12.11.2019
Kolejny tydzień (13-19 listopada) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
Oto te fakty:
13 listopada
1907 – We francuskim Lisieux Paul Cornu wzniósł się po raz pierwszy w historii dwuwirnikowym śmigłowcem własnej konstrukcji na wysokość 30 cm i utrzymywał w powietrzu przez 20 sekund.
1921 — W Yokosuce został zwodowany Hōshō, pierwszy w historii lotniskowiec, nieprzebudowany z kadłuba innego okrętu wojennego. Po raz pierwszy okręt i jego lotnictwo zostały użyte podczas konfliktu zbrojnego z Chinami (tzw. incydent szanghajski) od 29 stycznia 1932 do marca 1932. Lotniskowiec wziął też udział w operacji zakończonej bitwą o Midway 4 czerwca 1942 roku jako osłona sił głównych pancerników, nie biorąc jednak bezpośredniego udziału w walce. Żywot zakończył w 1947 roku w stoczni w Jokohamie jako ostatni z istniejących japońskich lotniskowców.
2014 — Zmarł we Francji (której był obywatelem) Alexander Grothendieck (ur. 28 marca 1928 w Berlinie, jego ojciec — żydowsko-rosyjski anarchista — został zamordowany w Auschwitz) — jeden z najwybitniejszych matematyków XX wieku. Początkowo zajmował się wywodzącą się z Polski teorią przestrzeni Banacha oraz przestrzeniami liniowo-topologiczznymi. Twórca nowoczesnych podstaw geometrii algebraicznej. W czasie wojny ukrywał się w Le Chambon-sur-Lignon. Laureat najwyższego wyróżnienia, jakie może otrzymać matematyk, Medalu Fieldsa w 1966 roku.
14 listopada
1666 – W Gresham College w Londynie przeprowadzono pierwszą udaną transfuzję krwi (między psami).
1889 – Amerykańska słynna dziennikarka śledcza Nellie Bly właśc. (Elizabeth Jane Cochrane, 1864-1922) zainspirowana powieścią Juliusza Verne’a W osiemdziesiąt dni dookoła świata, wyruszyła śladami Phileasa Fogga. Po 72 dniach, 6 godzinach, 11 minutach, 14 sekundach – 25 stycznia 1890 r. Nellie Bly powróciła z podróży. Wówczas był to rekord świata szybkości okrążenia Ziemi. Dziennikarka zasłynęła robionym dla gazety Josepha Pulitzera „New York World” artykułem o zakładzie psychiatrycznym dla kobiet na Blackwell’s Island. Zatajając swoją tożsamość, dała się zamknąć w tym zakładzie, wystawiając się na warunki w nim panujące. Ten typ dziennikarstwa, praca utajniona, stał się jej specjalnością.
1913 – Ukazał się pierwszy tom cyklu powieściowego W poszukiwaniu straconego czasu Marcela Prousta. Proust rozpoczął pracę nad powieścią w lipcu 1909 roku, zakończył na krótko przed śmiercią w 1922 roku. Czego to Proustowi nie zarzucano! A to bezideowość, a to brak zaangażowania społecznego, a to zniszczenie klasycznej powieści… Tylko tak się składa, że to nazwisk jego krytyków nikt poza (niektórymi) historykami literatury nie pamięta.
15 listopada
1492 – W dzienniku wyprawy do Nowego Świata Krzysztofa Kolumba pojawiła się pierwsza wzmianka o tytoniu. Tak niewinnie zaczęła się jedna z najgorszych plag naszej cywilizacji…
1577 – Francis Drake, angielski korsarz, wyruszył na wyprawę przeciw hiszpańskim posiadłościom na Pacyfiku, podczas której jako drugi opłynął Ziemię. Za swe zasługi został uszlachcony przez królową Elżbietę I Tudor.
1971 – Firma Intel wprowadziła na rynek pierwszy na świecie mikroprocesor Intel 4004. (o wiele bardziej złożone układy wojskowe F14 CADC pojawiły się już 12 miesięcy wcześniej, jednak z powodu tajemnicy wojskowej ich istnienie ujawniono dopiero w 1998). Układ został zaprojektowany przez Teda Hoffa oraz Federico Faggina, początkowo na zlecenie firmy Busicom. Pierwotnie był przeznaczony do pracy wewnątrz kalkulatorów biurowych, lecz Hoff w procesie projektowania zdecydował o umożliwieniu programowania układu. Dziś nieliczne dostępne jeszcze tego typu procesory są warte na rynku kolekcjonerskim do tysiąca dolarów za sztukę. O możliwościach obliczeniowych tego cudu nie ma co dziś wspominać: w porównaniu ze współczesnymi możliwościami mikroprocesorów są zabawne. Ale od tego się zaczęło…
16 listopada
1898 – Austriacki ginekolog Ernst Wertheim jako pierwszy przeprowadził radykalną histerektomię (operację usunięcia macicy) z dojścia brzusznego u pacjentki z rakiem szyjki macicy.
