Bogdan Miś: Działo się (119)9 min czytania

2018-02-13.

Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

13 lutego

1914 – Zmarł Alphonse Bertillon (ur. 24 kwietnia 1853) – francuski uczony, funkcjonariusz policji. Był twórcą antropometrii kryminalnej, techniki identyfikacyjnej opierającej się na założeniu, że niektóre wymiary ciała ludzkiego (np. wzrost, obwód głowy, długość ręki) są niezmienne od osiągnięcia dojrzałości. Technika ta okazała się jednak mało skuteczna, a przy tym skomplikowana oraz czasochłonna i została wyparta przez daktyloskopię.

Yeager przy samolocie Bell X-1

1923 – Urodził się Charles Elwood „Chuck” Yeager– generał dywizji United States Air Force. As myśliwski z czasów II wojny światowej, a w późniejszym okresie pilot doświadczalny. Był pierwszym człowiekiem, który przekroczył barierę dźwięku (na samolocie Bell-X-1). Wyróżnił się tym, że jako pierwszy pilot amerykański stał się asem w jeden dzień – zestrzeliwując pięć wrogich maszyn w ciągu jednej misji. Pod koniec wojny miał na swoim koncie 11,5 potwierdzonych zwycięstw, z czego jedno w walce z pierwszym odrzutowym myśliwcem niemieckim Messerschmitt Me 262.

2012 – Z Gujańskiego Centrum Kosmicznego w Gujanie Francuskiej został wystrzelony za pomocą rakiety Vega pierwszy polski sztuczny satelita PW-Sat (został zbudowany przez studentów Politechniki Warszawskiej, członków Studenckiego Koła Astronautycznego działającego na Wydziale Mechanicznym Energetyki i Lotnictwa i Studenckiego Kola Inżynierii Kosmicznej działającego na Wydziale Elektroniki i Technik Informacyjnych) przy wsparciu Centrum Badań Kosmicznych PAN). PW-Sat został usunięty z katalogu TLE agencji NORAD 28 października 2014 roku po gwałtownym obniżeniu się orbity. Datę tę uznano za zakończenie jego misji.

14 lutego

842 – Ludwik II Niemiecki i Karol II Łysy sprzysięgli się w Strasburgu przeciwko swojemu bratu Lotarowi. Tekst przysięgi jest najstarszym zachowanym dokumentem w językach francuskim i niemieckim.

Maszyna do pisania Sholesa

1819 – Urodził się Christopher Latham Sholes (zm. 17 lutego 1890) − amerykański dziennikarz i wynalazca, jeden z twórców maszyny do pisania. Sholes sprzedał swój patent w 1873 roku za 12 000 dolarów firmie Remington Arms Company. To on również stworzył układ klawiszy na maszynie do pisania, znany jako QWERTY, który obecnie używany jest w klawiaturze komputerowej. Ten układ klawiszy powstał, by zapobiegać sytuacji, gdy przy szybkim pisaniu dwa ramiona z czcionkami zachodziły na siebie,

1946 – Na Uniwersytecie Pensylwanii został zaprezentowany komputer ENIAC, zbudowany w latach 1943-45 przez Johna P. Eckerta i Johna W. Mauchly’ego. Przez wiele lat był uważany za pierwszą programowaną maszynę matematyczną, co nie było prawdą: pierwszeństwo należy się angielskim komputerom Colossus, które w dodatku były produkowane seryjnie i mają ogromne zasługi wojenne w łamaniu hitlerowskich szyfrów. Ich istnienie było przez ćwierć wieku ściśle przestrzeganą tajemnicą wojskową Wielkiej Brytanii.

15 lutego

Śmierć Sokratesa pędzla Jacques-Louis Davida

399 p.n.e. – Grecki filozof Sokrates został skazany na karę śmierci. Wyrok wykonano przez podanie do wypicia trucizny. Mało zdolny poeta Meletos oskarżał go o niewyznawanie bogów, których uznaje państwo, i wyznawanie bogów, których nie uznaje państwo oraz psucie młodzieży. Sokrates obok Platona i Arystotelesa jest uważany za największego filozofa starożytności. Dlatego wcześniejsza filozofia nazywana jest przedsokratejską.

1971 – Wprowadzono podział funta szterlinga na 100 pensów. Do tej pory dzielił się on na 240 pensów, bądź na 20 szylingów. Nie wszyscy Anglicy byli zachwyceni. Ale na kontynencie nie mogliśmy się nadziwić – jak oni liczą w tym swoim systemie? Jakoś jednak liczyli.

