Bogdan Miś: Działo się (146)8 min czytania

Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości (tydzień od 28 sierpnia do 3 września). Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

28 sierpnia

1565 – Pedro Menéndez de Avilés założył St. Augustine na Florydzie, obecnie najstarsze istniejące miasto w Stanach Zjednoczonych. Przez 235 lat była to polityczna i militarna stolica hiszpańskiej prowincji Floryda. W 1819 Hiszpania zrzekła się kolonii i oddała ją Stanom Zjednoczonym za pięć milionów dolarów. Znajduje się tu najstarsza w Ameryce szkoła.

1845 – Ukazało się pierwsze wydanie miesięcznika popularnonaukowego „Scientific American”. Obecnie wydawany jest w 18 wersjach językowych – w tym polskiej, jako Świat Nauki – w łącznym nakładzie przekraczającym milion egzemplarzy. Scientific American został założony przez Rufusa Portera, początkowo jako jednostronicowa ulotka. Jego głównym celem w pierwszych latach było informowanie o pracach Amerykańskiego Biura Patentowego. W roku 1986 Scientific został wykupiony za 52,6 miliona dolarów przez niemiecki koncern wydawniczy Holtzbrinka, którego własnością pozostaje do dziś. A myśleliście, że to pismo amerykańskie? Dziś… w dobie globalnego kapitału?

1903 – Założono Harley-Davidson Motor Company. Harley to dziś nie tylko przedsiębiorstwo i nie tylko światowa marka. To obiekt kultu i styl życia. Inna sprawa, że nie wszyscy za tym kultem przepadają; konserwatyści raczej nie.

29 sierpnia

1642 – Urodził się John Locke (zm. 28 października 1704), angielski filozof, lekarz, polityk i ekonomista. Twórca klasycznej postaci empiryzmu i (tego okropnego…) liberalizmu. W ekonomii stworzył teorię wartości pieniądza, która stała się początkiem kierunku ekonomicznego zwanego monetaryzmem. Teoria Locke’a była później rozwijana przez wielu innych politologów. Bezpośrednim następcami Locke’a w tym łańcuchu byli David Hume, Adam Smith, a w czasach nowoczesnych nawiązywał do niego John Stuart Mill.

1893 – Amerykański patent nr 504 038 otrzymał niejaki Whitcomb L. Judson na zamek błyskawiczny, zwany „zip”. Początkowo był używany wyłącznie w butach.

1949 – ZSRR przeprowadził na poligonie w Semipałatyńsku pierwszą udaną próbę bomby atomowej (RDS-1). Konstrukcja RDS-1 była wierną kopią amerykańskiej konstrukcji ładunku o kryptonimie Gadget, który eksplodował 16 lipca 1945, użytego następnie w bombie Fat Man, zrzuconej na Nagasaki 9 sierpnia 1945. Eksplozja nastąpiła na szczycie 30-metrowej wieży, ustawionej na poligonie pod Semipałatyńskiem w Kazachstanie. Masa ładunku wynosiła około 4 ton. Według oficjalnych informacji radzieckich, siła eksplozji sięgnęła 22 kiloton.

30 sierpnia

1546 – W kalwińskiej Genewie ukazał się dekret zabraniający nadawania dzieciom imion innych niż biblijne. Miewają ludziska głupie pomysły i dziś…

1873 – Austriacy Julius von Payer i Karl Weyprecht odkryli archipelag Ziemia Franciszka Józefa na Morzu Barentsa. Administracyjnie należy dziś do obwodu archangielskiego Rosji. Archipelag nie ma stałych mieszkańców. Czasowo przebywają na nim naukowcy, wojskowi i pracownicy straży granicznej. W skład archipelagu wchodzą 192 wyspy, których łączna powierzchnia wynosi 16 134 km². Wśród nich osiem wysp ma powierzchnię ponad 500 km².

1901 – Hubert Cecil Booth otrzymał brytyjski patent na odkurzacz w formie urządzenia napędzanego silnikiem spalinowym i umieszczonego na ramie wozu konnego, z którego wyprowadzano długie rury, którymi przez okna odkurzano budynki. Nie przyjęło się to jakoś…

31 sierpnia

1888 – Została zamordowana Mary Ann Nichols, powszechnie uważana za pierwszą ofiarę słynnego Kuby Rozpruwacza, nigdy niezidentyfikowanego londyńskiego mordercy prostytutek.

1928 – W Berlinie odbyła się premiera musicalu Opera za trzy grosze Bertolta Brechta i Kurta Weila. Jest to adaptacja opery balladowej Opera żebracza (1728) Johna Gaya, satyry na burżuazję i wysokie sfery Londynu. Pamiętacie Balladę o Mackie Majchrze w wykonaniu Armstronga?