1904 — Brytyjczyk John Ambrose Fleming złożył wniosek o opatentowanie lampy elektronowej — diody. Zaczęła się epoka elektroniki, ale jeszcze przez kilkadziesiąt lat mało kto o tym miał pojęcie…
2004 — Bezzałogowa eksperymentalna maszyna amerykańska X-43 ustanowiła rekord prędkości dla samolotów, osiągając 9,6 macha (11,3 tys. km/h). Samolot został najpierw wyniesiony przez zmodyfikowany bombowiec B-52 na wysokość 12 km, po czym odłączył się wraz z rakietą Pegasus, a ta wyniosła prototyp na wysokość 33,5 km, rozpędzając go do około 6000 km/h. Następnie załączono właściwy silnik strumieniowy i samolot rozpędził się do rekordowej prędkości w ciągu około 10 sekund. Po osiągnięciu rekordowej szybkości samolot spadł do oceanu i uległ zniszczeniu.
17 listopada
3 p.n.e – Według obliczeń Klemensa z Aleksandrii ten dzień, to data narodzin Jezusa Chrystusa, czyli właściwa data Bożego Narodzenia. Ów Klemens to był piszący po grecku teolog wczesnochrześcijański, Ojciec Kościoła opiewany przez Leona VI, poeta; zaliczany w poczet świętych katolickich oraz prawosławnych. Jako jeden z pierwszych ortodoksów głosił świętość małżeństwa chrześcijańskiego. Jego dzieła filozoficzno-teologiczne są wydawane do dziś.
1820 – Amerykański kapitan Nathaniel Palmer jako pierwszy dostrzegł z pokładu swego statku Półwysep Antarktyczny. Pomyślcie: dopiero od 199 lat wiemy o istnieniu Antarktydy!
1970 – Douglas Engelbart opatentował myszkę komputerową. Engelbart na Stanford Research Institute (obecnie SRI International) z pomocą głównego inżyniera Billa Englisha skonstruował swój pierwszy prototyp myszy w 1960 roku. Nazwa wzięła się z faktu, że wczesne modele miały przewód zamontowany z tyłu obudowy i swoim wyglądem przypominały mysz. Engelbart nigdy nie dostał żadnych tantiem za swój wynalazek, ponieważ patent, który należał do SRI wygasł zanim mysz komputerowa stała się powszechnie używana w komputerach osobistych.
18 listopada
1881 – W Paryżu zainaugurował działalność kabaret Le Chat Noir, skupiający ówczesną bohemę artystyczną Paryża. Zamknięcie kabaretu nastąpiło w 1897 r. Wówczas zostały otwarte jego repliki od Petersburgu do Barcelony. Pod nazwą „Czarny Kot” funkcjonują do dziś kawiarnie na greckiej wyspie Korfu oraz w Brukseli.
1928 – Walt Disney pokazał pierwszy animowany film dźwiękowy film Parowiec Willie z Myszką Miki (a właściwie Myszkiem Miki, bo to przecież chłopak). Pierwszy raz postać ta pojawiła się jednak troszkę wcześniej w niemy jeszcze filmie Plane Crazy z 15 maja 1928 r.
1959 — Premiera filmu Ben Hur w reżyserii Williama Wylera. Ten film to zdobywca jedenastu statuetek podczas 32. ceremonii wręczenia Oscarów. Film jest dźwiękowym remakiem niemego filmu z 1925 roku oraz adaptacją powieści Lewisa Wallace’a pod tym samym tytułem. W roku 1995, w stulecie narodzin kina, obraz Wylera znalazł się na watykańskiej liście 45 filmów fabularnych, które propagują szczególne wartości religijne, moralne lub artystyczne. Scenę wyścigu rydwanów i rolę Charltona Hestona da się oglądać jeszcze i dziś, ale reszta jest już milczeniem. To oczywiście subiektywna opinia niżej podpisanego.
19 listopada
1805 — Wyprawa transkontynentalna przez Amerykę Północną. Meriwether Lewis i William Clark wraz ze swymi ludźmi osiągnęli wybrzeże Pacyfiku, stając się pierwszymi Amerykanami, którzy przebyli kontynent w poprzek. Po powrocie witano ich z wielkim honorami, a oni sami weszli na stałe do panteonu amerykańskich bohaterów. W 1807 prezydent Thomas Jefferson mianował Clarka agentem rządu federalnego do spraw Indian na terytorium Luizjany, otrzymał on także stopień generała brygadiera. Z kolei Lewis został gubernatorem Terytorium Luizjany w 1808 r. We wrześniu 1809 wyruszył w podróż do Waszyngtonu, aby odpowiedzieć na skargi, jakie kierowano pod jego adresem. Nie dotarł jednak do celu i zginął gwałtowną i tajemniczą śmiercią w karczmie.
1931 – Amerykański lekarz Earle Cleveland otrzymał patent na tampon higieniczny dla kobiet wraz z zarejestrowanym znakiem towarowym „Tampax”. Do dziś jego używanie niektórych gorszy. Nie do pojęcia jest głupota ludzka.
1975 — Premiera filmu Lot nad kukułczym gniazdem w reżyserii Miloša Formana. Film jest oparty na książce Kena Keseya pod tym samym tytułem, wydanej w roku 1962. Pięć Oscarów we wszystkich najważniejszych kategoriach i film nic a nic się nie zestarzał ze swoim antytotalitarnym przesłaniem. Wielka rola Jacka Nicholsona. Film jest wysoko ceniony przez widzów, w rankingu IMDb Top 250 (najlepsze 250 filmów wszech czasów) jest na 15 miejscu z oceną 8,7.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.
