Bogdan Miś: Działo się (85)

2017-06-27.

Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

26 czerwca

1956 – Urodził się Bernard Anthony Harris Jr., amerykański lekarz i astronauta, pierwszy Afroamerykanin, który odbył w 1995 roku „spacer” w otwartym Kosmosie. Przedtem był członkiem załogi Spacelab (1993).

1974 – Tego dnia o godzinie 8:01 pierwszy w historii produkt opatrzony kodem kreskowym – guma do żucia Wrigley) – przeszedł przez skaner kodów kreskowych i wykorzystując system UPC (Universal Product Code) został zarejestrowany w kasie Działo się to w mieście Troy w Ohio. System UPC został rok wcześniej wdrożony w supermarketach USA i Kanady.

Joe („Lick”) Licklider

1990 – Zmarł Joseph Carl Robnett Licklider (ur. 11 marca 1915), amerykański informatyk, jeden z pionierów sieci informatycznych. Zajmował się psychoakustyką, w trakcie zimnej wojny pracował przy projekcie SAGE (pierwsza w dziejach sieć komputerowa, oddana do eksploatacji w lipcu 1958 roku w McGuire Air Force Base, tworzona od roku 1952 przez IBM współpracy z MIT; cel wojskowy). Prowadził m.in. prace nad wielozadaniowością i podziałem czasu w systemach operacyjnych oraz sieciami komputerowymi.

27 czerwca

1806 – Urodził się Augustus De Morgan (zm. 18 marca 1871) – angielski matematyk i logik. W latach 1828–1831 i 1836–1866 był profesorem matematyki w londyńskim University College. Zajmował się głównie logiką formalną i teorią szeregów – badając sylogistykę jako jeden z pierwszych doszedł do podstawowej problematyki algebry logiki i teorii relacji. Zwrócił uwagę na prawa, nazwane później od jego nazwiska prawami De Morgana (jedno z nich: zaprzeczeniem zdania „a lub b” jest zdanie nieprawda, że a i nieprawda, że b).

Sophie Germain

1831 – Zmarła na raka piersi Marie-Sophie Germain (ur. 1 kwietnia 1776) – wielka francuska matematyczka. Matematyką zainteresowała się w wieku 13 lat, mimo silnych oporów ze strony rodziców. Gdy w 1795 roku założono Ecole Polytechnique, system działalności uczelni zapewniał dostęp do notatek z wykładów każdemu, kto o nie poprosił (także zatem kobietom, których wówczas nie przyjmowano). W ten sposób Sophie zdobyła notatki z wykładów i pod nazwiskiem Le Blanc napisała do Lagrange’a, jednego z najlepszych ówczesnych matematyków na świecie. Orientując się, że ma do czynienia z talentem matematycznym pierwszej wody, Lagrange wymógł na Germain spotkanie i, pomimo że tajemniczy Le Blanc okazał się kobietą, został jej nauczycielem. Największe osiągnięcia Germain dotyczą teorii liczb i teorii sprężystości.

1978 – Rozpoczęła się misja kosmiczna statku Sojuz 30 z pierwszym (i jedynym jak dotychczas) polskim kosmonautą Mirosławem Hermaszewskim na pokładzie, piąty udany załogowy pojazdu Sojuz na stację orbitalną Salut 6. Był to drugi lot kosmiczny zorganizowany w ramach międzynarodowego programu badań kosmicznych Interkosmos. Lot trwał w dniach 27 czerwca – 5 lipca 1978.

28 czerwca

1859 – W angielskim Newcastle upon Tyne odbyła się pierwsza w historii wystawa psów rasowych. Zaprezentowano na niej dobrze znane psie rasy, takie jak pointery, setery i spaniele.

1875 – Urodził się Henri Léon Lebesgue (zm. 26 lipca 1941) – wielki francuski matematyk. Twórca nowoczesnego ujęcia teorii miary i całki, zwanych na jego cześć miarą Lebesgue’a i całką Lebesgue’a. Prowadził również badania w teorii szeregów Fouriera i topologii – jedno z podstawowych pojęć teorii wymiaru nosi dziś nazwę wymiaru Lebesgue’a.

