Bogdan Miś: Działo się (204)

08.10.2019

Kolejny tydzień (9-15 października) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

9 października

Obraz Christiana Krohga: Eriksson dopływa do Winlandii

1000Leif Eriksson dobił do brzegów Winlandii i jako pierwszy znany Europejczyk postawił stopę na ziemi północnoamerykańskiej (data nie jest przesadnie pewna). Niby dla bardzo wielu znana wiadomość, ale wreszcie warto wbić sobie do głowy powszechnie, że Kolumb wcale nie był pierwszy. Kwestią sporną jest lokalizacja Winlandii. Wielu uważa, że odkryta w latach sześćdziesiątych XX wieku wikińska osada w L’Anse aux Meadows na Nowej Fundlandii była kolonią Leifa, jednak inni są zdania, iż musiała ona znajdować się bardziej na południe, ponieważ winorośli nie spotyka się na północ od Rzeki Świętego Wawrzyńca.

1201 – Urodził się Robert de Sorbon (zm. 1274), francuski teolog, kapelan i spowiednik króla Ludwika IX, fundator Sorbony (to zespół budynków w Dzielnicy Łacińskiej Paryża, powstały w ramach dawnego Uniwersytetu Paryskiego, obecnie mieszczący szereg instytucji badawczych i edukacyjnych, nie uczelnia!) na Uniwersytecie Paryskim. Obecnie nazwą Sorbona określa się jednak cały uniwersytet. Sorbona, podobnie jak cały Uniwersytet, zakończyła swoją działalność podczas rewolucji francuskiej. W 1896 roku Uniwersytet Paryski odtworzono, umiejscawiając jego administrację w budynkach Sorbony. W 1970 roku dawny Uniwersytet w Paryżu został podzielony na trzynaście różnych uczelni. 3 z tych uczelni odwołuje się w nazwie do Sorbony i korzysta z jej budynków. Poplątane, ale tak już jest z historią.

1446 – W Korei opublikowano alfabet Hangyl wynaleziony przez Sejonga Wielkiego; składa się z 24 znaków: 14 spółgłosek i 10 samogłosek. Jest jednym z niewielu alfabetów, które zostały stworzone całkowicie sztucznie, a nie wyewoluowały z hieroglifów czy ideogramów, jak to się działo w przypadku większości współczesnych pism. Każda sylaba zapisywana jest jako blok, na polu kwadratu, składający się ze znaków alfabetu (tzw. jamo). Słowa w tym alfabecie zapisywać można poziomo lub pionowo. Bardzo dziwny, bardzo nietypowy, bardzo ciekawy.

10 października

1776Maurycy Beniowski został obwołany przez tubylców królem Madagaskaru. Był to polski podróżnik pochodzenia słowacko-węgierskiego, uczestnik konfederacji barskiej, zesłany na Kamczatkę, z której zorganizował ucieczkę statkiem. Żołnierz, awanturnik, kosmopolita, autor głośnych pamiętników, w których jednak podaje wiele informacji niezgodnych z ustalonymi później faktami z jego życia (poczynając od daty urodzenia). Bohater wielu utworów literackich, m.in. Juliusza Słowackiego (poemat Beniowski, 1841) oraz Wacława Sieroszewskiego (dylogia: Beniowski, 1916 i Ocean, 1917). Świetny temat na serial historyczny.

Wahadło Foucaulta w Musée des Arts et Métiers

1794 – W Paryżu założono Conservatoire National des Arts et Métiers, najstarsze na świecie muzeum typu technicznego. Twórcy stawiali przed tą instytucją cele edukacyjne, co przejawiało się wyraźnie w już samej nazwie. Miała to być uczelnia służąca kształceniu młodzieży, zwłaszcza rzemieślniczej, dla której gromadzone zbiory były pewnego rodzaju pomocą naukową, a równocześnie przykładami godnych naśladowania osiągnięć sztuki, rzemiosła i przemysłu. Koncepcja ta odpowiadała hasłom epoki Oświecenia: uznaniu dla wiedzy i dążeniu do rozwoju wytwórczości. Profil instytucji, nadany w XVIII stuleciu dotrwał w zasadzie do czasów nam współczesnych, z tym że rozwijające się zbiory spowodowały wyodrębnienie muzeum techniki Musée des arts et métiers.