1995 – Haker Kevin Mitnick, jeden z najsłynniejszych, został aresztowany przez FBI. Oskarżono go o włamanie w USA do kilku ważnych systemów komputerowych. Nigdy jednak nie zarzucono mu czerpania korzyści materialnych z tego procederu Zakończył odbywanie wyroku w styczniu 2000 roku, ale zakaz używania Internetu obejmował go do 21 stycznia 2003. Jest autorem 3 książek. Na corocznej konwencji hakerów DEF CON w 2014 roku w Las Vegas Mitnick stwierdził, że potrafi ukraść tożsamość dowolnego z uczestników w 3 minuty. Dowiódł tego odnajdując numer ubezpieczenia społecznego jednego z ochotników wybranego spośród słuchaczy.

16 lutego

Hugo de Vries

1848 – Urodził się Hugo Marie de Vries (zm. 21 maja 1935) – holenderski botanik i genetyk, który rozpoczął badania nad dziedzicznością i zmiennością oraz powstawaniem nowych ras i gatunków w procesie ewolucji. Zasłynął jako twórca teorii mutacji, zajmował się ponadto fizjologią komórki. Był on jednym z odkrywców prac Mendla (czeski mnich, prekursor genetyki) w roku 1900.

1957 – Zmarł Isaac Leslie Hore-Belisha, 1. baron Hore-Belisha of Davenport (ur. 7 września 1893), brytyjski polityk i wynalazca, członek Partii Liberalnej, Narodowej Partii Liberalnej i Partii Konserwatywnej, minister w rządach Ramsaya MacDonalda, Stanleya Baldwina, Neville’a Chamberlaina i Winstona Churchilla. Zawdzięczamy mu wszechobecne migające pomarańczowe światła na przejściach dla pieszych. W czasie jego kadencji jako ministra transportu wprowadzono test na prawo jazdy i napisano nowy kodeks drogowy, co w połączeniu z jego światłami do sterowania ruchem znacznie zmniejszyło liczbę wypadków drogowych.

1994 – Odnotowujemy pierwszą udaną operację na płodzie bez chirurgicznego otwierania ciała matki. Operował dr Ruben Quintero w klinice Wayne State University, Detroit, Mich.

17 lutego

Proces Giordano Bruno – tablica na pomniku filozofa na Campo de’ Fiori w Rzymie

1600 – Na głównym rynku Rzymu – Campo de’ Fiori – został spalony na stosie Giordano Bruno (ur. w styczniu 1548) – włoski filozof renesansowy oraz teolog, dominikanin (1565/6–1579), humanista, filozof hermetyczny, poeta; jego teorie wyprzedzały swoje czasy i zapowiadały współczesną naukę. Wszystkie dzieła Bruna zostały wprowadzone na indeks ksiąg zakazanych w 1603 r. Znany jest z teorii dotyczących kosmologii i astronomii, które opierały się na teorii kopernikańskiej. Zaproponował, iż gwiazdy na niebie tak naprawdę miałyby być odległymi ciałami niebieskimi, takimi jak Słońce, otoczonymi przez swoje własne planety. Twierdził również, że Wszechświat jest nieskończony. Spłonął jak wielu, którzy mieli rację.

1890 – Urodził się Ronald Aylmer Fisher (zm. 29 lipca 1962) – genetyk i statystyk brytyjski. Stworzył m.in. statystyczną metodę największej wiarygodności (ang. maximum likelihood), analizę wariancji (ANOVA) oraz liniową analizę dyskryminacyjną. W latach 1919-1933 opracowywał wyniki doświadczeń prowadzonych w instytucie badań rolniczych w Rothamsted koło Harpenden. Był jednym z twórców nowoczesnej statystyki matematycznej, zajmował się metodami weryfikacji hipotez za pomocą metod statystycznych, m.in. w antropologii, genetyce, ekologii, autor Statistical Methods for Research Workers (1925), Statistical Methods and Scientific Inference (1956).

1952 – Winston Churchill ogłosił, że Wielka Brytania stworzyła własną bombę atomową. Test zaplanowano na wyspach Monte Bello u północno-zachodniego wybrzeża Australii. Formalna powojenna decyzja o produkcji brytyjskiej bomby atomowej została podjęta przez rząd premiera Clementa Attlee na początku stycznia 1947 r. Ostatecznie pierwszy brytyjski test o kryptonimie Hurricane przeprowadzono z powodzeniem 3 października 1952 roku na brytyjskiej fregacie HMS Plym. Wielka Brytania stała się trzecią potęgą atomową.

