2018-05-22,
Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
Oto te fakty:
22 maja
Logo FCI
1911– W Paryżu została założona Międzynarodowa Federacja Kynologiczna (FCI, Fédération Cynologique Internationale) mająca siedzibę w Thuin w Belgii). Nie należy jej mylić z Federación Canina Internacional z siedzibą w Hiszpanii). Jak widać, miłośnicy psów tez się dzielą na frakcje. Dziwnym zwierzęciem jest człowiek. Ale Międzynarodowej Federacji Ludzi jakoś nie ma.
1920 – Urodził się w Wiedniu Thomas Gold (zm. 22 czerwca 2004) – amerykański astrofizyk. W 1948 razem z Hermannem Bondim i Fredem Hoylem sformułował teorię wszechświata stacjonarnego, znaną też pod nazwą teorii stanu stacjonarnego jako alternatywę do teorii Wielkiego Wybuchu. Zakłada ona, że Wszechświat w skali globalnej nie zmienia się w czasie (co jest równoważne stwierdzeniu, że jest on nieskończenie stary i nieskończenie wielki). Aby wyjaśnić rozszerzanie się Wszechświata potrzebne było założenie o ciągłym powstawaniu materii. Odkrycie w latach 60. XX wieku przez Penziasa i Wilsona kosmicznego promieniowania tła było potwierdzeniem teorii Wielkiego Wybuchu, a tym samym obaleniem teorii stanu stacjonarnego. Szkoda, bo była ładna i logiczna.
1922 – Uważany za ojca współczesnej klimatyzacji Amerykanin Willis Haviland Carrier (1876-1950) zaprezentował działanie nowego urządzenia chłodniczego ze sprężarką odśrodkową. W 1925 roku przedsiębiorstwo wykonało instalację klimatyzacji w Rivoli Theatre w Nowym Jorku. Był to pierwszy klimatyzowany obiekt użyteczności publicznej. W 1930 roku Carrier Engineering Corporation wykonała pierwszą klimatyzację na statku pasażerskim i w wagonie kolejowym. Przedsiębiorstwo założone przez Carriera istnieje do dziś i ma przedstawicielstwa w ok. 170 krajach świata (w Polsce od 1997 roku).
23 maja
Tak wyglądało pierwsze umundurowanie Policji Konnej. Zamiast słynnego kapelusza stetson, stary hełm angielski.
1873 – W Kanadzie została sformowana Północno-Zachodnia Policja Konna. Nikt już pewno nie pamięta Jima z Królewskiej Konnej (powstała formalnie z PZPK w roku 1920). Siedemdziesiąt lat temu zaczytywaliśmy się jego przygodami. Ustawa przewidywała powołanie 300 policjantów. W czasie pierwszej akcji werbunkowej powołano 150 mężczyzn, z których utworzono trzy oddziały.
1911 – Została otwarta Nowojorska Biblioteka Publiczna. Z rozmaitych względów osobistych mam do niej silny sentyment. To jedna z największych bibliotek publicznych na świecie i jedna z najważniejszych bibliotek naukowo-badawczych w USA.
1934 – W policyjnej zasadzce w Bienville Parish w stanie Luizjana zginęła najsłynniejsza chyba para przestępców Bonnie Parker i Clyde Barrow. Jedna z ikon popkultury… Mit Bonnie i Clyde’a jako amerykańskich buntowników utrwalił film „Bonnie i Clyde” z 1967 roku w reżyserii Arthura Penna. W rolach głównych wystąpili Warren Beatty i Faye Dunaway.
24 maja
1626 – Dyrektor Generalny Nowych Niderlandów Peter Minuit kupił od plemienia Algonkinów za towary wartości 60 guldenów wyspę Manhattan. Chyba nie przepłacił.
Opuszczone dziś wejście do najgłębszej dziury w Ziemi
1970 – Na Półwyspie Kolskim na północy Rosji rozpoczęto wiercenie najgłębszego odwiertu na świecie SG-3 (12 226 m). Był to także najdłuższy odwiert świata do 2008 roku; obecnie jest trzeci pod względem długości po wywierconym w 2008 Al Shaheen Oil Well w Katarze i ukończonym w 2011 Sachalin-I Odoptu OP-11. Początkowo zamierzano osiągnąć głębokość 15 000 metrów, jednak z powodu problemów spowodowanych m.in. wyższą temperaturą skał na osiągniętej głębokości niż przypuszczano (190 °C zamiast 100) prace zakończono po dotarciu na głębokość 12 262 metrów w 1994 roku, na ponad 2 km przed osiągnięciem celu. W 2005 roku zakończono prace z powodu braku funduszy.
1991 – Podczas ewakuacji etiopskich Żydów w ramach tajnej operacji izraelskiej armii „Salomon” izraelski Jumbo Jet zabrał na pokład rekordowych 1122 pasażerów (oficjalnie zarejestrowanych było 1087 osób, ale dziesiątki dzieci weszło na pokład niezauważonych, poukrywanych w fałdach szat kobiet).