1889 – Rozpoczęto budowę (trwała dokładnie rok) nieistniejącego już pierwszego nowojorskiego drapacza chmur New York World Building. Zaprojektował go George B. Post, a w dniu ukończenia budowy miał 20 pięter i mierzył 106 metrów. W 1955 roku podjęto decyzję o zburzeniu go, by zrobić miejsce dla powiększenia wjazdu na Brooklyn Bridge.

11 października

1852 – Zainaugurował działalność Uniwersytet w Sydney, najstarsza uczelnia wyższa w Australii. Młodziaki!

1926 – W Chicago został zastrzelony 28-letni gangster polskiego pochodzenia Henryk Wojciechowski (ps. „Hymie Weiss”). Mało kto wie, że i rdzenni Polacy mają swój wkład w słynne wojny gangów w okresie prohibicji. Wojciechowski był współtwórcą i potem szefem gangu Northsiders. Rywalizował z gangiem Al Capone’a, na którego zorganizował dwa nieudane zamachy. W trzy tygodnie po drugim sam został zastrzelony. I znów: mają swoje (wybitne!) upamiętnienia filmowe gangi włoskie, irlandzkie i żydowskie – a my nic. Może dlatego, że nie mamy również Coppoli, Sergia Leone ani Scorsesego…

Kathryn Sullivan ogląda Ziemię z kabiny wahadłowca Challenger (1984)

1984 – W ramach misji STS-41-G wahadłowca Challenger Kathryn Sullivan (ur. 1951) jako pierwsza Amerykanka odbyła spacer kosmiczny. Była w sumie uczestniczką trzech misji promów kosmicznych. Jest doktorem geologii, piastowała wysokie stanowiska naukowe i państwowe. Od 28 lutego 2013 roku pełniła obowiązki podsekretarza handlu ds. oceanów i atmosfery i administratora Amerykańskiej Narodowej Służby Oceanicznej i Meteorologicznej, pełniła tę funkcję do końca administracji Baracka Obamy 20 stycznia 2017. Poza wszystkim – piękna kobieta.

12 października

1492 – Krzysztof Kolumb dopłynął do archipelagu Bahamów. Jest to oficjalna data odkrycia Ameryki. Jak to z oficjalnymi datami i ich nazwami bywa – kontrowersyjna. Słowo „odkrycie”, jak coraz dokładniej widać, niespecjalnie tu pasuje. Ale to jakoś tak banalnie powiedzieć, że tego dnia Kolumb dopłynął do Bahamów – i na tym skończyć. Trzysta lat potem w Nowym Jorku po raz pierwszy obchodzony był Dzień Kolumba – i tak już zostało.

1810 – W Monachium odbył się pierwszy Oktoberfest. Bawarska para królewska zaprosiła mieszkańców miasta do wspólnego świętowania godów weselnych księcia Ludwika I Wittelsbacha i księżniczki Teresy von Sachsen-Hildburghausen. W początkowych latach Oktoberfest miał przede wszystkim charakter sportowy (wyścigi konne). Dopiero pod koniec XIX wieku nabierał coraz bardziej charakteru, jaki ma dzisiaj. W 1880 roku władze miasta zezwoliły na sprzedaż piwa. Obecnie to jeden z największych festynów ludowych na świecie – w ostatnich latach przeciętna liczba odwiedzających wynosiła ok. 6 milionów ludzi.

1900 – Wszedł do służby USS Holland, pierwszy okręt podwodny pełniący służbę w United States Navy i jednocześnie pierwszy na świecie, w którym w pełni zastosowano napęd spalinowy na powierzchni i elektryczny w zanurzeniu.

