Bogdan Miś: Działo się (144)

14.08.2018.

Kolejny tydzień (14 – 20 sierpnia) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

14 sierpnia

1502 – W czasie swej czwartej i ostatniej wyprawy do Nowego Świata Krzysztof Kolumb wylądował w dzisiejszym Hondurasie.

Katedra w Kolonii

1880 – Zakończono trwającą od 1248 roku budowę katedry w Kolonii, jednego z najwspanialszych zabytków architektury gotyckiej. Usytuowana na miejscu rzymskiej świątyni z IV wieku i późniejszego kościoła z czasów karolińskich nieopodal rzeki Ren, katedra kolońska ma 144 m długości i 86 m szerokości oraz wieże o wysokości 157,38 m. Jest drugą co do wysokości gotycką budowlą sakralną na świecie (po katedrze w Ulm) i trzecią co do wielkości katedrą świata pod względem powierzchni (po katedrze Świętej Marii w Sewilli i katedrze Narodzin Świętej Marii w Mediolanie).

1901 – W Bridgeport w amerykańskim stanie Connecticut Gustave Whitehead (Gustav Albin Weißkopf ,1874 – 1927, niemiecko-amerykański pionier awiacji i konstruktor silników lotniczych) odbył pierwszy (niesterowany) lot samolotem własnej konstrukcji, wyprzedzając o ponad 2 lata braci Wright.

15 sierpnia

Karol Wielki pasuje Rolanda na rycerza

778 – W bitwie w wąwozie Roncevaux z góralami baskijskimi zginął dowódca wojsk frankijskich hrabia Roland. Roland jest głównym bohaterem Pieśni o Rolandzie (to najstarszy i najbardziej znany francuski epos rycerski, należący do tzw. chansons de geste, pieśni o bohaterskich czynach). Należał do grona dwunastu parów Francji, a także był dalszym siostrzeńcem Karola Wielkiego.

1534 – Ignacy Loyola założył Towarzystwo Jezusowe, czyli Jezuitów, męski papieski zakon apostolski. Cechą charakterystyczną jego charyzmatu jest dyspozycyjność do służenia papieżowi we wszelkich możliwych dziedzinach, a zwłaszcza w zadaniach najtrudniejszych; w związku z tym nie ma ściśle ustalonego zakresu działania, gdyż wyznaczają go znaki czasu. Było i jest najpotężniejszym oraz najbardziej liberalnym zgromadzeniem zakonnym. Papież Klemens XIV  zniósł oficjalnie formalnie Towarzystwo Jezusowe we wszystkich krajach w roku 1773. 7 sierpnia 1814 papież Pius VII formalnie przywrócił zakon do istnienia w całym katolickim świecie. Pełny renesans zakonu nastąpił dopiero po II wojnie światowej, a szczególnie po Soborze Watykańskim II. Jezuitów jest obecnie ok. 19 tysięcy w 114 krajach. Jezuitą jest papież Franciszek.

1914 – Otwarto Kanał Panamski, sztuczny kanał wodny długości ponad 80 km (12 śluz) zbudowany w latach 1904–1914, a oficjalnie otwarty w roku 1920, położony w Panamie, na Przesmyku Panamskim, łączący wody Oceanu Atlantyckiego przez Morze Karaibski) z wodami Oceanu Spokojnego. Jest on jedną z najważniejszych dróg wodnych świata, która wydatnie skróciła trasę, jaką musiały pokonywać wcześniej statki. Podczas budowy Kanału Panamskiego zmarło około 25 tys. robotników a około 20 tys. z nich zaraziło się malarią lub żółtą febrą.

16 sierpnia

1858 – Królowa brytyjska Wiktoria i prezydent USA James Buchanan oficjalnie zainaugurowali działalność transatlantyckiego kabla telegraficznego, wymieniając telegramy z pozdrowieniami. Miesiąc później kabel, wskutek zastosowania zbyt wysokiego napięcia, uległ zniszczeniu.

