Bogdan Miś: Działo się (215)

24.12.2019

Kolejny tydzień (25-31 grudnia) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

25 grudnia

352 — Pierwsze obchody święta Bożego Narodzenia w Cesarstwie rzymskim. Czyli pierwsze oficjalne w historii. Cesarstwo Rzymskie – starożytne państwo obejmujące obszary basenu Morza Śródziemnego, powstałe z przekształcenia republiki rzymskiej w system monarchiczny. Przyjmuje się, że początkiem cesarstwa był rok 27 p.n.e., kiedy Gajusz Oktawiusz otrzymał od senatu tytuł augusta (wywyższony przez bogów). Upadło w 476 roku w wyniku problemów wewnętrznych i wędrówki ludów.

1809 – W swym domu w Danville w stanie Kentucky lekarz Ephraim McDowell przeprowadził pionierską operację usunięcia (bez znieczulenia) torbieli jajnika o wadze 10 kg. 45-letnia pacjentka Jane Crawford przeżyła zabieg.

Panel kontrolny reaktora F-1

1946 – Uruchomiono pierwszy radziecki i europejski reaktor jądrowy F-1. Reaktor zbudowano pod kierunkiem Igora Kurczatowa. Reaktor nie miał chłodzenia. Mógł uzyskać moc od 0,1 do 100 kW. Aparat służył do doświadczeń nad sterowaniem reaktorem, szkolenia obsługi reaktorów, badania i kalibracji mierników promieniowania, oraz produkcji plutonu. W 1949 roku z przereagowanego uranu uzyskano 4 kg plutonu, który posłużył do eksperymentów z bombą atomową w sierpniu 1949 roku.

26 grudnia

Maszyna różnicowa Babbage’a, pierwowzór komputera (reprodukcja)

1791 – Urodził się Charles Babbage (zm. 18 października 1871) – angielski matematyk, astronom i mechanik, autor tablic logarytmicznych, konstruktor mechanicznych maszyn liczących. Nazywany „ojcem informatyki”.

1973 — Horror „Egzorcysta” na podstawie książki i scenariusza Williama Petera Blatty’ego z Lindą Blair, przeznaczony dla dorosłych, został pierwszym filmem typu horror nominowanym do nagrody Oscara za najlepszy film.

1898 – Maria Skłodowska-Curie i Piotr Curie odkryli rad. Można to uznać za początek ery promieniotwórczości, która zmieniła naszą cywilizację. I chyba zmieni jeszcze bardziej, gdy ostatecznie damy sobie spokój z węglem.

27 grudnia

1845 —Po raz pierwszy użyto eteru do znieczulenia rodzącej kobiety. Stało się to w Jefferson, w stanie Georgia w USA.

Ilustracja
Marlene Dietrich (1930)

1901 —-Urodziła się Marlene Dietrich, niemiecko-amerykańska aktorka, piosenkarka (zm. 1992). Dokonała ogromnej liczby nagrań płytowych. Przyczyniła się do spopularyzowania wojennego szlagieru „Lili Marleen”. Pozostaje jedną z najsłynniejszych aktorek XX wieku oraz ikoną kina. W 1999 roku trafiła na 9. miejsce listy najlepszych aktorek wszech czasów, skompilowanej przez Amerykański Instytut Filmowy. Była zdecydowaną przeciwniczką hitleryzmu. Pochwalę się: poznałem ją osobiście, gdy była w Polsce.

1945 – Weszły w życie postanowienia konferencji z Bretton Woods w USA. Powstały Międzynarodowy Fundusz WalutowyBank Światowy. Zaczęła się prawdziwa gospodarka globalna.

28 grudnia

1612 – 234 lata przed oficjalnym odkryciem Galileusz po raz pierwszy zaobserwował będącego w koniunkcji z Jowiszem Neptuna, uznając go jednak za gwiazdę. Niby odkrył — a nie odkrył.

Ilustracja
Josephine Cochrane upamiętniona na znaczku… rumuńskim

1886 – Amerykanka Josephine Cochrane otrzymała patent na pierwszą zmywarkę do naczyń. Po śmierci męża zatrudniła mechanika George’a Buttersa do pomocy w gospodarstwie. Wspólnie z nim skonstruowała pierwszą, którą opatentowano 28 grudnia 1886 roku. Pierwszy egzemplarz został zainstalowany w domu Josephine. Po opracowaniu urządzenia założyli wspólnie przedsiębiorstwo produkujące zmywarki. Konstrukcja urządzeń była niemal identyczna ze współcześnie używanymi zmywarkami. Początkowo zmywarki były napędzane ręcznie, kolejne modele wyposażono w silnik parowy. I tak się zaczęło.

1981 – W Norfolk w stanie Wirginia urodziła się Elisabeth Jordan Carr, pierwsze amerykańskie „dziecko z probówki”, czyli poczęta metodą in vitro. To już 39 lat. A wciąż są ludzie, którzy uważają, że tak nie należy postępować, bo to uzurpowanie sobie uprawnień Boga. Niepojęte. Przy takim podejściu absolutnie każde działanie można w ten sposób zakwalifikować.