Wbicie ostatniego gwoździa pod budowę Kolei Transkanadyjskiej

1886 – Pierwszy pociąg osobowy wyruszył z Montrealu i 4 lipca dotarł do Port Moody w Kolumbii Brytyjskiej nowo zbudowaną Koleją Transkanadyjską. Budowa kolei była realizacją jednej z obietnic wyborczych jakie poczynili konserwatyści w wyborach do pierwszego Parlamentu Kanady. Była także jednym z elementów umowy pomiędzy Kanadą a Kolumbią Brytyjską w czasie negocjacji o przystąpieniu tej kolonii do Konfederacji Kanady.

29 czerwca

Jacques Cartier

1534 – Francuz Jacques Cartier korsarz, podróżnik i odkrywca, znany z licznych wczesnych odkryć na terytorium dzisiejszej Kanady, syn urzędnika z Saint-Malo. jako pierwszy Europejczyk wylądował na Wyspie Księcia Edwarda w Kanadzie. W roku 1534 wyruszył na poszukiwanie zachodniej drogi morskiej do Azji, opłynął Nową Fundlandię i wpłynął do Zatoki Świętego Wawrzyńca. Następnie 26 czerwca tego roku odkrył Wyspy Magdaleny, a 29 czerwca Wyspę Księcia Edwarda. Dotarł wreszcie do stałego lądu. Na półwyspie Gaspé uroczyście wziął odkryty kraj w posiadanie Francji.

1860 – Zmarł Thomas Addison (ur. w kwietniu 1793) – angielski lekarz. Był anatomopatologiem i autorem prac o zapaleniu płuc, gruźlicy i anemii. Sławę zyskał dzięki opisowi cisawicy, nazwanej z czasem chorobą Addisona, trafnie uznawszy ją za skutek nieprawidłowego funkcjonowania nadnerczy. Opisał także niedokrwistość złośliwą, inaczej zwaną chorobą Addisona-Biermera. Znany z poświęcenia, z jakim badał to schorzenie, cieszył się również wielkim uznaniem jako wykładowca.

1916 – Został oblatany Boeing Model 1 (B&W Seaplane) – dwupłatowy, jednosilnikowy wodnosamolot, pierwszy zbudowany w zakładach Boeinga.

30 czerwca

1791 – Urodził się Félix Savart (zm. 16 marca 1841) – francuski fizyk, profesor Collège de France. Badał wpływ pola magnetycznego na natężenie prądu elektrycznego. W 1820 wraz z Jeanem-Baptistem Biotem opublikował prawo rządzące tym zjawiskiem – tzw. prawo Biota-Savarta. Zajmował się także pracami z dziedziny akustyki, szczególnie rozchodzeniem się fal dźwiękowych w różnych ośrodkach i rezonansem.

Lee de Forest

1961 – Zmarł Lee de Forest (ur. 26 sierpnia 1873)) – amerykański radiotechnik i wynalazca, doktor fizyki Yale University. W 1906 roku zbudował triodę (czyli lampę elektronową trójelektrodową), co umożliwiło rozwój radia, telewizji, radaru oraz komputera. Opracował metodę optycznego zapisywania dźwięku na taśmie filmowej (metoda Photion). W ciągu swego życia uzyskał ponad 300 patentów. Wychował się w warunkach ostracyzmu społecznego ze strony białych; w dzieciństwie przyjaciół wybierał sobie wyłącznie spośród czarnoskórych.

1971– Sojuz 11, radziecka misja kosmiczna, (wystrzelona 6 czerwca celem drugiej wizyty na stacji kosmicznej Salut 1, z kosmonautami Wołkowem, Dobrowolskim i Pacajewem na pokładzie), zakończyła się tragicznie Załoga przebywała na stacji 22 dni, lecz podczas powrotu na Ziemię wszyscy je trzej członkowie zginęli, mimo że lądownik osiadł poprawnie. Okazało się, że zmarli jeszcze w przestrzeni kosmicznej – zapewne wskutek dekompresji.

