1684) – włoska arystokratka, matematyczka i filozofka. Znała biegle siedem języków, grała na harfie, klawesynie i skrzypcach, komponowała i śpiewała. Na Uniwersytecie Padewskim. była w latach 1672–1678 pierwszą kobietą-studentką teologii. Otrzymała tytuł magistra, a następnie 25 czerwca 1678 stopień doktora filozofii. Do śmierci wykładała matematykę na Uniwersytecie Padewskim. Znajduje się tam dziś jej posąg z marmuru. Aż do drugiej połowy XX wieku żadna inna kobieta nie uzyskała doktoratu na tym uniwersytecie.

1876 – Zdecydowanie zwycięstwo Indian pod wodzą Szalonego Konia (Tashunka Witko) i Siedzącego Byka (Tatanka Yotanka) nad wojskiem amerykańskim w bitwie nad Little Big Horn w Montanie pomiędzy żołnierzami 7 Regimentu Kawalerii US Army dowodzonymi przez ppłk. George’a A. Custera, a Indianami północnoamerykańskimi, głównie Dakotami. Indianie bitwę wygrali, wszyscy uczestniczący w niej żołnierze czołowych kompanii 7. regimentu oraz towarzyszący im cywile zginęli, ale nie powstrzymało to podboju Wielkich Równin i Gór Czarnych przez białych Amerykanów.

1949 – Ogłoszono odkrycie neomycyny, nowego potężnego antybiotyku. Neomycynę odkryli w 1949 roku mikrobiolog Selman Waksman i jego student Hubert Lechevalier. Do lecznictwa została wprowadzona w 1952 roku przez firmę farmaceutyczną Lundbeck. Wskazania neomycyny, to zakażenia skóry, aparatu ochronnego oka, uszu (zwłaszcza wywołane przez gronkowce np. czyraczność, liszajec zakaźny) oraz przygotowanie do zabiegu chirurgicznego na jelicie.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje pochodzą z zasobów Wikipedii.

Print Friendly, PDF & Email

Jedna odpowiedź

WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com