Bogdan Miś: Działo się (209)

12.11.2019

Kolejny tydzień (13-19 listopada) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

13 listopada

1907 – We francuskim Lisieux Paul Cornu wzniósł się po raz pierwszy w historii dwuwirnikowym śmigłowcem własnej konstrukcji na wysokość 30 cm i utrzymywał w powietrzu przez 20 sekund.

Ilustracja
Hōshō. 168 m długości, ok. 9,5 ton wyporności; zabierał 8 samolotów

1921 — W Yokosuce został zwodowany Hōshō, pierwszy w historii lotniskowiec, nieprzebudowany z kadłuba innego okrętu wojennego. Po raz pierwszy okręt i jego lotnictwo zostały użyte podczas konfliktu zbrojnego z Chinami (tzw. incydent szanghajski) od 29 stycznia 1932 do marca 1932. Lotniskowiec wziął też udział w operacji zakończonej bitwą o Midway 4 czerwca 1942 roku jako osłona sił głównych pancerników, nie biorąc jednak bezpośredniego udziału w walce. Żywot zakończył w 1947 roku w stoczni w Jokohamie jako ostatni z istniejących japońskich lotniskowców.

2014 — Zmarł we Francji (której był obywatelem) Alexander Grothendieck (ur. 28 marca 1928 w Berlinie, jego ojciec — żydowsko-rosyjski anarchista — został zamordowany w Auschwitz) — jeden z najwybitniejszych matematyków XX wieku. Początkowo zajmował się wywodzącą się z Polski teorią przestrzeni Banacha oraz przestrzeniami liniowo-topologiczznymi. Twórca nowoczesnych podstaw geometrii algebraicznej. W czasie wojny ukrywał się w Le Chambon-sur-Lignon. Laureat najwyższego wyróżnienia, jakie może otrzymać matematyk, Medalu Fieldsa w 1966 roku.

14 listopada

1666 – W Gresham College w Londynie przeprowadzono pierwszą udaną transfuzję krwi (między psami).

Ilustracja
Nellie Bly

1889 – Amerykańska słynna dziennikarka śledcza Nellie Bly właśc. (Elizabeth Jane Cochrane, 1864-1922) zainspirowana powieścią Juliusza Verne’a W osiemdziesiąt dni dookoła świata, wyruszyła śladami Phileasa Fogga. Po 72 dniach, 6 godzinach, 11 minutach, 14 sekundach – 25 stycznia 1890 r. Nellie Bly powróciła z podróży. Wówczas był to rekord świata szybkości okrążenia Ziemi. Dziennikarka zasłynęła robionym dla gazety Josepha Pulitzera „New York World” artykułem o zakładzie psychiatrycznym dla kobiet na Blackwell’s Island. Zatajając swoją tożsamość, dała się zamknąć w tym zakładzie, wystawiając się na warunki w nim panujące. Ten typ dziennikarstwa, praca utajniona, stał się jej specjalnością.

1913 – Ukazał się pierwszy tom cyklu powieściowego W poszukiwaniu straconego czasu Marcela Prousta. Proust rozpoczął pracę nad powieścią w lipcu 1909 roku, zakończył na krótko przed śmiercią w 1922 roku. Czego to Proustowi nie zarzucano! A to bezideowość, a to brak zaangażowania społecznego, a to zniszczenie klasycznej powieści… Tylko tak się składa, że to nazwisk jego krytyków nikt poza (niektórymi) historykami literatury nie pamięta.

15 listopada

1492 – W dzienniku wyprawy do Nowego Świata Krzysztofa Kolumba pojawiła się pierwsza wzmianka o tytoniu. Tak niewinnie zaczęła się jedna z najgorszych plag naszej cywilizacji…

Replika Złotej Łanii, flagowego okrętu Francisa Drake’a w czasie jego wyprawy dookoła świata

1577 Francis Drake, angielski korsarz, wyruszył na wyprawę przeciw hiszpańskim posiadłościom na Pacyfiku, podczas której jako drugi opłynął Ziemię. Za swe zasługi został uszlachcony przez królową Elżbietę I Tudor.

1971 – Firma Intel wprowadziła na rynek pierwszy na świecie mikroprocesor Intel 4004. (o wiele bardziej złożone układy wojskowe F14 CADC pojawiły się już 12 miesięcy wcześniej, jednak z powodu tajemnicy wojskowej ich istnienie ujawniono dopiero w 1998). Układ został zaprojektowany przez Teda Hoffa oraz Federico Faggina, początkowo na zlecenie firmy Busicom. Pierwotnie był przeznaczony do pracy wewnątrz kalkulatorów biurowych, lecz Hoff w procesie projektowania zdecydował o umożliwieniu programowania układu. Dziś nieliczne dostępne jeszcze tego typu procesory są warte na rynku kolekcjonerskim do tysiąca dolarów za sztukę. O możliwościach obliczeniowych tego cudu nie ma co dziś wspominać: w porównaniu ze współczesnymi możliwościami mikroprocesorów są zabawne. Ale od tego się zaczęło…

16 listopada

1898 – Austriacki ginekolog Ernst Wertheim jako pierwszy przeprowadził radykalną histerektomię (operację usunięcia macicy) z dojścia brzusznego u pacjentki z rakiem szyjki macicy.

