Bogdan Miś: Działo się (118)7 min czytania

2018-02-06.

Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

6 lutego

Abel Tasman

1643 – Holenderski żeglarz Abel Tasman odkrył archipelag Fidżi.

1913 – Urodziła się Mary Douglas Leakey z domu Nicol (zm. 9 grudnia 1996) – brytyjska uczona, specjalistka z zakresu archeologii i paleoantropologii. Rozsławiona przez odnalezienie w 1978 w Laetoli (Tanzania) skamieniałych odcisków stóp w prehistorycznych popiołach wulkanicznych sprzed 3,6 mln lat. Były to odciski stóp, prawie takie same jak ludzkie, samca i samicy, idących obok siebie w pozycji wyprostowanej.

1946 – Węgierski fizyk Zoltán Bay (1900-1992) po raz pierwszy odebrał echo radarowe Księżyca, dając tym początek astronomii radarowej. Bay w 1948 roku zdecydował się na opuszczenie Węgier i emigrację do USA. Wynikiem jego pracy tam była np. nowa definicja metra – wyrażona przy pomocy prędkości światła w próżni, która została przejęta przez międzynarodową komisję miar i wag.

7 lutego

1894 – Zmarł Antoine Joseph Sax, zwany Adolphe (ur. 6 listopada 1814) – belgijski budowniczy instrumentów muzycznych, konstruktor m. in. saksofonu. Był pierwszym z jedenaściorga dzieci Charlesa Josepha Saxa, właściciela fabryki instrumentów dętych. Po raz pierwszy o istniejącym już saksofonie napisał Hector Berlioz 12 czerwca 1842 roku w paryskim Journal des Debats. Pierwszym saksofonem był saksofon barytonowy, dopiero później, z konieczności nadania większej ruchliwości, Adolf Sax skonstruował alt, tenor i sopran.

1971 – Szwajcarzy opowiedzieli się w referendum za przyznaniem kobietom prawa głosu w wyborach federalnych. Przypominam: Szwajcaria to takie państwo w Europie. W każdym razie od 1971 roku.

Bruce McCandless wyposażony w plecak MMU podczas spaceru kosmicznego

1984 – Astronauta Bruce McCandless (1937-2017), członek załogi wahadłowca Challenger, odbył pierwszy spacer kosmiczny bez stałego połączenia ze statkiem kosmicznym, oddalając się od niego na ok. 100 m. Do tej pory w trakcie takiego spaceru człowiek był połączony ze swoim statkiem różnymi przewodami.

8 lutego

1865 – Prekursor genetyki Gregor Mendel (zakonnik, opat zakonu augustianów w Brnie na Morawach, 1822-1884). podczas posiedzenia lokalnego towarzystwa naukowego w Brnie, zaprezentował sformułowane przez siebie reguły przekazywania cech dziedzicznych. W czasach stalinizmu – jak wszyscy poważni uczeni w tej dziedzinie – był „wyklęty”, a jego teorie nazywano „burżuazyjnymi”.

1906 – Urodził się Chester Carlson (zm. 19 września 1968) – amerykański fizyk, wynalazca kserografii. Carlson rozpoczął w 1934 roku studia nad szybkim i wygodnym sposobem kopiowania, ale zamiast metod fotograficznych i chemicznych skupił się na metodzie elektrostatycznej. Swoją teorię opracował po czterech latach pracy. 8 września 1938 roku złożył wniosek patentowy na „fotografię elektronową” i 19 listopada 1940 roku został mu przyznany patent o numerze 2.221.776. Opracowaną technologią Carlson usiłował bezskutecznie zainteresować potencjalnych inwestorów, ale ponad 20 przedsiębiorstw odrzuciło jego ofertę. Sfrustrowany brakiem pozytywnej odpowiedzi wyposażył małe laboratorium i zatrudnił do pomocy jednego fizyka, by opracować prototyp urządzenia. Dopiero w 1944 roku udało mu się przekonać Battelle Memorial Institute z Columbus w Ohio, niedochodową organizację badawczą, do dalszych prac rozwojowych. W 1947 roku działająca w Rochester Haloid Company (później Xerox Corporation) uzyskała od BMI prawa do technologii kserograficznej, a jedenaście lat później wprowadziła na rynek pierwszą kopiarkę biurową. Dzięki udziałom w Xerox Corporation Carlson stał się multimilionerem.

Dom, w którym Dennis Gabor mieszkał w latach 1936–1948 i w którym w roku wynalazł holografię

1979 – Zmarł Dennis Gabor (ur. 5 czerwca 1900) – mieszkający w Anglii węgierski fizyk (spec. optyka), laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki (1971). W roku 1948, próbując udoskonalić mikroskop elektronowy, otrzymał pierwsze hologramy – jeszcze niedoskonałe. W latach opracował 1948–1951 metodę otrzymywania obrazów trójwymiarowych, która jednak mogła być zastosowana w praktyce dopiero po wynalezieniu lasera w roku 1963.

9 lutego

1895 – W Holyoke (Massachusetts) odbył się pierwszy mecz siatkówki, gry wymyślonej przez Williama G. Morgana, nauczyciela wychowania fizycznego w miejscowej szkole YMCA.

HMS Venturer (P68)

1945 – Brytyjski HMS Venturer storpedował i zatopił u wybrzeży Norwegii niemiecki U-864, w wyniku czego zginęło 73 członków załogi oraz kilku niemieckich i japońskich naukowców. Jest to jedyny w historii przypadek zatopienia zanurzonego okrętu podwodnego przez inny zanurzony okręt podwodny. W 1946 roku HMS „Venturer” został sprzedany Norwegii, w której flocie nosił nazwę „Utstein”. Pozostawał w służbie do 1964 roku.

