Bogdan Miś: Działo się (114)6 min czytania

2018-01-09

Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

9 stycznia

1929 – W Londynie po raz pierwszy zastosowano leczenie surową penicyliną.

1937 – Wszedł do kin film animowany Don Donald z Kaczorem Donaldem występującym po raz pierwszy w głównej roli i ze zmienionym wizerunkiem.

M-15 w Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie

1974 – Dokonano oblotu jedynego w historii odrzutowego samolotu rolniczego PZL M-15 (Belphegor). Mało kto ten polsko-radziecki wytwór dziś pamięta. W latach 1976-81 wyprodukowano w zakładach WSK-Mielec ponad 120 egzemplarzy, wyłącznie na eksport. Produkcji zaniechano, m.in. z uwagi na zbyt duże zużycie paliwa i zbyt małą wytrzymałość samolotu.

10 stycznia

Prawdopodobnie jedyna podobizna rzeźbiarska Cezara wykonana za jego życia

49 p.n.e. – Juliusz Cezar przekroczył na czele swej armii Rubikon w północnych Włoszech, podobno wypowiadając podczas przeprawy słynne słowa: Alea iacta est (z łac. dosł. kostka została rzucona). Przekroczenie rzeki było jednoznaczne z rozpoczęciem wojny domowej, zakończonej upadkiem republiki rzymskiej i wkrótce początkiem cesarstwa.

1863 – W Londynie otwarto pierwszą na świecie linię metra. Zbudowana została na niewielkiej głębokości, metodą odkrywkową. Łączyła ulice Bishop’s Bridge Road (Paddington) i Farringdon, miała długość 6 km. Do 1905 wagony ciągnięte były przez lokomotywy parowe, co wymagało zastosowania wiatraków i szybów w celu wentylacji tuneli.

1911 – Jimmy Erickson wykonał pierwsze w historii zdjęcia lotnicze (miasta San Diego w Kalifornii).

11 stycznia

1700 – W Rosji w miejsce kalendarza bizantyńskiego wprowadzono kalendarz juliański. Po 31 grudnia 7208 nastał 1 stycznia 1700 roku. Obecnie kalendarz bizantyński stosowany jest niekiedy w kilku małych kościołach należących do Cerkwi prawosławnej. Kalendarz bizantyński używany był w Bizancjum oraz niektórych krajach podlegających wpływowi kultury bizantyńskiej. Warto przypomnieć, że w świecie zachodnim obowiązywał już kalendarz gregoriański wprowadzony w 1582 roku przez papieża Grzegorza XIII.

Best i Banting około roku 1924

1922 – W Toronto po raz pierwszy zastosowano insulinę. Insulina została odkryta w 1922 roku przez Fredericka Bantinga i jego asystenta Charlesa Besta. W roku1923 za odkrycie insuliny Banting otrzymał Nagrodę Nobla. Za współpracę w tym odkryciu razem z nim wyróżniono nagrodą jego zwierzchnika, Johna Macleoda, natomiast pominięto Besta, chociaż sam Banting uważał, że należała się ona Bestowi bardziej niż Macleodowi. W akcie solidarności Banting podzielił się premią finansową z Bestem.

1924 – Urodził się Roger Charles Louis Guillemin – neuroendokrynolog amerykański pochodzenia francuskiego. W 1977 wraz z Andrew Schallym (synem Kazimierza, generała Wojska Polskiego, szefa gabinetu prezydenta Mościckiego) otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny za odkrycie zjawiska wydzielania hormonów w podwzgórzu mózgu oraz prace nad ich budową i funkcją.

12 stycznia

Siergiej Korolow

1907 – Urodził się (data według obowiązującego obecnie kalendarza gregoriańskiego) Siergiej Pawłowicz Korolow (zm. 14 stycznia 1966) radziecki inżynier mechanik, konstruktor pocisków balistycznych, rakiet i statków kosmicznych, „ojciec” radzieckiej kosmonautyki. W 1938 padł ofiarą tzw. Wielkiej Czystki i był uwięziony przez sześć lat, w tym przez pewien czas w syberyjskim łagrze. Po zwolnieniu w 1944 stał się kluczową osobą w radzieckim programie rakietowym tworzącym rakiety międzykontynentalne. W sierpniu 1956 został mianowany głównym konstruktorem radzieckiego programu kosmicznego i był odpowiedzialny za jego największe sukcesy, w tym wystrzelenie satelity Sputnik i załogowego statku kosmicznego Wostok.

1909 – Zmarł Hermann Minkowski (ur. 22 czerwca 1864 w Aleksocie), wielki niemiecki matematyk i fizyk pochodzenia polskiego i żydowskiego. Wprowadził idee geometryczne do fizyki matematycznej, teorii względności i teorii liczb. Był nauczycielem Einsteina. Można przyjąć, że to właśnie Minkowskiemu zawdzięczamy interpretację czasu jako czwartego wymiaru i istnienie terminu czasoprzestrzeni.