1904 — Brytyjczyk John Ambrose Fleming złożył wniosek o opatentowanie lampy elektronowej — diody. Zaczęła się epoka elektroniki, ale jeszcze przez kilkadziesiąt lat mało kto o tym miał pojęcie…

Ilustracja
X-43, najszybszy samolot świata

2004 — Bezzałogowa eksperymentalna maszyna amerykańska X-43 ustanowiła rekord prędkości dla samolotów, osiągając 9,6 macha (11,3 tys. km/h). Samolot został najpierw wyniesiony przez zmodyfikowany bombowiec B-52 na wysokość 12 km, po czym odłączył się wraz z rakietą Pegasus, a ta wyniosła prototyp na wysokość 33,5 km, rozpędzając go do około 6000 km/h. Następnie załączono właściwy silnik strumieniowy i samolot rozpędził się do rekordowej prędkości w ciągu około 10 sekund. Po osiągnięciu rekordowej szybkości samolot spadł do oceanu i uległ zniszczeniu.

17 listopada

3 p.n.e – Według obliczeń Klemensa z Aleksandrii ten dzień, to data narodzin Jezusa Chrystusa, czyli właściwa data Bożego Narodzenia. Ów Klemens to był piszący po grecku teolog wczesnochrześcijański, Ojciec Kościoła opiewany przez Leona VI, poeta; zaliczany w poczet świętych katolickich oraz prawosławnych. Jako jeden z pierwszych ortodoksów głosił świętość małżeństwa chrześcijańskiego. Jego dzieła filozoficzno-teologiczne są wydawane do dziś.

1820 – Amerykański kapitan Nathaniel Palmer jako pierwszy dostrzegł z pokładu swego statku Półwysep Antarktyczny. Pomyślcie: dopiero od 199 lat wiemy o istnieniu Antarktydy!

Prototyp myszy Douglasa Engelbarta; mysz ta miała tylko 1 guzik po prawej stronie i wyglądała jak drewniane pudełko

1970Douglas Engelbart opatentował myszkę komputerową. Engelbart na Stanford Research Institute (obecnie SRI International) z pomocą głównego inżyniera Billa Englisha skonstruował swój pierwszy prototyp myszy w 1960 roku. Nazwa wzięła się z faktu, że wczesne modele miały przewód zamontowany z tyłu obudowy i swoim wyglądem przypominały mysz. Engelbart nigdy nie dostał żadnych tantiem za swój wynalazek, ponieważ patent, który należał do SRI wygasł zanim mysz komputerowa stała się powszechnie używana w komputerach osobistych.

18 listopada

1881 – W Paryżu zainaugurował działalność kabaret Le Chat Noir, skupiający ówczesną bohemę artystyczną Paryża. Zamknięcie kabaretu nastąpiło w 1897 r. Wówczas zostały otwarte jego repliki od Petersburgu do Barcelony. Pod nazwą „Czarny Kot” funkcjonują do dziś kawiarnie na greckiej wyspie Korfu oraz w Brukseli.

1928 – Walt Disney pokazał pierwszy animowany film dźwiękowy film Parowiec Willie Myszką Miki (a właściwie Myszkiem Miki, bo to przecież chłopak). Pierwszy raz postać ta pojawiła się jednak troszkę wcześniej w niemy jeszcze filmie Plane Crazy z 15 maja 1928 r.

Charlton Heston w scenie z filmu Ben Hur

1959 — Premiera filmu Ben Hur w reżyserii Williama Wylera. Ten film to zdobywca jedenastu statuetek podczas 32. ceremonii wręczenia Oscarów. Film jest dźwiękowym remakiem niemego filmu z 1925 roku oraz adaptacją powieści Lewisa Wallace’a pod tym samym tytułem. W roku 1995, w stulecie narodzin kina, obraz Wylera znalazł się na watykańskiej liście 45 filmów fabularnych, które propagują szczególne wartości religijne, moralne lub artystyczne. Scenę wyścigu rydwanów i rolę Charltona Hestona da się oglądać jeszcze i dziś, ale reszta jest już milczeniem. To oczywiście subiektywna opinia niżej podpisanego.

19 listopada

Explorer and Leader of Lewis & Clark Expedition William Clark
William Clark

1805 — Wyprawa transkontynentalna przez Amerykę Północną. Meriwether Lewis William Clark wraz ze swymi ludźmi osiągnęli wybrzeże Pacyfiku, stając się pierwszymi Amerykanami, którzy przebyli kontynent w poprzek. Po powrocie witano ich z wielkim honorami, a oni sami weszli na stałe do panteonu amerykańskich bohaterów. W 1807 prezydent Thomas Jefferson mianował Clarka agentem rządu federalnego do spraw Indian na terytorium Luizjany, otrzymał on także stopień generała brygadiera. Z kolei Lewis został gubernatorem Terytorium Luizjany w 1808 r. We wrześniu 1809 wyruszył w podróż do Waszyngtonu, aby odpowiedzieć na skargi, jakie kierowano pod jego adresem. Nie dotarł jednak do celu i zginął gwałtowną i tajemniczą śmiercią w karczmie.

1931 – Amerykański lekarz Earle Cleveland otrzymał patent na tampon higieniczny dla kobiet wraz z zarejestrowanym znakiem towarowym „Tampax”. Do dziś jego używanie niektórych gorszy. Nie do pojęcia jest głupota ludzka.

1975 — Premiera filmu Lot nad kukułczym gniazdem w reżyserii Miloša Formana. Film jest oparty na książce Kena Keseya pod tym samym tytułem, wydanej w roku 1962. Pięć Oscarów we wszystkich najważniejszych kategoriach i film nic a nic się nie zestarzał ze swoim antytotalitarnym przesłaniem. Wielka rola Jacka Nicholsona. Film jest wysoko ceniony przez widzów, w rankingu IMDb Top 250 (najlepsze 250 filmów wszech czasów) jest na 15 miejscu z oceną 8,7.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.

Print Friendly, PDF & Email
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com