13 października

Ilustracja
Galaktyka Wir oraz NGC 5195 w świetle widzialnym

1773 – Francuski astronom Charles Messier odkrył Galaktykę Wir w gwiazdozbiorze Psów Gończych. Była to pierwsza galaktyka, w której zauważono spiralną strukturę. Towarzysz Galaktyki Wir, galaktyka NGC 5195, znajduje się na końcu jednego z ramion galaktyki Wir i należy do galaktyk soczewkowatych.

1792 – Wmurowano kamień węgielny pod budowę Białego Domu w Waszyngtonie. Ciekawostka: nazwa ta została nadana budynkowi 14 września 1901 r. przez prezydenta Roosevelta. Wcześniej nazywany był Pałacem Prezydenckim, Domem Prezydenckim i Siedzibą Władz Wykonawczych. Uroczyste oddanie do użytku nastąpiło w roku 1800. Pierwszym prezydentem, który w nim zamieszkał, był John Adams. Od czasu wprowadzenia się tam Adamsa, każda następna para prezydencka dokonywała własnych zmian w wystroju budynku. Najstarszymi jego częściami są obecnie zewnętrzne ściany, niezmienione od 200 lat.

1914 — Amerykanin Garret A. Morgan opatentował maskę przeciwgazową.

14 października

Śmierć Harolda na tkaninie z Bayeux: „Harold rex interfectus est”

1066 – Normanowie (Wilhelm Zdobywca) pokonali w bitwie pod Hastings pospolite ruszenie anglosaskie, dowodzone przez króla Harolda. Ponieważ w jej wyniku najeźdźcy z kontynentu europejskiego opanowali cały kraj, bitwa pod Hastings uważana jest za jedną z decydujących bitew w dziejach świata. W bitwie została zniszczona większość armii Anglosasów oraz zginął król Harold. Dalszy ciąg operacji wojskowych i dyplomatycznych to pasmo osobistych sukcesów Wilhelma. Zamiast szturmować Londyn, spustoszył okolice i czekał na niechybną kapitulację; zamiast ogłosić się królem, poczekał na ofiarowanie mu korony, a i wtedy udał wahanie.

1878 – W angielskim Sheffield rozegrano pierwszy w historii mecz piłkarski przy świetle elektrycznym z lamp łukowych. Niespodziewanie dawno to było, prawda?

1888 – Wyświetlono po raz pierwszy film krótkometrażowy Scenka ogrodu z Roundhay – najstarszy znany film w historii, a na pewno najstarszy zachowany. Film został nakręcony przy Oakwood Grange Road na Roundhay w Leeds w hrabstwie West Yorkshire w Anglii przez Louisa Aimé Augustina Le Prince’a. Do dziś zachowały się jedynie kopie fotograficzne prawdopodobnie papierowej taśmy, na której był zarejestrowany. Film trwa około dwóch sekund, składa się z 9 klatek oraz jest odtwarzany z szybkością około 4 klatek na sekundę.

15 października

1783 – Francuz Jean-François Pilâtre de Rozier jako pierwszy człowiek na świecie wzleciał balonem (na uwięzi) na wysokość 20 metrów.

Ilustracja
Mata Hari na pocztówce z 1906 roku

1917 — I wojna światowa: skazana na karę śmierci za szpiegostwo na rzecz Niemiec holenderska tancerka Mata Hari została rozstrzelana przez francuski pluton egzekucyjny w koszarach w Vincennes. Miała 41 lat. Jeśli w ogóle była szpiegiem (szpiegostwa podjęła się prawdopodobnie z chęci zysku), jej rolę i szkodliwość wyolbrzymiono. Sama twierdziła, że pieniądze dostawała po prostu za usługi seksualne.

1997 — Na pustyni w Nevadzie brytyjski kierowca Andy Green na samochodzie z napędem odrzutowym Thrust SSC przekroczył po raz pierwszy barierę dźwięku na pojeździe naziemnym. Tegoż dnia w kierunku Saturna została wystrzelona sonda Cassini-Huygens, która dokonała mnóstwa odkryć i której lot okazał się jednym z największych sukcesów astronautyki.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.

Print Friendly, PDF & Email
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com