18 lutego

1897 – Auguste Bartholdi uzyskał amerykański patent na projekt monumentalnego posągu, mającego upamiętnić niepodległość Stanów Zjednoczonych „Liberty Enlightening the World”, obecnie nazywanego Statuą Wolności (nr D11 023). Patent opisał projekt jako „kobiecą postać stojącą wyprostowaną na cokole lub klocku itd.”. Wiedzieliście, że Statua jest chroniona patentem? Bo ja – nie.

1898 – Urodził się Enzo Anselmo Ferrari (zm. 14 sierpnia 1988) – włoski kierowca wyścigowy oraz założyciel wytwórni samochodów wyścigowych i sportowych Ferrari. Pierwszy samochód wyścigowy skonstruował w 1947 roku. Od 1919 był kierowcą testowym i wyścigowym w CMN (Construzioni Meccaniche Nazionale), a następnie w zespole wyścigowym Alfa Romeo, aż do 1931. Brał udział w 47 wyścigach, z czego w 13. zajął pierwsze miejsce. Nie miał wyższego wykształcenia; był tylko technikiem mechanikiem.

J. Robert Oppenheimer z Albertem Einsteinem

1967 – Zmarł J. Robert Oppenheimer (ur. 22 kwietnia 1904) – amerykański fizyk, profesor na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, dyrektor naukowy Projektu Manhattan – trwającego w czasie II wojny światowej przedsięwzięcia mającego na celu opracowanie pierwszej broni atomowej. Z powodu swoich poglądów na użycie broni jądrowej, a także przedwojennych silnych powiązań z ruchem komunistycznym, został pozbawiony dostępu do tajnych dokumentów państwowych w trakcie publicznego politycznego procesu w 1954 roku. Dopiero dziesięć lat później prezydent John F. Kennedy przyznał mu nagrodę Enrico Fermiego, politycznie rehabilitując go w ten sposób.

19 lutego

1473 – Urodził się Mikołaj Kopernik. Był typowym umysłem renesansowym: poza astronomią zajmował się również matematyką, prawem, ekonomią, strategią wojskową, astrologią, był także lekarzem oraz tłumaczem. Od 1495 kanonik warmiński, od 1503 do 1538 scholastyk wrocławskiej Kolegiaty Świętego Krzyża i św. Bartłomieja, a od 1510 kanclerz kapituły warmińskiej. Co ciekawe: nie ulega wątpliwości, że miał niższe święcenia kapłańskie, natomiast są poważne wątpliwości co do wyższych: w owych czasach kapłanom nie wolno było zajmować się medycyną. Zmarł w roku 1543 wskutek udaru. Ród Koperników pochodził ze śląskiej wsi Koperniki nieopodal Nysy.

1600 – Doszło do największego w historii Ameryki Południowej wybuchu peruwiańskiego wulkanu Huaynaputina położonego na wyżynie wulkanicznej w południowym Peru. Zanieczyszczenie atmosfery pyłami spowodowało ochłodzenie klimatu i serię ciężkich zim, pośrednio przyczyniając się m.in. do wielkiej klęski głodu w Rosji.

Wykres słynnej funkcji Weierstrassa w przedziale [−2, 2]. Ta dziwna funkcja jest ciągła (wykres nie ma dziur), ale nie ma w żadnym swoim punkcie zdefiniowanej stycznej. Wielu matematyków uważało, że coś takiego nie może istnieć.

1897 – Zmarł jeden z najwybitniejszych matematyków w dziejach, Karl Theodor Wilhelm Weierstrass (ur. 31 października 1815) – Niemiec, twórca precyzyjnej definicji granicy funkcji. Był jednym z twórców nowoczesnych ścisłych metod matematycznych. Pracował nad teorią funkcji analitycznych i teorią szeregów. Wiele jego prac dotyczy również rachunku wariacyjnego. Wśród jego uczniów było co najmniej 8 uznanych potem za nadzwyczaj wybitnych, m.in. Georg Cantor, Georg Ferdinand Frobenius, Felix Klein, Marius Sophus Lie, Hermann Minkowski i Sofja Kowalewska.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Oceny, komentarze i opinie BM.