29 grudnia

1931— Amerykański chemik Harold Clayton Urey ogłosił odkrycie ciężkiej wody. Ciężka woda, HDO lub D2O – woda, w której znaczącą część atomów wodoru stanowi izotop wodoru, czyli deuter. Cząsteczki ciężkiej wody mają masę cząsteczkową większą o 2 g/mol od „zwykłej wody”, co powoduje nieco większą gęstość ciężkiej wody w stosunku do wody „zwykłej”. Ciężka woda jest stosowana jako moderator w reaktorach jądrowych, gdyż ma zdolność do spowalniania neutronów prędkich. Dla organizmów żywych po spożyciu jest szkodliwa.

Ilustracja
Barbra Streisand (2013)

1955 – 13-letnia Barbra Streisand nagrała swoją pierwszą piosenkę You’ll Never Know. Mało kto wiedział, że narodziła się jedna z największych światowych gwiazd – piosenkarka, autorka tekstów, aktorka, reżyserka, scenarzystka i producentka filmowa. Jest jedyną artystką na świecie, której udało się umieścić album na 1. miejscu listy sprzedaży Billboard 200 przez kolejnych sześć dekad (jej ostatni numer 1 to Partners z 2014 roku). Jej dziadkowie wyemigrowali do USA z terenów dawnej Polski, rodzina jej ojca pochodziła z Galicji, a matki z zaboru rosyjskiego, gdzie jej pradziadek był kantorem.

2003 — Na Półwyspie Kolskim w północnej Rosji zmarł ostatni użytkownik języka akkala (a właściwie użytkowniczka; nazywała się Maria Sergina). Ten język to słabo poznany język z grupy języków saamskich (dawniej zwanych lapońskimi) wschodnich, które z kolei należą do języków fińskich. Posługiwali się nim mieszkańcy kilku osad na Półwyspie Kolskim w Rosji.

30 grudnia

Zwróć uwagę na czerwieńszą kurtkę oficera.
Tak wyglądali żołnierze 33 Regimentu Piechoty brytyjskiej za czasów napoleońskich (na zdjęciu: rekonstruktorzy)

1885 – W bitwie pod Gennis w Sudanie brytyjscy żołnierze po raz ostatni walczyli w słynnych czerwonych uniformach. Trzeba przyznać, że długo trwało, zanim wojskowi zrozumieli, że barwne uniformy i szyki zwarte na polu bitwy może ubarwiają jego wygląd, ale są śmiertelnie niebezpieczne, ułatwiając wrogowi celowanie…

1924 — Astronom Edwin Hubble podał do publicznej wiadomości w czasie spotkania Amerykańskiego Towarzystwa Astronomicznego, że poza Układem Słonecznym istnieją inne galaktyki. Było to odkrycie na miarę kopernikańską, ale już nie wzbudziło takich kontrowersji. I nikogo z tego powodu Kościół nie spalił.

1953 — Pierwszy w dziejach odbiornik telewizji kolorowej systemu NTSC trafił do sprzedaży w USA. Dostarczyła go firma RCA, kosztował 1175 ówczesnych dolarów, czyli na dzisiejsze pieniądze – 11260 USD.

31 grudnia

1923 — Tego dnia po raz pierwszy zabrzmiał na falach BBC nowy sygnał dźwiękowy, który wkrótce stał się ikoną: chodzi o dźwięk bicia dzwonu Big Ben.

Ilustracja
Marshall McLuhan

1980 – Zmarł Marshall McLuhan (ur. 21 lipca 1911) sławny kanadyjski teoretyk komunikacji. Zyskał szeroki rozgłos w latach 60. swoimi pracami i wypowiedziami na temat mediów i komunikacji. Stwierdził, że ludzkość wkracza właśnie w „wiek informacji” a elektroniczne media, zwłaszcza telewizja, stworzyły tak zwaną globalną wioskę, w której „medium jest przekazem” (tj. charakter środka komunikacji ma większy wpływ na odbiorcę niż sama przekazywana wiadomość). Współcześnie uznawany jest za jednego z najwybitniejszych teoretyków komunikowania masowego i środków przekazu.

1988Krzysztof Wielicki dokonał pierwszego zimowego wejścia na ośmiotysięcznik Lhotse w Himalajach; w dodatku było to wejście solowe – wyczyn zupełnie niewiarygodny. W roku 1956 pierwsi zdobyli szczyt Szwajcarzy (w maju). W roku 1979 (w październiku) dokonali tego po raz pierwszy Polacy, w dodatku bez wspomagania tlenem. Imponujące to wszystko; tylko niżej podpisany zadaje sobie zawsze pytanie: co takie wyczyny nam dają poza zaspokojeniem ego sportowca i dostarczeniem powodu do eksplozji niezbyt mądrej dumy narodowej?

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.

Print Friendly, PDF & Email

WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com