Bogdan Miś: Działo się (206)8 min czytania

22.10.2019

Kolejny tydzień (23-29 października) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

23 października

1870 – Założono Muzeum Polskie w Rapperswilu (Szwajcaria). Na przełomie XIX i XX wieku miało największą bibliotekę polską na emigracji (liczyła ok. 100 tys. druków), z bogatym zbiorem rękopisów (w tym archiwum Wielkiej Emigracji). W 1975 muzeum zostało odtworzone.

1906 – Alberto Santos-Dumont (1873-1932), brazylijski pionier lotnictwa. na samolocie No.14-bis przeleciał dystans 60 m, zdobywając tym samym nagrodę Ernesta Archdeacona za przelot co najmniej 25 m.

1970 — Na Wielkiej Pustyni Słonej w stanie Utah Amerykanin Gary Gabelich na samochodzie rakietowym Blue Flame po raz pierwszy w historii przekroczył pojazdem naziemnym barierę 1000 km/h.

24 października

1831 – Na terenie Domu Fauna w Pompejach odnaleziono starożytną mozaikę Bitwa Aleksandra z Dariuszem. Chodzi oczywiście o Aleksandra Macedońskiego i króla Persów Dariusza III. Obecnie mozaika jest przechowywana w Narodowym Muzeum Archeologicznym w Neapolu. Jest kopią obrazu Filoksenosa z Eretrii zamówionego przez króla Macedonii Kassandra.

1836 – Amerykanin Alonzo Philips opatentował zapałki. Podobno niektórzy ich jeszcze używają.

1857 – Założono angielski najstarszy klub piłkarski na świecie Sheffield F.C. W ten sposób zaczęło się jedno z największych zbiorowych szaleństw w historii: kibicowanie piłkarzom.

25 października

732 – Zwycięstwo armii frankijskiej nad Arabami w bitwie pod Poitiers między armią arabską pod wodzą Abd ar-Rahmana a wojskami frankijskimi majordoma królestwa Karola Młota i księcia Akwitanii Odona. Często bitwa ta uważana jest za jedną z najważniejszych w historii, tę, która powstrzymała Arabów przed podbojem Europy. Opinia ta bywa podważana; niektórzy historycy zwracają uwagę, iż większe znaczenie w tym czasie miała skuteczna obrona Konstantynopola w latach 717–718. Gdyby Karol Młot przegrał — Europa wyglądałaby inaczej.

1910 — Urodził się William Higinbotham, twórca (1958) pierwszej podobno w historii gry wideo, Tennis for Two. Gra była symulacją tenisa stołowego, w której rolę wyświetlacza odgrywał oscyloskop o przekątnej ekranu 5 cali. Gra przeznaczona była dla dwóch graczy. Obsługiwali ją oni przy pomocy skrzynek z gałkami i przyciskami, których naciśnięcie wpływało na tor lotu piłki. Poniżej film, pokazujący przebieg gry:

1924 – W wodach u wybrzeży ówczesnego Związku Południowej Afryki po raz pierwszy (i jedyny) rzekomo zaobserwowano kryptydę trunko. Kryptyda – hipotetyczne zwierzę, którego istnienie jest obiektem badań kryptozoologów, lecz nie zostało potwierdzone przez zoologię, powiada Wikipedia. Tak nawiasem mówiąc, to sami kryptozoolodzy są rodzajem kryptydy. A trunko? Stworzenie to miało rzekomo ponad 14 metrów długości, 3 metry szerokości i ok. 1,5 metra wysokości. Trąba miała również ok. 1,5 metra długości, ogon 3 metry, a włosy w futrze były długie na ponad 30 centymetrów. Trąba miała wystawać bezpośrednio z tułowia zwierzęcia, nie była widoczna głowa. Moja babcia mawiała w takich okazjach: czego to ludzie z nędzy nie wymyślą?…

26 października

1881 – W Tombstone w Arizonie miała miejsce strzelanina w O.K. Corral, w której wziął udział jeden z najsłynniejszych rewolwerowców szeryf Wyatt Earp. Podczas całej strzelaniny, która trwała około 30 sekund, oddano 30 strzałów. Zginęło trzech przeciwników braci Earp. Temat licznych westernów, wręcz historia ikoniczna dla legendy Dzikiego Zachodu.

1977 – W Somalii zdiagnozowano ostatni naturalny przypadek ospy prawdziwej, czyli czarnej. Chorobę uznano za całkowicie zwalczoną w 1980 roku. Szczepionka na nią została wynaleziona w 1796 przez brytyjskiego lekarza Edwarda Jennera. Była to jedyna szczepionka, w której podawano żywe wirusy.

