Bogdan Miś: Działo się (194)

30.07.2019

Kolejny tydzień (31 lipca – 6 sierpnia) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

31 lipca

Halina Konopacka

1928 – Podczas Igrzysk Olimpijskich w Amsterdamie Halina Konopacka (1900-1989) zdobyła w konkursie rzutu dyskiem pierwszy w historii złoty medal olimpijski dla Polski i ustanowiła rekord świata wynikiem 39,62 m. Zajmowała się również poezją i malarstwem. Publikowała w „Wiadomościach Literackich” i „Skamandrze”. Dokładnie 4 lata później podczas Igrzysk Olimpijskich w Los Angeles zdobył złoty medal w biegu na 10 000 m Janusz Kusociński (1907-1940).

1944 — Francuski lotnik, prozaik i poeta Antoine de Saint-Exupéry (autor „Małego Księcia”) zginął prawdopodobnie w wyniku zestrzelenia jego samolotu przez niemiecki myśliwiec nad Morzem Śródziemnym.

1954 – Włoska ekspedycja pod kierownictwem Ardito Desio po raz pierwszy w historii zdobyła szczyt K2 (drugi co do wysokości szczyt Ziemi, 8611 m) w paśmie Karakorum. Jest to jedyny ośmiotysięcznik niezdobyty zimą; panują wtedy bowiem na nim ekstremalne warunki: średnia temperatura w granicach od −45 °C do −55 °C oraz wiatry o średniej prędkości 180 km/h. Pierwszą kobietą, która stanęła na szczycie K2 (23 czerwca 1986, godz. 10:15 czasu lokalnego) była Wanda Rutkiewicz. 22 lipca 2018 Andrzej Bargiel jako pierwszy człowiek zjechał z K2 na nartach.

1 sierpnia

1786 – Brytyjska astronomka pochodzenia niemieckiego Caroline Herschel jako pierwsza kobieta odkryła kometę. Współpracując z bratem Williamem Herschelem, odkryła w sumie osiem nowych komet.

Pierwsza prognoza pogody w gazecie The Times z 1 sierpnia 1861 roku.

1861 – W brytyjskim dzienniku The Times została opublikowana pierwsza na świecie prognoza pogody. Przygotował ją Robert FitzRoy (1805-1865), angielski żeglarz, pierwszy człowiek, który wprowadził na stałe termin „prognoza pogody”. Robert FitzRoy do zbierania informacji pogodowych używał telegrafu. Dane na temat aktualnego stanu pogody były przesyłane dzięki temu do jego biura. Po dziś dzień uznawany jest za jednego z głównych pionierów meteorologii i hydrologii. Był on z zawodu hydrografem i kapitanem HMS Beagle w czasie słynnej podróży Darwina.

1907 Robert Baden-Powell zorganizował na wyspie Brownsea w Anglii obóz młodzieżowy, który zapoczątkował dzieje skautingu. Czyli po polsku harcerstwa.

2 sierpnia

216 p.n.e. – Wódz kartagiński Hannibal w bitwie pod Kannami rozgromił doszczętnie dzięki zastosowaniu słynnego manewru obejścia w celu okrążenia dwukrotnie silniejsze wojska rzymskie. W rezultacie blisko 60 tys. Rzymian zostało zabitych, około 10 tys. (głównie obrońców obozu) wzięto do niewoli. Straty kartagińskie wyniosły zaledwie 6 700 ludzi. Bitwa pod Kannami okazała się największą klęską militarną w całej historii Rzymu.

Stworzony przez Keplera model Układu Słonecznego. Nie ma nic wspólnego z rzeczywistością, ale ładny.

1600Johannes Kepler i jego rodzina zostali wygnani z Grazu (Austria) po odmowie przejścia na katolicyzm. Kilka miesięcy później osiedli na stałe w Pradze. Kepler to genialny niemiecki matematyk, astronom i astrolog, jedna z czołowych postaci rewolucji naukowej w XVII wieku. Najbardziej znany jest z nazwanych jego nazwiskiem praw ruchu planet.

