2018-04-24.
Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
Oto te fakty:
24 kwietnia
1704 – Ukazał się pierwszy numer „The Boston News-Letter”, pierwszej regularnie wydawanej gazety w brytyjskiej Ameryce Północnej.
1815 – Urodził się Anthony Trollope (zm. 6 grudnia 1882) – jeden z najważniejszych pisarzy angielskich ery wiktoriańskiej (może ktoś czytał Rodzinę Palliserów?) Trollope opisywał, jaką rolę w relacjach międzyludzkich odgrywają pieniądze.. Mało kto wie, że to właśnie on wynalazł… skrzynkę pocztową. Pierwsza została zainstalowana w roku 1852.
Łódź Slocuma – SY Spray
1895 – Kanadyjski żeglarz Joshua Slocum wyruszył z Bostonu na rybackiej łodzi typu jol o nazwie Spray w pierwszy udany samotny rejs dookoła świata. Wrócił ponad trzy lata później – 27 czerwca 1898 przybił do Newport w stanie Rhode Island. Opłynął samotnie cały świat, pokonując odległość 74 tys. km. Rejs opisał w książce Sailing Alone Around the World. W listopadzie 1909 wyruszył na Spray w rejs z rzeki Orinoko w kierunku Morza Karaibskiego, podczas którego zaginął.
25 kwietnia
Universalis Cosmographia
1507 – Niemiecki kosmograf Martin Waldseemüller na swej mapie Universalis Cosmographia po raz pierwszy użył nazwy Ameryka.
1719 – Ukazała się powieść Przypadki Robinsona Crusoe Daniela Defoe. Pokolenia się na niej wychowywały.
1792 – W tym samym dniu: Claude Joseph Rouget de Lisle napisał słowa i muzykę Marsylianki, oraz wykonano pierwszy wyrok śmierci przy użyciu gilotyny.
26 kwietnia
1336 – Włoski poeta Francesco Petrarca zdobył szczyt Mont Ventoux (1912 m n.p.m., w innych źródłach 1909 m n.p.m.) – najwyższy szczyt grupy górskiej Baronnies we francuskich Prealpach Południowych, ok. 35 km na wsch. od Orange, we francuskim departamencie Vaucluse, co uznaje się za początek alpinizmu. Dlaczego akurat tak, przecież z pewnością inni ludzie przed nim wchodzili na wyższe góry? Otóż w jego opisie po raz pierwszy wspinaczka jest przedstawiona jako cel sam w sobie. Że nie wydarzenie jest tu ważne, ale relacja o nim? Cóż, to istota dziennikarstwa…
Meteoryt L’Aigle (chondryt o wadze 37 kg)
1803 – We Francji spadł meteoryt L’Aigle, pierwszy o potwierdzonym pochodzeniu pozaziemskim. Na miejsce spadku Francuska Akademia Nauk wysłała Jean-Baptiste’a Biota w celu zbadania zjawiska. Po raz pierwszy stwierdzono wtedy pozaziemskie pochodzenie meteorytów. Wcześniej zjawiska upadku „kamieni z nieba” traktowano bardzo sceptycznie.
1962 – Wystrzelono pierwszego międzynarodowego (amerykańsko-brytyjskiego) sztucznego satelitę Ariel 1. Jego zadaniem było badanie ziemskiej jonosfery i związków Słońca z jonosferą. Jego masa wynosiła 62 kg. Między 25 sierpnia a 9 listopada 1964 satelita zbierał dane równolegle z Explorerem 20. Zakończył misję 9 listopada 1964, na orbicie pozostawał bez aktywności do 24 maja 1976, potem spłonął w atmosferze.
27 kwietnia
1810 – Ludwig van Beethoven skomponował utwór Dla Elizy. Kiedy kompozycję opublikowano w 1865 r., jej odkrywca Ludwig Nohl nadał jej tytuł. Nie jest jasna, o jaką Elizę chodzi. A może o Teresę, bo damie o tym imieniu wielki Ludwig oświadczał się – bez sukcesu – w 1810 roku? W każdym razie mamy nieśmiertelny przebój…
1945 – Ukazało się (z datą 30.04) ostatnie wydanie organu prasowego NSDAP „Völkischer Beobachter”. Od 1920 r. tygodnik związany był z ruchem narodowosocjalistycznym, a w 1921 r. Adolf Hitler formalnie stał się jego właścicielem, płacąc za tytuł 100 tys. marek. Jako organ NSDAP pismo nosiło podtytuł Organ bojowy narodowosocjalistycznego Ruchu Wielkich Niemiec. Pismo było od 1923 r. dziennikiem, stało się obok osławionego antysemickiego i obscenicznego tygodnika Der Stürmer – symbolem nazistowskiej propagandy.
Prototyp myszki komputerowej według Engelbarta.
