2017-07-10.
Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
Oto te fakty:
10 lipca
1509 – Urodził się Jan Kalwin, szwajcarski teolog, reformator religijny, twórca kalwinizmu (zm. 1564) – czyli doktryny przyjętej przez Kościoły ewangelicko-reformowane, prezbiteriańskie, a następnie przez część kongregacjonalnych.
Boulevard du Temple, dagerotyp, 1838
1851 – Zmarł Louis Daguerre, francuski malarz, scenograf, chemik, wynalazca, pionier fotografii (ur. 1787). W 1839 ogłoszony został wynalazcą fotografii, choć w tym samym roku swoją metodę wykonywania zdjęć zaprezentował inny badacz, William Fox Talbot. Technika stworzona przez Daguerre’a (przy współpracy Josepha Nicéphore’a Niépce’a) zwana była od jego nazwiska dagerotypią. Pozwalała ona na wykonanie unikatowej odbitki (bez możliwości jej powielenia) na metalowej płytce. Otrzymane zdjęcie charakteryzowało się dużą rozdzielczością.
1908 – Holenderski chemik Heike Kamerlingh Onnes (1853-1926) po raz pierwszy uzyskał ciekły hel. Dostał za to w roku 193 Nagrodę Nobla. Jego uczniami w Lejdzie było kilku wybitnych fizyków polskich
11 lipca
1533 – Papież Klemens VII ekskomunikował króla Anglii Henryka VIII Tudora w odpowiedzi na unieważnienie jego ślubu z pierwszą żoną Katarzyną Aragońską. W rezultacie nastąpiło zerwanie Anglii z Rzymem. Ustawa o zwierzchnictwie (tzw. Akt supremacji) z 1534 głosiła, że król jest od tej chwili „jedyną, najwyższą na ziemi głową Kościoła anglikańskiego”; ustawa o zdradzie z tego samego roku uznawała za najwyższą zdradę, karaną śmiercią, odmowę uznania króla za takową. Papież został pozbawiony źródeł dochodu, między innymi świętopietrza. Ciekawostka: Henryk w 1521 r. otrzymał od papieża tytuł „obrońcy wiary” (Fidei defensor)…
1888 – Urodził się Carl Schmitt (zm. 1985), niemiecki prawnik, konstytucjonalista i politolog, specjalista w zakresie nauk o państwie i prawa międzynarodowego, filozof społeczny i teoretyk prawa, teoretyk państwa autorytarnego, zwolennik decyzjonizmu, współtwórca tzw. teologii politycznej, antysemita. Członek hitlerowskiej NSDAP. Na jego reakcyjne teorie lubi się – czasem wprost – powoływać polska partia rządząca…
MS Batory
1952 – Wszedł do służby holenderski statek pasażerski Maasdam. Co to informacja – spytacie? Otóż chodzi o to, że w latach 1969-88 była to flagowa jednostka Polskich Linii Oceanicznych TSS Stefan Batory. Ciekawostka: Maasdam nie był pierwszą nazwą statku. Budowany był mianowicie jako Diemerdyk. Statek był następcą słynnego MS Batory, który wszedł do służby w roku 1936 i pływał do 1969 roku.
12 lipca
Medal Honoru w wersji dla armii
1862 – Ustanowiono Medal Honoru, najwyższe amerykańskie odznaczenie wojskowe nadawane za wyjątkowe akty odwagi na polu walki, dziś najstarsze nieprzerwanie nadawane odznaczenie amerykańskie. Przewidziany początkowo wyłącznie dla żołnierzy marynarki niebędących oficerami. Bez względu na rangę każdy inny żołnierz (w tym generał) oddaje honor jako pierwszy żołnierzowi, który został udekorowany Medalem Honoru. Medal Honoru może być przyznany tylko członkom Sił Zbrojnych Stanów Zjednoczonych, nie jest nadawany żołnierzom obcych armii. Żaden żołnierz sił zbrojnych Stanów Zjednoczonych nie otrzymał więcej niż dwa Medale Honoru; w ogóle w dziejach było takich 19. Medal ma trzy równorzędne wersje: marynarki, armii i lotnictwa.
1922 – Urodził się Michael George Francis Ventris (zm. 1956) angielski architekt i językoznawca, który wraz z Johnem Chadwickiem odczytał tzw. pismo linearne B, którym posługiwali się Achajowie. W 1953 roku ogłosił woje odkrycie przez radio. Okazało się, że chodzi o bardzo archaiczny dialekt języka greckiego. Kilka tygodni przed publikacją swoich badań w druku zginął w wypadku samochodowym
2011 – Planeta Neptun zakończyła pierwszy pełny obieg wokół Słońca od czasu odkrycia w 1846 roku. Macie pojęcie? To jest neptunowy rok…
13 lipca
1896 – Zmarł Friedrich August Kekulé von Stradonitz (ur. 7 września 1829) – chemik niemiecki, profesor na uniwersytecie w Gandawie od 1858 oraz w Heidelbergu i Bonn od 1867, współtwórca teorii budowy związków organicznych. Udowodnił (1858), że węgiel jest czterowartościowy i że jego atomy w związkach organicznych mogą tworzyć łańcuchy. Odkrywca (1866) pierścieniowej budowy benzenu, co zapoczątkowało nowy dział chemii organicznej – chemię związków aromatycznych.