1870 — W Londynie otwarto Tower Subway pod Tamizą — pierwszy na świecie odcinek kolei podziemnej pod rzeką. W roku 1869 przekopano 410-metrowy tunel przy użyciu żeliwnej tarczy wiertniczej, którą to metodę opracował w roku 1864 Peter William Barlow. W tunelu ułożono wąski tor o szerokości 0,76 m i od sierpnia 1870 roku drewniane wagoniki przewoziły pasażerów z jednego brzegu na drugi. System napędowy stanowiły wyciągarki kablowe znajdujące się na obu końcach tunelu. Pomysł nie sprawdził się ekonomicznie i wkrótce zlikwidowano linię, a tunel stał się przejściem dla pieszych. Gdy w roku 1894 uruchomiono pierwszą prawdziwą linię londyńskiego, metra tunel został zamknięty, a w roku 1898 przekazany wodociągom miejskim, w których gestii znajduje się do dzisiaj.

3 sierpnia

1858 John Hanning Speke (1827-1864, angielski podróżnik, oficer i badacz Afryki) jako pierwszy Europejczyk dotarł do Jeziora Wiktorii w Afryce. W roku 1862 wraz z Jamesem Augustusem Grantem odkrył wypływ Nilu z Jeziora Wiktorii. Odkrycia te rozwiązały problem źródeł Nilu. Zmarł młodo w wyniku wypadku na polowaniu.

Ilustracja
USS Nautilus

1958 – Amerykański pierwszy na świecie atomowy okręt podwodny USS Nautilus przepłynął pod Biegunem Północnym. 25 sierpnia 1958, po powrocie do Stanów Zjednoczonych Nautilus zawinął do portu w Nowym Jorku, co do dziś stanowi prawdopodobnie jedyny taki przypadek okrętu z napędem atomowym. 3 marca 1980 roku „Nautilus” został skreślony z listy floty US Navy.

2004 – NASA wystrzeliła w kierunku Merkurego sondę kosmiczną MESSENGER. Była to pierwsza misja poświęcona tej planecie od czasu Marinera 10, tj. od 33 lat. 30 kwietnia 2015 sonda roztrzaskała się o powierzchnię Merkurego po wykonaniu 4105 orbit wokół planety. Sonda wykonała ponad 277 tysięcy zdjęć. Rozbiła się po niewidocznej z Ziemi w tym czasie stronie planety. Na powierzchni Merkurego powstał krater o średnicy około 16 metrów. Misja pozwoliła ustalić, że promień planety wynosi 2440 kilometrów.

4 sierpnia

1770 – Nad brzegiem rzeki Endeavour w Australii kapitan James Cook nadał nazwę „kangooroo” nowo odkrytemu zwierzęciu. Nazwa wywodzi się z języka tubylców Guugu Yimidhirr. (też o nim nigdy nie słyszałem…).

1922 — Wszystkie telefony w Ameryce Północnej milczały przez jedną minutę o zachodzie słońca w czasie pogrzebu Alexandra Grahama Bella. Został on pochowany w grobie w litej skale na szczycie Beinn Bhreagh Mountain w swojej posiadłości w Nowej Szkocji w Kanadzie. Bell zbudował tam wieżę obserwacyjną. Dla uczczenia słynnego wynalazcy wszystkie urządzenia AT&T i Bell System w USA i Kanadzie zawiesiły obsługę 13 milionów zainstalowanych wówczas telefonów. Bell zmarł dwa dni wcześniej, 2 sierpnia 1922 roku.

Supermarine Spitfire Mk IX produkowany od roku 1942. Ten model miał pułap ponad 13 km

1938 – Wszedł do służby Supermarine Spitfire brytyjski jednomiejscowy myśliwiec zbudowany w wytwórni Supermarine w Southampton w Anglii. Jeden z najsłynniejszych używanych podczas II wojny światowej samolotów bojowych, na którym walczyli również Polacy. Osiągał 582 km/h i pułap 9723 m. Produkowano wiele odmian tej maszyny. Ostatnią oblatano w 1945 roku, ale do służby już nie weszła.

