10.03.2020
Kolejny tydzień (11-17 marca) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
Oto te fakty:
11 marca
1915 — Urodził się Joseph Carl Robnett Licklider (zm. 26 czerwca 1990), amerykański informatyk, jeden z najważniejszych pionierów tej dziedziny techniki. Zajmował się psychoakustyką, w trakcie zimnej wojny pracował przy projekcie SAGE (Semi-Automatic Ground Environment – system komputerowy, pierwsza w dziejach sieć komputerowa (służąca celom obrony powietrznej USA. Oddana do eksploatacji w lipcu 1958 roku w McGuire Air Force Base, tworzona od roku 1952 przez IBM współpracy z MIT). Prowadził m.in. prace nad wielozadaniowością i podziałem czasu w systemach operacyjnych oraz sieciami komputerowymi.
1851 – W Teatro La Fenice w Wenecji odbyła się premiera opery Rigoletto z muzyką Giuseppe Verdiego i librettem Francesca Marii Piavego.
1985 – Michaił Gorbaczow został wybrany na stanowisko sekretarza generalnego KC KPZR. Nikt wtedy nie miał pojęcia, że w ten sposób zakończyła się historia ZSRR i rozpoczął upadek światowego systemu tzw. realnego socjalizmu.
12 marca
1755 — Odnotowano pierwsze użycie maszyny parowej w USA. Nastąpiło to w miejscowości, noszącej dziś nazwę North Arlington, w kopalni miedzi. Maszyna została zaimportowana z Wielkiej Brytanii.
1840 – Paweł Edmund Strzelecki (1797-1873, polski podróżnik, geolog, geograf, badacz i odkrywca. Jako pierwszy Polak indywidualnie okrążył świat w celach naukowych, odwiedził wszystkie kontynenty prócz Antarktydy) nadał najwyższemu szczytowi kontynentalnej Australii nazwę Góra Kościuszki.
1894 – W Vicksburgu w stanie Missisipi rozpoczęto sprzedaż Coca-Coli w butelkach. Coca-cola jest jedną z ikon kultury masowej XX wieku. Podobno świetnie działa jako odrdzewiacz. Receptura coca-coli została opracowana w 1886 roku przez J. S. Pembertona, farmaceutę z Atlanty.
13 marca
1781— Angielski astronom William Herschel wykrył Urana na nocnym niebie, ale myślał początkowo, że to kometa. Była to pierwsza w dziejach planeta odkryta za pomocą teleskopu. Do 1787 r. odkrył także satelity Urana Titanię i Oberona, którym później te imiona nadał jego syn, John Herschel.
1925 – W amerykańskim stanie Tennessee zakazano nauczania w szkołach teorii ewolucji, konsekwencją czego był tzw. małpi proces, czyli pierwsza światowa kompromitacja tzw. kreatywistów – ortodoksyjnych chrześcijan. Do dziś zresztą upierają się oni przy swoim, nie bacząc na totalne ośmieszenie. Ciągle też usiłują „obalić teorię Darwina”. Ciekawe, że Kopernikowi dali spokój.
1940 — Został odkryty tzw. Obiekt Mayalla — para galaktyk, których obecny wygląd jest skutkiem kolizji. Znajduje się w konstelacji Wielkiej Niedźwiedzicy, w odległości około 500 milionów lat świetlnych od Ziemi. Kolizja obu galaktyk rozłożyła jeden z obiektów w pierścień, a drugi w kształcie ogona znacznie wydłużyła. Powstała w ten sposób fala uderzeniowa działająca początkowo do centrum, a potem od centrum na zewnątrz pierścienia.
14 marca
1879 — Urodził się Albert Einstein (zm. 18 kwietnia 1955), najbardziej chyba znany fizyk w historii. Co tu pisać? Prawie każdy słyszał o teorii względności, niewielu ją niestety rozumie… Nie to, żeby była jakoś straszliwie trudna, ale niewątpliwie jest troszkę trudna do pojęcia dla przeciętnego człowieka, bo sprzeczna z jego intuicją o świecie. Żeby tylko ona…
1913 — Sąd Najwyższy Republiki Południowej Afryki oświadczył, że małżeństwa, które nie zostały zawarte zgodnie z obrzędami chrześcijańskimi lub nie zostały zarejestrowane urzędowo, są nieważne; tym samym wszystkie małżeństwa muzułmańskie i hinduskie uznano zatem za nieważne. Chorych umysłowo ludzi pełno od zawsze na świecie. Naprawdę. I niektórzy zajmują wysokie stanowiska.
1979 — Premiera amerykańskiego musicalu filmowego Hair w reżyserii Milosza Formana. Film był dwukrotnie nominowany do Złotego Globu i raz do Oscara; nagród jednak nie zdobył. Zapewne był nieco zbyt buntowniczy. Formanowi udało się połączyć w formie musicalu rzeczywiste problemy amerykańskiej młodzieży z przełomu lat 60. i 70. (protesty przeciw wojnie w Wietnamie, rewolucja obyczajowa) z ciepłą ironią typową dla „czeskiego realizmu” w kinematografii i literaturze. Jeden z ulubionych filmów niżej podpisanego.