2010 – Trzęsienie ziemi o sile 7 stopni w skali Richtera zniszczyło stolicę Haiti Port-au-Prince. Zginęło 316 tysięcy osób, a 300 tysięcy zostało rannych. Potworna katastrofa – a ilu ludzi ją dziś pamięta, mimo że to ledwo kilka lat temu?

13 stycznia

1910 – W Nowym Jorku po raz pierwszy na świecie przeprowadzono radiową transmisję opery. Czy dziś ktoś sobie wyobraża transmisję radiową całej opery? A gdzie by było miejsce na reklamy? I w ogóle, nudy…

PS. Dostałem w związku z tym miły list, którego najistotniejszy fragment poniżej:

Dyć takie transmisje są sprawą powszechną i regularną.  Np program 2 Polskiego Radia, często w soboty.  I inne radiofonie europejskie.

No i głupia sprawa wyszła. Więc prostuję. Okazuje się, że nisz jest po kątach więcej, niż myślałem.

Sikorsky R-4B (wariant produkcyjny)

1942 – Dokonano oblotu pierwszego na świecie seryjnie produkowanego śmigłowca, amerykańskiego Sikorsky R-4 (w wersji XR-4, prototypowej). Sikorsky R-4 był pierwszym alianckim śmigłowcem użytym bojowo. Był także pierwszym alianckim śmigłowcem, który wylądował na pokładzie okrętu – zbiornikowca „Bunker Hill”.

1998 – Włoski 40-letni pisarz Alfredo Ormando dokonał na Placu św. Piotra w Watykanie aktu samospalenia w proteście przeciwko stosunkowi Kościoła katolickiego do homoseksualistów. Watykan w żaden sposób nigdy nie ustosunkował się do tego wydarzenia. Oczywiście.

14 stycznia

1901 – Urodził się Alfred Tarski (zm. 26 października 1983 w USA) – amerykańsko-polski logik, członek Szkoły Lwowsko-Warszawskiej. Od 1939 r. pracował w Stanach Zjednoczonych. Twórca m.in. teorii modeli i semantycznej definicji prawdy. Bywa wymieniany jako jeden z czterech najwybitniejszych logików wszech czasów – obok Arystotelesa, Gottloba Frege oraz Kurta Gödla.

1952 – Na antenie amerykańskiej stacji NBC zadebiutował pierwszy na świecie magazyn telewizji śniadaniowej Today, czyli rodzaj telewizyjnego programu informacyjno-rozrywkowego, nadawanego na żywo o poranku. Docelowymi odbiorcami programu są ludzie przygotowujący się do wyjścia do pracy i szkoły, jak również pozostający w domu dorośli i rodzice. Niektórzy uważają ten tzw. format za gatunek dziennikarski, a samo jego wprowadzenie na antenę za coś ważnego…

Sonda Cassini

2005 – Lądownik stacji międzyplanetarnej Cassini o nazwie Huygens przekazał pierwsze w historii zdjęcia z Tytana, największego księżyca Saturna. Sonda została wystrzelona w październiku 1997 roku. W lipcu 2004 roku Cassini stał się pierwszym sztucznym satelitą Saturna, a odłączony od sondy próbnik Huygens wylądował na powierzchni Tytana.

15 stycznia

Figurki z miśnieńskiej porcelany

1708 – Niemiec Johann Friedrich Böttger (alchemik elektora saskiego i króla Polski Augusta II Mocnego) opracował recepturę europejskiej porcelany. Porcelanę wyrabianą w Saksonii nazywano „białym złotem”, gdyż zastępowała złoto jako królewski podarunek, osiągając ceny porównywalne do kruszcu. Porcelanę wynaleziono w Chinach w VII w.

1908 – Urodził się w Budapeszcie Edward Teller (zm. 9 września 2003) –fizyk jądrowy i ekspert w zakresie broni jądrowej. W 1935 na stałe zamieszkał w USA. Znany jako „ojciec amerykańskiej bomby wodorowej”. Polityczny „jastrząb”, w 1991 wyróżniony „pokojową nagrodą Ig Nobla” za „całokształt mozolnych wysiłków zmiany sposobu rozumienia przez wszystkich pojęcia pokój”.

2001 – Pojawiła się w Sieci Wikipedia jako projekt pomocniczy pisanej przez ekspertów i nieistniejącej już Nupedii. Od 2003 zarządzana jest przez organizację non-profit Wikimedia Foundation. Dzień 15 stycznia jest obchodzony jako Dzień Wikipedii. Początkowo stanowiła dodatek do Nupedii, w którym wszyscy mogli pisać artykuły, a wybrane po recenzji artykuły trafiały do Nupedii. Wikipedia stała się samodzielnym przedsięwzięciem po tym, jak uczestnicy projektu Nupedii odrzucili taki model tworzenia artykułów.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje pochodzą z zasobów Wikipedii.