5 sierpnia

Ilustracja

1473 – Leonardo da Vinci wykonał swój najstarszy znany rysunek Pejzaż z rzeką. Kopia powyżej. Jest to jedno z pierwszych przedstawień w sztuce zachodniej tzw. czystego pejzażu, tj. pejzażu potraktowanego w sposób całkowicie autonomiczny, pozbawiony jakiegokolwiek tematu sakralnego lub świeckiego. Rysunek pochodzi z Fondo Mediceo Lorenese. Inskrypcja na rysunku, sporządzona charakterystycznym lustrzanym pismem leworęcznym, brzmi: Dzień Matki Bożej Śnieżnej/ Dnia 5 sierpnia 1473.

1735 – Nowojorski drukarz, wydawca, redaktor i dziennikarz John Peter Zenger został uniewinniony od zarzutów o działalność wywrotową i zniesławienie Williama Cosby’ego, ówczesnego gubernatora kolonii Nowy Jork. Proces stał się znaczącym i ważnym czynnikiem w rozwoju wolności prasy. Linia obrony oparta była na twierdzeniu, że wolno wyrażać swe zdanie, a przekazywanie prawdziwej informacji nie jest oszczerstwem. Proces przyniósł Zengerowi sławę bohatera walki o wolność prasy.

1914 – W Cleveland w amerykańskim stanie Ohio uruchomiono pierwszą elektryczną uliczną sygnalizację świetlną. Była ona dwukolorowa – zielone – czerwone. Za pierwszą sygnalizację świetlną w historii uznaje się urządzenie zamontowane na skrzyżowaniu ulic Bridge Street i New Palace Yard w Londynie, niedaleko Pałacu Westminsterskiego. Konstruktorem jej był inżynier kolejnictwa J.P. Knight. Sygnalizację uruchomiono 10 grudnia 1868 r. Był to sterowany ręcznie semafor z lampą gazową, która wysyłała zielone i czerwone sygnały. Instalacja działała do 2 stycznia 1869 roku, kiedy to nastąpił wybuch gazu.

6 sierpnia

1806 – Po 844 latach przestało istnieć Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego. To określenie państwa, stanowiącego kontynuację cesarstwa zachodniorzymskiego, odwołujące się zarówno do idei, jak i kształtu politycznego średniowiecznej i wczesnonowożytnej Europy. Składało się formalnie z rdzenia, którym było Królestwo Niemieckie, oraz z równoprawnych mu formalnie Królestwa Włoch (de facto do 1648) i Królestwa Burgundii (od 1032, de facto do 1378). Po klęsce w bitwie pod Austerlitz Franciszek II został przymuszony przez Francuzów do zrzeczenia się godności cesarza rzymskiego i króla niemieckiego oraz do zwolnienia swoich wasali ze zobowiązań wobec Cesarstwa.

Mężczyzna na krześle elektrycznym, 1908. NYPL Digital Gallery

1890 – Amerykański morderca William Kemmler jako pierwszy został stracony na krześle elektrycznym. 29 marca 1889 Kemmler zamordował siekierą swoją konkubinę. George Westinghouse w późniejszym komentarzu stwierdził: „lepiej by zrobili, używając siekiery”. Reporter, który był również świadkiem egzekucji, powiedział, że było to „obrzydliwe widowisko, dużo gorsze niż powieszenie”. Pomysłodawcą i wynalazcą krzesła elektrycznego jest Thomas Alva Edison (choć skonstruował je pewien dentysta, dr Albert Southwick). Zasada działania opiera się na wykorzystaniu zgubnego dla białek prądu zmiennego.

1961 – Odbył się lot kosmiczny statku Wostok 2 z drugim radzieckim kosmonautą Hermanem Titowem (1935-2000, zmarł jako generał pułkownik) na pokładzie. Jako pierwszy Titow przebywał na orbicie całą dobę i ręcznie sterował statkiem kosmicznym. Był dublerem Jurija Gagarina przed jego pierwszym lotem. Dopiero po wielu latach podano do publicznej wiadomości, że lot Titowa nie był perfekcyjny, a sam Titow przez wiele godzin cierpiał na „chorobę kosmiczną”, spowodowaną jego słabą akomodacją do stanu nieważkości. Zmarł na zawał serca.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie (prawie…) ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Korzystam także z witryny TODAY IN SCIENCE HISTORY
Opinie i komentarze autora.

Print Friendly, PDF & Email

WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com