Skookum Jim

1896 Skookum Jim (1855-1916, Kanadyjczyk z ludu Tagish Khwáan) natrafił na złotonośne pokłady nad Bonanza Creek w Jukonie. Rozpoczęła się gorączka złota nad Klondike. W momencie wybuchu gorączki złota rząd Kanady był w czasie procesu tworzenia administracji Terytoriów Północno-Zachodnich i nie istniała jeszcze żadna administracja w Dystrykcie Jukonu, będącym ich najdalszą rubieżą. Doraźnie wysłano tam oddział nowo utworzonej Północno-Zachodniej Policji Konnej pod dowództwem Sama Steele’a. Pełnił on początkowo wszystkie funkcje administracyjne. Dzięki sprawności policji, gorączka złota nad rzeką Klondike stała się najspokojniejszym wydarzeniem tego typu. Wydarzenia te zostały rozsławione w książkach m.in. Jacka Londona (Bellew Zawierucha) i Juliusza Verne’a (Skarby wulkanu), a także w licznych filmach np. niemej komedii Charliego Chaplina Gorączka złota.

1905 – Urodził się Wendell Meredith Stanley (zm. 15 czerwca 1971) – amerykański profesor biochemii Uniwersytetu Kalifornijskiego i w Instytucie Medycznym Rockefellera w Princeton. Prowadził prace badawcze nad wirusem choroby mozaikowej tytoniu, które to prace są uważane współcześnie za początek wirusologii. Badał też sterole i olej chaulmugrowy. Nagroda Nobla w zakresie chemii w roku 1946 z Northropem i Sumnerem.

17 sierpnia

1601 – Urodził się Pierre de Fermat, francuski matematyk-samouk (zm. 1665), z wykształcenia prawnik i lingwista. Dokonał wielu odkryć w teorii liczb, m.in. sformułował w 1632 roku słynne wielkie twierdzenie Fermata (Jest niemożliwe rozłożyć sześcian na dwa sześciany, czwartą potęgę na dwie czwarte potęgi i ogólnie potęgę wyższą niż druga na dwie takie potęgi; znalazłem naprawdę zadziwiający dowód tego, jednak margines jest za mały, by go pomieścić). Dowód ostatecznie został przeprowadzony przez angielskiego matematyka Andrew Johna Wilesa dopiero w roku 1994, co było jedną z największych sensacji naukowych XX wieku. Zajmował ok. 100 stron A4.

NS Arktika

1977 – Radziecki lodołamacz atomowy NS Arktika jako pierwszy statek nawodny dotarł do Bieguna Północnego, krusząc po drodze lód o grubości 4 m. Stosunkowo niedawno, prawda? W październiku 2008 statek został wycofany z eksploatacji. Jego siłownia składała się z 3 reaktorów jądrowych. Zapas paliwa umożliwiał pływanie przez 3 lata bez zawijania do portów.

1978  Po raz pierwszy pokonano Ocean Atlantycki za pomocą balonu (napełnionego helem). Trzech Amerykanów: Ben Abruzzo, Maxie Anderson i Larry Newman, wylądowało we Francji w balonie Double Eagle II. Ich lot o długości 3100 kilometrów rozpoczął się 11 sierpnia 1978 r. w Presque Isle w Maine, a zakończył się 137 godzin 6 minut później. Double Eagle II został zbudowany przez Eda Yosta. Historia transatlantyckich lotów balonem obejmuje siedemnaście wcześniejszych nieudanych prób. Siedmiu lotników zginęło.

18 sierpnia

1868 – Francuski astronom Pierre Janssen, obserwując koronę słoneczną w trakcie zaćmienia odkrył hel. Jest on po wodorze drugim najbardziej rozpowszechnionym pierwiastkiem chemicznym we wszechświecie, jednak na Ziemi występuje wyłącznie w ilościach śladowych. Hel jest najmniej aktywnym pierwiastkiem chemicznym. Przez wiele lat hel był uważany za pierwiastek, który występuje na Słońcu, ale nie występuje na Ziemi. W roku 1895 William Ramsay otrzymał hel po potraktowaniu kleweitu (rudy uranowej) kwasem mineralnym.