1913 – Urodził się Alfred Charles Bernard Lovell (zm. 6 sierpnia 2012) – angielski fizyk i radioastronom. Był pierwszym dyrektorem Obserwatorium Jodrell Bank (w latach 1945–1980). Dzięki funduszom z University of Manchester skonstruował największy wówczas na świecie sterowany radioteleskop, który teraz nosi jego imię – Radioteleskop Lovella i pozostaje nadal jednym z ważniejszych radioteleskopów na świecie. W 1961 roku otrzymał tytuł szlachecki.

1 września

1648 – Zmarł Marin Mersenne (ur. 8 września 1588) – francuski zakonnik, teolog, filozof, matematyk i teoretyk muzyki. W dziele Cogitata Physico-Mathematica z 1626 roku napisał, że liczby postaci 2^n – 1 (nazywane dziś liczbami Mersenne’a) są pierwsze dla n = 2, 3, 5, 7, 13, 17, 19, 31, 67, 127, 257. Dopiero później wykazano, że twierdzenie to jest nieprawdziwe dla n = 67 i 257. Ale nazwa została. I to z pewnych wzglądów ważne pojęcie.

1887 – Emile Berliner (1851 – 1929), niemiecko-amerykański przemysłowiec i wynalazca, opatentował gramofon – urządzenie do nagrywania i odtwarzania dźwięku. Walec wynalezionego wcześniej fonografu przez Thomasa Edisona zastąpił okrągłymi płytami cynkowymi oraz szklanymi pokrytymi woskiem (w późniejszym okresie szelakiem).

1898 – Ernest Rutherford, fizyk angielski, który latach 1895-1898 prowadził badania nad promieniowaniem wytwarzanym przez niektóre pierwiastki chemiczne i odkrył, że ta radiacja zawiera dwie składowe obdarzone ładunkiem elektrycznym, użył po raz pierwszy ich nazw. Promienie dodatnie nazwał promieniowaniem alfa, ujemne – promieniowaniem beta.

2 września

1859 – Rozpoczęła się największa w historii burza magnetyczna, która spowodowała awarie sieci telegraficznych w wielu miejscach na świecie. Zorza polarna widoczna wówczas na całym świecie, została zaobserwowana nawet na Karaibach, a w Górach Skalistych była tak jasna, że blask obudził kopaczy złota, którzy zaczęli przygotowywać śniadanie, myśląc, że to już ranek. Podobna burza dzisiaj mogłaby spowodować globalną katastrofę, niszcząc całą energetykę.

1930 – Francuzi Dieudonné Costes i Maurice Bellonte na samolocie Bréguet XIX przelecieli po raz pierwszy nad północnym Atlantykiem w trudniejszym kierunku zachodnim.

1938 – Urodził się C. Wilson Markle Jr., kanadyjski inżynier, który wynalazł proces kolorowania filmów (1983) i szef Colorization Inc., filii Hal Roach Studios z siedzibą w Toronto. Jego metoda wykorzystywała komputery do przypisywania z góry określonych kolorów do odcieni szarości w każdej scenie. Wniosek o pierwszy patent na ten proces został złożony w Kanadzie dnia 11 lipca 1983 r. i wydany 1 grudnia 1987 r. (Nr 4 710 805).

3 września

1875 – Urodził się Ferdinand Porsche (zm. 30 stycznia 1951), konstruktor samochodów i innych pojazdów mechanicznych. Urodzony w Austro-Węgrzech, większość życia spędził w Niemczech. Doktor honoris causa kilkunastu światowych uczelni. Wraz z synem Ferrym i Erwinem Komendą zaprojektował Volkswagena „Garbusa”. Ferdinand Porsche skonstruował ponad 300 różnych pojazdów mechanicznych i uzyskał ok. 1000 patentów w branży motoryzacyjnej. W 1999 jury złożone z 33 dziennikarzy samochodowych przyznało mu tytuł „samochodowego inżyniera XX wieku”.

1945 – Na Ziemi Północno-Wschodniej, na północ od Spitsbergenu, skapitulowali członkowie ekspedycji meteorologicznej pod wodzą Wilhelma Dege, stając się ostatnim kapitulującym niemieckim oddziałem biorącym udział w II wojnie światowej. A wszyscy myślą, że koniec wojny był w maju…

2014 – Astronomowie z Uniwersytetu Hawajskiego odkryli, że Droga Mleczna jest częścią supergromady gwiazd 100 razy większej, niż dotychczas sądzono. Nazwano ją Laniakea. Jest ona długim łańcuchem galaktyk i pustek międzygalaktycznych. Zawiera około stu tysięcy galaktyk o łącznej masie ok. 10¹⁷ (jedynka z 17 zerami!) mas Słońca. Nazwa wywodzi się z języka hawajskiego i oznacza „niezmierne niebiosa”.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.