25 maja
1206 – Król Anglii Jan bez Ziemi wydał pierwszy w dziejach list kaperski (upoważnienie dawane kapitanom okrętów morskich przez rządy państw do ścigania, zatapiania bądź konfiskowania statków nieprzyjacielskich. Taki list zapewniał osobom trudniącym się tym specyficznym rodzajem piractwa ochronę prawną – np. prawo do zawieszenia na statku bandery mocodawcy – a także prawo do zachowania większości zysków). List otrzymał .Francuz Eustachy Buskes, zwany Mnichem Eustachym.
Efekt Dopplera: źródło fal porusza się w lewo; długość fali jest mniejsza po lewej, a większa po prawej od źródła
1842 – Austriacki fizyk Christian Andreas Doppler zaprezentował w Pradze swoją pracę O kolorowym świetle gwiazd podwójnych i niektórych innych ciałach niebieskich, w której opisał zjawisko, nazwane później efektem Dopplera.
1895 – Irlandzki wybitny poeta, prozaik, dramatopisarz i filolog klasyczny Oscar Wilde został skazany na dwa lata ciężkich robót za homoseksualizm (w rzeczywistości był biseksualistą, miał żonę i dwoje dzieci). W 1990 roku Światowe Zgromadzenie Zdrowia Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) zaaprobowało uznanie homoseksualizmu za normalną właściwość pewnej grupy ludzi. W 2004 roku na pamiątkę tego wydarzenia 17 maja ustanowiono Międzynarodowym Dniem Przeciw Homofobii. W 71 państwach na świecie oraz w Strefie Gazy, 2 prowincjach Indonezji (Aceh i Sumatrze Południowej) i na Wyspach Cooka kontakty homoseksualne są nadal karalne, w tym w kilku – śmiercią. Ktoś powiedział, że nie ma dobrej definicji barbarzyństwa?
26 maja
1667 – Urodził się Abraham de Moivre (zm. 27 listopada 1754) – francuski matematyk, najbardziej znany z odkrycia wzoru de Moivre’a, który ukazał się w jego dziele Miscellanea analytica (chodzi o wzór na n-tą potęgę liczby zespolonej zapisanej w postaci trygonometrycznej).
Takie samochody Porsche 919 Hybrid wygrywały 24h Le Mans w latach 2015, 2016 i 2017
1923 – We Francji odbył się pierwszy wyścig samochodowy 24h Le Mans (wyścig samochodowy i motocyklowy, w których zadaniem zawodników jest przejechanie jak największej liczby okrążeń w ciągu dokładnie jednej doby. W zawodach startują drużyny trzyosobowe).
1986 – Wspólnota Europejska przyjęła flagę Unii Europejskiej. Na fladze przedstawiony jest okrąg złożony z dwunastu złotych gwiazd pięcioramiennych na lazurowym tle. Autorem koncepcji flagi jest Arsène Heitz, zaś szczegółowy układ, proporcje i kolory zostały opracowane przez Paula M.G. Lévy’ego.
27 maja
1679 – W Anglii wydano ustawę Habeas Corpus Act, która zakazywała organom państwa aresztowania obywatela bez zgody sądu. I pomyśleć, że nadal istnieją państwa, które się do tego nie stosują – i, co gorsza, ludzie, którzy nie rozumieją, że to jedno z podstawowych praw człowieka…
Francis Beaufort
1774 – Urodził się Francis Beaufort (zm. 17 grudnia 1857) – irlandzki fizyk i meteorolog, admirał. Jego imieniem nazwana została znana skala siły wiatru (opracowana przez niego w roku 1806) oraz morze w pobliżu Alaski. Skala została zestandaryzowana dopiero w 1932 r. i od tego czasu zaczęła wchodzić do użytku w meteorologii.
1981 – Film Człowiek z żelaza w reżyserii Andrzeja Wajdy zdobył Złotą Palmę na 34. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Cannes.
28 maja
585 p.n.e. – W czasie bitwy nad rzeką Halys pomiędzy Alyattesem z Lidii a królem Medów Kyaksaresem nastąpiło przewidziane przez Talesa z Miletu całkowite zaćmienie Słońca, które skłoniło obie strony do zawarcia pokoju. Nauka niestety nie zawsze łagodzi obyczaje…
1742 – W Londynie otwarto pierwszy na świecie kryty basen pływacki.
Stanley Ben Prusiner w roku 2007
1942 – Urodził się Stanley Ben Prusiner, amerykański biochemik i neurobiolog, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny w roku 1997 za odkrycie prionów – rodzaju białkowych samopowielających się infekcyjnych czynników chorobotwórczych. W kwietniu 1982 opublikował artykuł w Science używając po raz pierwszy terminu prion. Od 1988 roku profesor neurologii i biochemii na University of California, San Francisco.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.