1 lipca

1867 – Wszedł w życie akt Konfederacji Kanady, akt prawny tworzący unię czterech kolonii brytyjskich w Ameryce Północnej, odtąd zwanych Dominium Kanady lub Kanadą. Spośród siedmiu kolonii brytyjskich w Północnej Ameryce, cztery przystąpiły do konfederacji: Ontario, Quebec, Nowy Brunszwik i Nowa Szkocja. Pozostałe trzy: Nowa Fundlandia, Wyspa Księcia Edwarda i Kolumbia Brytyjska pozostały poza konfederacją. Piękny jubileusz! Pozdrowienia dla naszych kanadyjskich Czytelników i przyjaciół z „Gazety”!

1906 – Urodził się Jean Alexandre Eugène Dieudonné (zm. 29 listopada 1992) – wybitny francuski matematyk, członek grupy Nicolas Bourbaki. Zajmował się m.in. algebrą i analizą funkcjonalną. Bourbaki to zbiorowy pseudonim grupy francuskich matematyków, którzy w roku 1935 założyli działające przy École normale supérieure w Paryżu stowarzyszenie Association des Collaborateurs de Nicolas Bourbaki. Bardzo długo nie było wiadomo kim jest ów tajemniczy pan Bourbaki; początkowo podpisywało się tak 8 najwybitniejszych matematyków francuskich, później dołączyło następnych 10. Można powiedzieć, że historia Bourbakiego to jeden z najlepszych żartów naukowych w dziejach.

Tak wygląda fuleren C₆₀

1983 – Zmarł Richard Buckminster „Bucky” Fuller (ur. 12 lipca 1895) – amerykański konstruktor, architekt, kartograf i filozof. Był przedstawicielem szeroko pojętego konstruktywizmu i pionierem architektury hi-tech. Wsławił się skonstruowaniem 'kopuły geodezyjnej’, budynku, którego półsferyczny szkielet wypełniony wielokątami nadawał zaskakujące rezultaty pod względem wytrzymałości, stabilności i łatwości wybudowania w połączeniu z niskimi kosztami. Otrzymał w sumie 25 patentów oraz był autorem 48 książek. Na jego cześć odkrywcy nowej odmiany alotropowej węgla nadali tego typu cząsteczkom nazwę fulerenów, a pierwsza taka odkryta (C₆₀) została tak nazwana ze względu na podobieństwo do kopuły geodezyjnej. Cząsteczki fulerenów zawierają od 28 do ok. 1500 atomów węgla.

2 lipca

1776 – Amerykański Kongres Kontynentalny przyjął rezolucję zrywającą więzi z Wielką Brytanią (właściwa Deklaracja Niepodległości została przyjęta, jak wiadomo, 4 lipca).

1886 – Do użytku oddano pierwszy komercyjny linotyp (urządzenie do maszynowego składu tekstów, skonstruowane w 1885 roku przez amerykańskiego zegarmistrza Ottmara Mergenthalera; było pierwszym urządzeniem do zmechanizowanego składu tekstu). Maszynę zainstalowano w drukarni gazety Tribune w Nowym Jorku. W dziesięć lat później pracowały już na świecie dziesiątki takich maszyn .

Amelia Earhardt w kabinie swego ostatniego samolotu Lockheed L-10 Electra

1937 – Nad Pacyfikiem zaginął samolot z Amerykanką Amelią Earhart, która próbowała okrążyć Ziemię wzdłuż równika (ur. 24 lipca 1897, zaginiona 2 lipca 1937, uznana za zmarłą 5 stycznia 1939) – amerykańska pilotka, dziennikarka i poetka.. Była pierwszą kobieta, która samotnie przeleciała nad Atlantykiem (1932)

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje pochodzą z zasobów Wikipedii.