2010 — W akwarium Sea Life Centre w Oberhausen padł Paul, ośmiornica znana z trafnego „typowania” wyników meczów reprezentacji Niemiec w piłce nożnej. Znów muszę zacytować babcię: czego to ludzie z nędzy nie wymyślą… Zmienię tylko „ludzie” na „tabloidy” a „z nędzy” na „z chęci zysku”.

27 października

1855 – Urodził się Iwan Miczurin – rosyjski, później radziecki hodowca i sadownik. Od 1935 członek Akademii Nauk ZSRR i Wszechzwiązkowej Akademii Nauk Rolniczych w Moskwie. Znany ze swych doświadczeń z zakresu krzyżowania roślin. Wyhodował około 300 odmian drzew i krzewów owocowych (jabłoni, gruszy, moreli, śliwy, czereśni, wiśni, winorośli i in.). Był jednak twórcą i propagatorem poglądów, na gruncie genetyki całkowicie błędnych, przypisujących człowiekowi zdolność do niemal dowolnego przeobrażania przyrody. Stał się wbrew swej woli narzędziem i bohaterem propagandowej kampanii ideologicznej Trofima Łysenki.

1904 – Uruchomiono pierwszą linię nowojorskiego metra. Ma obecnie najwięcej na świecie stacji – 472, a także najwięcej na świecie linii – 27. Ich łączna długość to 394 km i 1112 km długości toru. Dziennie przewozi ok. 5,65 mln osób (2016). Jest czwartą po szanghajskim, pekińskim i londyńskim metrze najdłuższą siecią metra na świecie, oraz drugą najstarszą w USA (starsze jest tylko metro w Bostonie).

1924 – Urodził się Alain Bombard (zm. 19 lipca 2005) – francuski lekarz, biolog i polityk, podróżnik, pionier ratownictwa morskiego, eurodeputowany I, II i III kadencji. Wysunął teorię, że człowiek może przeżyć na morzu, nie dysponując większymi zasobami. Aby ją potwierdzić, zorganizował samotną wyprawę na kilkumetrowym pontonie „L’Hérétique” z Wysp Kanaryjskich do Barbadosu. Wyruszył 19 października 1952, podróż trwała ponad 60 dni. W jej trakcie żywił się złowionymi rybami i planktonem, pił deszczówkę i niewielką ilość wody morskiej.

28 października

1538 – W dzisiejszej stolicy Dominikany założono pierwszy uniwersytet na zachodniej półkuli – Universidad Autónoma de Santo Domingo.

1925 – Po raz pierwszy zabrzmiał kolosalny Dzwon Świętego Piotra zawieszony w południowej wieży katedry kolońskiej. Jest jednym z największych i najcięższych bijących dzwonów na świecie (waży 24 tony, waga serca – 600 kg). Do roku 1998 (kiedy odlano i zawieszono Josephglocke) Dzwon Świętego Piotra był najmłodszym dzwonem katedry kolońskiej. Nieco starsze są dwa dzwony odlane jeszcze przed I wojną światową.

1955 – Urodził się Bill Gates (właść. William Henry Gates III) – amerykański informatyk, przedsiębiorca, filantrop oraz współzałożyciel, główny architekt oprogramowania i były prezes zarządu korporacji Microsoft. Gates należy do najbardziej znanych przedsiębiorców okresu rewolucji informatycznej. Jest od dawna na czołowych miejscach list najbogatszych ludzi świata.

29 października

1863 – Założono Międzynarodowy Czerwony Krzyż – międzynarodowy ruch humanitarny, zrzeszający około 97 milionów wolontariuszy na całym świecie, stworzony, aby chronić ludzkie zdrowie i życie, zapewniać szacunek dla istoty ludzkiej, oraz by łagodzić i zapobiegać ludzkiemu cierpieniu, odrzucając jednocześnie dyskryminację opartą na pochodzeniu narodowościowym, rasowym, klasowym, przekonaniach religijnych czy politycznych. W rzeczywistości ruch tworzy kilkanaście organizacji, które są od siebie niezależne, lecz zjednoczone w ruchu pod wspólnymi zasadami, celami, symbolami, statutami, oraz zarządzającymi organami.

1969 – W USA wysłano pierwszą wiadomość przez ARPANET, prekursora Internetu. Półwiecze. Piękny jubileusz. Zastanówmy się chwilę, jak zmieniła się w tym czasie nasza cywilizacja. A co przed nami a następne 50 lat? Trochę strach pomyśleć…

2013 – W Stambule otwarto tunel kolejowy Marmaray pod cieśniną Bosfor. Długość tunelu pod Bosforem wynosi 1,4 km. Składa się z 11 betonowych sekcji zanurzonych pod wodą, o wadze dochodzącej do 18000 ton. Trasa znajduje się 56 metrów poniżej poziomu morza. Łączy dwa odrębne systemy kolejowe: w europejskiej i azjatyckiej części Turcji w jedną całość.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.