1981 – Xerox PARC zaprezentował myszkę komputerową, która otworzyła drogę dla interfejsu graficznego. Ale nie było to pierwsze tego rodzaju urządzenie w dziejach. Przed nim używano wynalezionego w 1941 roku trackballa (kulka, której toczenie w łożysku steruje ruchem kursora), czegoś w rodzaju myszki używał również Telefunken (ale zniechęcił się i zrezygnował z patentu), zaś 9 grudnia 1968 roku, Douglas Engelbart przedstawił swoją. Ale popularność zdobyła ta z Xerox PARC.
28 kwietnia
Wieże bliźniacze, zdobiące stadion Wembley
1923 – Otwarto Stadion Wembley w Londynie. Ten otwarty już nie istnieje, a był jednym z najsłynniejszych i najbardziej znanych stadionów piłkarskich na świecie. W 2003 został wyburzony, a w jego miejsce zbudowano nowy stadion na 90 tys. miejsc
1940 – Gesty są ważne. Podczas niemieckiego nalotu na Molde król Norwegii Haakon VII i jego syn, następca tronu książę Olaf demonstracyjnie przeczekali bombardowanie na otwartym terenie pod brzozą, która, nazwana później królewską, stała się symbolem norweskiego oporu przeciwko agresji niemieckiej.
2001 – Amerykański miliarder Dennis Tito (61 lat) został pierwszym turystą kosmicznym jako członek załogi statku Sojuz TM-32. Tito spędził 7 dni, 22 godziny i 4 minuty na orbicie. Za swoją trwającą od 28 kwietnia do 6 maja podróż na Międzynarodową Stację Kosmiczną zapłacił Rosjanom 20 milionów dolarów. Wcześniej próbował w NASA. Ta nie zgodziła się, argumentując, iż sprzęt kosmiczny jest zbyt cenny, aby miał z nim kontakt ktoś niewykwalifikowany.
29 kwietnia
Pierwszy na świecie trolejbus
1882 – Na przedmieściach Berlina Werner von Siemens zaprezentował publicznie pierwszy na świecie trolejbus Elektromote. Działał on od 29 kwietnia do 13 czerwca 1882 na próbnej trasie o długości 541 metrów. Był czterokołowym pojazdem wyposażonym w dwa silniki elektryczne o mocy 2,2 kW, które za pomocą przekładni łańcuchowej były połączone z tylnymi kołami. Był zasilany prądem stałym o napięciu 550 V.
1913 – Szwedzki emigrant Gideon Sundback otrzymał amerykański patent na zamek błyskawiczny.
1945 – Wojska amerykańskie wyzwoliły obóz koncentracyjny w Dachau. To, co w nim żołnierze zobaczyli, spowodowało natychmiastowe rozstrzelanie bez sądu 560 wziętych do niewoli żołnierzy Waffen-SS i personelu obozowego.
30 kwietnia
1703 – Z Anglii wypłynęła piracka wyprawa pod dowództwem Williama Dampiera, której celem było łupienie francuskich i hiszpańskich okrętów u wybrzeży Chile. Członkiem załogi jednego z okrętów był Alexander Selkirk, właśc. Alexander Selcraig (ur. 1676, zm. 13 grudnia 1721) – szkocki żeglarz i korsarz, który spędził cztery lata na bezludnej wyspie. Pierwowzór Robinsona Crusoe.
1916 – W Niemczech wprowadzono pierwszą w historii zmianę czasu na letni, spowodowaną wymogami gospodarki wojennej. Do dziś nam to przeszkadza i jest całkowicie bez sensu.
Most Chaotianmen
2009. – W Chongqing w Chinach otwarto Most Chaotianmen nad rzeką Jangcy o najdłuższym przęśle głównym na świecie (552 metry). Kosztował podobno ok. 300 mln USD. Kiedyś wszystko największe na świecie było w USA, potem (nie do końca) w ZSRR, teraz ostro w górę idą Chiny…
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.
Uczeni do wielu spraw podchodzą jak ta pani ze wsi, która pierwszy raz była w zoo, zobaczyła żyrafę i powiedziała: – To nieprawda, takiego zwierzęcia nie ma.
Tak też podchodzą do zjawisk które im się wydają niemożliwe. Przykładem są właśnie meteory. Mimo licznych świadectw (raz deszcz meteorów spadł w obecności cesarza niemieckiego i licznych tłumów bodaj w XV w.) nie dopuszczano takiej możliwości. Słynny Beniamin Franklin powiedział, że szybciej uwierzy w to iż dwóch amerykańskich profesorów skłamało niż w to że kamienie spadają z nieba.
Wychowałem się na tysiącach przeczytanych książek. Ale ta podróż na Spray’u została mi w pamięci jako coś cudownego. W początku lat 70-tych sam miałem chęć popłynąć i czytałem wszystko co żeglarskie. Ta książka była wyjątkowa. Nie wiem czy ktoś pamięta rozmowę Slocuma z „Om” Krugerem, co wierzył w płaską ziemię ? Albo kapitana Samblicha, żyda, co wspomógł Slocuma, darowując mu woreczek złotego piasku i pudełko pinesek ? I jak te pineski uratowały mu życie ? Chyba znowu wygrzebię tę cienką książeczkę z najwyższej półki, gdzieś z lewej strony…