Słynna klasyczna – 3×3 – kostka Rubika
1944 – Urodził się Ernő Rubik (w Budapeszcie) – węgierski architekt i rzeźbiarz, wynalazca (w roku 1974) kostki Rubika. Wynalazca kostki po raz pierwszy układał kostkę przez miesiąc. W 2010 zespół matematyków za pomocą serwerów Google udowodnił, że każde ułożenie kostki można rozwiązać maksymalnie w 20 ruchach (choć zazwyczaj wystarczy 15-19). Obecny rekordzista świata w układaniu kostki rozwiązuje zadanie w ciągu 4,73 sekundy, rekord Polski wynosi 5,81 s.…
1977 – Potężna awaria zasilania w Nowym Jorku. Począwszy od 21.00 cztery pioruny uderzyły w linie wysokiego napięcia w ciągu około pół godziny. Sieć elektryczna padła, pogrążając Nowy Jork w ciemności. Zapanował chaos, który trwał ponad dobę. Około 4.500 osób zostało aresztowanych podczas zamieszek, które spowodowało szkody szacowane na 61 milionów dolarów. Podobno odnotowano także skok (w górę) przyrostu naturalnego…
14 lipca
1789 – Zdobycie i zburzenie Bastylii (zamek wybudowany pod Paryżem w latach 1370–1383, jako część jego umocnień, w celu obrony bramy Św. Antoniego) przez lud Paryża uznawane jest za początek rewolucji francuskiej. Święto narodowe Francji.
1887 – Zmarł Alfred Krupp (ur. 26 kwietnia 1812) – niemiecki przemysłowiec, syn Friedricha Kruppa – założyciela koncernu Friedrich Krupp AG. Z powodu nagłej śmierci ojca w 1826 zmuszony był w wieku 14 lat opuścić szkołę i przejąć zarządzanie rodzinnym przedsiębiorstwem. W 1841 kierowana przez niego firma wyprodukowała pierwsze działo ze stali odlewanej. Łatwo policzyć, że miał wówczas 29 lat.
Whirlwind I
1918 – Urodził się Jay W. Forrester (zm. 16 listopada 2016) amerykański inżynier elektryk, ekspert w dziedzinie zarządzania. W latach 1944–1951 nadzorował w Massachusetts Institute of Technology budowę (lampowego) komputera Whirlwind I, dla którego stworzył pamięć o dostępie swobodnym (RAM), do dziś używaną w każdym komputerze. Whirlwind I, używany do śledzenia w czasie rzeczywistym ruchu lotniczego, stał się pierwszym eksponatem Digital Computer Museum w Malboro, Massachusetts otwartego w 1979 roku.
15 lipca
1783 – Na rzece Saonie we Francji został wypróbowany Pyroscaphe, pierwszy statek napędzany silnikiem parowym.
1916 – Zmarł Ilja Iljicz Miecznikow, Élie Metchnikoff (ur. 3 maja?/15 maja 1845) – rosyjski i francuski zoolog i mikrobiolog. Jako pierwszy – w trakcie badań nad larwami szkarłupni – zaobserwował zjawisko fagocytozy; wysunął teorię, że odgrywa ona kluczową rolę w odporności (1893). Za prace nad odpornością wraz z Paulem Ehrlichem otrzymał Nagrodę Nobla w 1908 roku.
Carl Richard Woese
1928 – Urodził się Carl Richard Woese (zm. 30 grudnia 2012) – amerykański mikrobiolog i fizyk, znany przede wszystkim z opisania i zaklasyfikowania archeonów (Archaea); są to drobne, pierwotnie bezjądrowe, jednokomórkowce. Jako pierwszy przedstawił, lecz pod inną nazwą, hipotezę świata RNA (to hipotetyczna faza rozwoju życia, w której RNA było zarówno nośnikiem genów, jak i pełniło rolę enzymów).
16 lipca
1869 – Francuz Hippolyte Mège-Mouriès opatentował margarynę.
Roald Amundsen (1913)
1872 – Urodził się Roald Engelbregt Gravning Amundsen – norweski badacz polarny, pierwszy zdobywca bieguna południowego. W roku 1926 wspólnie z pilotem Umberto Nobile i Lincolnem Ellsworthem dokonał pionierskiego przelotu nad biegunem północnym na włoskim sterowcu, oznaczonym symbolem N-1, a przez Amundsena nazwanym „Norge”.Przepadł bez wieści w roku 1928, wyruszywszy na pomoc Umberto Nobilemu, który zaginął podczas lotu sterowcem „Italia” nad Arktyką. Nobile został później odnaleziony. Ciała Amundsena nie odnaleziono do dzisiaj.
1954 – W Reston w stanie Waszyngton dokonano oblotu pierwszego komercyjnego amerykańskiego odrzutowca pasażerskiego Boeing 707. Był on pierwszym pasażerskim odrzutowcem, który odniósł sukces handlowy. Ponadto rodzina samolotów typu 707 położyła solidne podstawy pod długoletnią dominację Boeinga na rynku producentów samolotów pasażerskich. Został wyparty przez model 747.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje pochodzą z zasobów Wikipedii.