1996 – W Instytucie Badań Ciężkich Jonów w niemieckim Darmstadt po raz pierwszy uzyskano copernicium (Cn) – pierwiastek chemiczny o największej zaobserwowanej liczbie atomowej (112). Po polsku ten pierwiastek nazywa się – oczywiście – kopernik.

10 lutego

1863 – Amerykanin Alanson Crane opatentował gaśnicę. Nie był to jednak wynalazek do końca oryginalny: na pomysł pierwszej gaśnicy wpadł w 1734 niemiecki medyk M. Fuches, który proponował wrzucanie w ogień szklanych pojemników ze słoną wodą. Kolejna propozycja rozwiązania gaśnicy należała do George’a Manby’ego, który w 1816 skonstruował gaśnicę zawierającą wodny roztwór węglanu potasu oraz sprężone powietrze.

Joseph Lister

1912 – Zmarł Joseph Lister (ur. 5 kwietnia 1827 r) – brytyjski chirurg, inicjator antyseptyki. W XIX-wiecznych szpitalach przed odkryciami Ludwika Pasteura – gdy nie wiedziano jeszcze, że drobnoustroje mogą być przyczyną chorób – warunki higieniczne były fatalne. W swoich szpitalach wprowadził zasadę dezynfekcji kwasem karbolowym narzędzi chirurgicznych i rąk, wzbudzając niechęć ówczesnego Angielskiego Towarzystwa Medycznego. Dzięki niemu i wykorzystaniu przez niego antyseptycznej teorii Pasteura, liczba zgonów zmalała do 10%.

1996 – Komputer Deep Blue wygrał pierwszą partię w szachowym pojedynku z mistrzem świata Garrim Kasparowem. Odnotowujemy pierwszy spektakularny sukces AI (sztucznej inteligencji), który oszołomił media. Mimo że w porównaniu z dzisiejszymi osiągnięciami AI Deep Blue wygląda jak młotek przy obrabiarce…

11 lutego

1809 – Amerykanin Robert Fulton (1765-1815) opatentował statek parowy. Na zlecenie Napoleona zbudował także w 1800 pierwszy okręt podwodny napędzany ręcznie za pomocą śruby – Nautilus.

1915 – Urodził się Richard Wesley Hamming (zm. 7 stycznia 1998) – matematyk amerykański, którego prace wywarły istotny wpływ na nauki komputerowe i telekomunikację. Jedne z „ojców informatyki”. W czasach II Wojny pracował przy Projekcie Manhattan, Wynikiem jego ówczesnych badań było m.in. stwierdzenie, że wskutek wybuchu bomby atomowej nie istnieje ryzyko zapalenia atmosfery, co dało zielone światło do przeprowadzenia testów, a potem zrzucenia bomb na japońskie miasta. Był też twórcą i prezesem Association for Computing Machinery. W 1968 otrzymał najwyższą możliwą do zdobycia dla informatyka Nagrodę Turinga. Był członkiem IEEE, która nadaje doroczny medal Hamminga za wybitny wkład w dziedzinie nauk komputerowych i techniki.

Ostatnia znana zebra kwagga obok alki olbrzymiej, Muzeum Historii Naturalnej w Lejdzie

2006 – Zmarł Reinhold Rau, zoolog niemiecki, który rozpoczął w 1987 roku sensacyjne badania nad odtworzeniem wymarłego gatunku zebry o nazwie kwagga. Tylko jeden osobnik tego gatunku został sfotografowany za życia. Do dziś zachowały się 23 skóry. W 1984 roku zebra kwagga została pierwszym wymarłym zwierzęciem, którego DNA poddano analizie. Quagga Project stara się odtworzyć wygląd zwierzęcia przez dobór hodowlany zebry damarskiej. Pierwsze źrebię z projektu narodziło się w 1988. Pełne odtworzenie gatunku będzie możliwe jednak dopiero wówczas, gdy nauka opanuje odpowiednie techniki manipulowania kodem DNA. Pewno niedługo…

12 lutego

1585 – Urodził się Caspar Bartholin starszy (zm. 13 lipca 1629) — uczony pochodzenia duńskiego, najbardziej znany ze swych osiągnięć w medycynie i teologii. Był płodnym autorem, ogłaszał dzieła z fizyki, filozofii, logiki, medycyny i teologii. Jako pierwszy opisał pracę nerwu węchowego. Ale dużo bardziej znany od niego jest jego wnuk, Caspar Bartholin młodszy (ur. 10 września 1655, zm. 11 czerwca 1738) – duński anatom, który jako pierwszy opisał tzw. gruczoły Bartholina, znajdujące się w żeńskich narządach płciowych. Obu uczonych często mylono.

1772 – Bretoński żeglarz Yves Joseph de Kerguelen-Trémarec odkrył Wyspy Kerguelena na południowym Oceanie Indyjskim.

Richard Dedekind

1916 – Zmarł Julius Wilhelm Richard Dedekind (ur. 6 października 1831), niemiecki matematyk. Wprowadził do matematyki wiele nowych pojęć. W pracy Ciągłość i liczby niewymierne (niem. Stetigkeit und irrationale Zahlen, 1872) rozwinął – piękną, ale dla laika dość trudną – teorię liczb niewymiernych. Wielki umysł.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Oceny i opinie obciążają konto autora.