1920 – Weszła w życie 19. poprawka do konstytucji USA, gwarantująca prawa wyborcze kobietom. Dopiero wtedy!

Pierwsze paryskie wydanie „Lolity”

1958 – Ukazało się amerykańskie wydanie słynnej powieści Lolita Vladimira Nabokova (po raz pierwszy opublikowanej w roku 1955 w Paryżu). Co to był za skandal! Książkę uznano za pornograficzną i pedofilską. Utwór opowiada o mężczyźnie zafascynowanym niedojrzałymi dziewczynkami, które określa mianem „nimfetek” i o jego erotycznej obsesji na punkcie dwunastoletniej pasierbicy Dolores Haze (tytułowej Lolity). Burza rozpętała się w Wielkiej Brytanii po publikacji w świątecznym numerze „Sunday Timesa” (z 1955 roku) wypowiedzi Grahama Greena, który uznał książkę za jedną z trzech najwybitniejszych powieści roku. Książkę komentowało życzliwie wielu artystów, m.in. Dorothy Parker i William Styron, cieszyła się też dużym powodzeniem czytelniczym – w ciągu trzech tygodni od premiery sprzedano ponad sto tysięcy egzemplarzy. A teraz napiszę coś, za co mnie skreślicie z listy znajomych: Lolita to dla mnie świetnie napisane nudziarstwo.

19 sierpnia

1856 – Amerykanin Gail Borden opatentował mleko skondensowane.

Pégoud dekorowany Krzyżem Wojennym

1913 – Francuz Adolphe Pégoud (francuski lotnik z początkowego okresu I wojny światowej, pierwszy as myśliwski, pionier akrobacji lotniczej i spadochroniarstwa) wykonał pierwszy skok ze spadochronem z pokładu samolotu. Po raz pierwszy pojawiło się w prasie określenie lotnika jako asa, nadawane następnie pilotom, którzy zniszczyli co najmniej 5 samolotów wroga.

1982 – Rozpoczęła się misja radzieckiego statku kosmicznego Sojuz T-7 z drugą w historii kosmonautką Swietłaną Sawicką na pokładzie. Sawicka (ur. 1948) to także  pierwsza kobieta w otwartej przestrzeni kosmicznej (1984). Inżynier, zawodowy pilot. Zaliczyła 500 skoków ze spadochronem, uzyskała 3 rekordy świata w skokach ze stratosfery, m.in. za skok z wysokości 14 km, przy czym otworzyła spadochron po przeleceniu 13 km. Od 1995 jest deputowaną do Dumy Państwowej Rosji (drugiej, trzeciej i czwartej kadencji), w składzie frakcji partii komunistycznej. W 1997 została wybrana pierwszym wiceprezydentem rosyjskiego stowarzyszenia Bohaterów Związku Radzieckiego.

20 sierpnia

1619 – 20 pierwszych czarnoskórych niewolników zostało przywiezionych na pokładzie holenderskiego statku do Jamestown w Wirginii, pierwszej stałej angielskiej osady w Ameryce Północnej. Rozpoczęła się epoka niewolnictwa na kontynencie.

1885Ernst Hartwig z obserwatorium w Tartu w Estonii zaobserwował supernową S Andromedae w Galaktyce Andromedy. Była to pierwsza supernowa odkryta w innej galaktyce.

Ronald Ross, człowiek, który zrozumiał malarię

1897 – Angielski lekarz, Sir Ronald Ross (1857-1932), laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny w 1902 roku, dokonał przełomu w badaniach nad malarią: odkrył zarodźce tej choroby podczas badań komara. Ten dzień jest z okazji tego ważnego odkrycia obchodzony teraz jako Światowy Dzień Komara.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.
Print Friendly, PDF & Email

Jedna odpowiedź

  1. Therese Kosowski 2018-08-20
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com