15 marca
44 p.n.e. – Juliusz Cezar w dniu Id marcowych został zamordowany przez senatorów pod przywództwem Marka Brutusa i Gajusza Kasjusza. Koniec dyktatury, ale Rzym do ustroju republikańskiego nie wrócił.
1950 — Terramycyna została zatwierdzona do użycia przez U.S. Food and Drug Administration. Wyprodukowany przez Charlesa Pfizera i spółkę specyfik okazał się niebywale skuteczny przeciwko zapaleniu płuc, czerwonce i innym infekcjom. Był to pierwszy środek farmaceutyczny odkryty i opracowany wyłącznie przez naukowców Pfizera.
1827 – Założono Uniwersytet w Toronto. Ma ponad 80 tysięcy studentów, rozlokowanych na trzech kampusach: głównym, w centrum Toronto i dwóch satelitarnych, na przedmieściach Toronto (w Scarborough i Mississauga). Uniwersytet ma długą i skomplikowaną historię, co jest odzwierciedlone w jego równie skomplikowanej organizacji. Jego zalążkiem był King’s College ustanowiony przez dekret królewski w 1827, z początku kontrolowany przez kościół anglikański. Ta religijna kontrola nie była popularna, więc 1 stycznia 1850 przekształcono go w instytucję świecką i nadano nową nazwę University of Toronto. W odpowiedzi Anglikanie utworzyli w 1851 nowy anglikański Trinity College. Przez następne lata szereg innych działających w pobliżu koledżów skonfederowało się z Uniwersytetem w Toronto, między innymi: Victoria College (pod patronatem metodystów), St. Michael’s College (rzymskokatolicki, prowadzony przez bazylianów) i Trinity College.
16 marca
1867 — Słynne czasopismo Lancet zamieściło artykuł Josepha Listera (1827-1912), rozpoczynający serię publikacji o antyseptyce w chirurgii. Tak rozpoczął się przełom w medycynie. Tegoż dnia, tylko w 1933 roku Albert Einstein wygłosił w Royal Albert Hall mowę do 10 tys. zgromadzonych. Wkrótce przed swoim wyjazdem do Stanów Zjednoczonych ostrzegał przed nazizmem. Mówił m.in. o zagrożeniach dla wolności, bez której nie byłoby Szekspira, Goethego, Newtona, Faradaya, Pasteura i Listera.
1926 – Amerykanin Robert Goddard przeprowadził pierwszą próbę startu rakiety napędzanej paliwem płynnym.
1966 — Pierwsze w historii udane dokowanie na orbicie kosmicznej. Kapsułą Gemini 8 dowodził Neil Armstrong (ten sam, który potem zdobył Księżyc), pilotował David R. Scott. Celem był statek Gemini Agena. Jednak 30 minut po połączeniu zestaw zaczął wirować, a załoga powróciła na Ziemię w trybie awaryjnym. Misja była wyjątkowa z dwóch powodów. Pierwszy: udało się po raz pierwszy połączyć na orbicie z drugim pojazdem. Drugi: astronauci znaleźli się w tak dużym niebezpieczeństwie, że zostali zmuszeni do przerwania misji i awaryjnego powrotu na Ziemię.
17 marca
1713 – W Liptowskim Mikułaszu został stracony słowacki zbójnik Juraj Jánošík. Juraj Jánošík był Słowakiem i pochodził ze wsi Terchová, opodal Żyliny. Znana jest jego prawdopodobna data urodzin: 25 stycznia 1688, gdyż zachowała się metryka jego chrztu z 16 maja 1688. Jego rodzicami byli Martin Jánošík i Anna Cesneková (Cziszniková, Čišniková, Cisniková). Miał braci: Jana, Martina i Adama oraz młodszą siostrę Barborę. A my i tak wiemy, że to był bohaterski polski góral Janosik. Co nam tam będą jacyś historycy gadać farmazony.
1845 — Popularna gumka-recepturka została opatentowana w Londynie przez niejakiego Stephena Perry.
1967 – W Jordanii holenderska ekspedycja odkryła aramejską inskrypcję z Dajr Alla z IX–VIII wieku p.n.e. Tekst inskrypcji został opublikowany po raz pierwszy w 1976. Mówi o proroctwie Balaama, syna Beora, identyfikowanego z Balaamem opisanym w Biblii. Znalezisko składa się ze 119 fragmentów tynku pokrytych napisem. Według rekonstrukcji archeologów tekst pierwotnie zapisany był na ścianie budynku (zniszczonego później przez trzęsienie ziemi) w czterech polach, otoczonych czerwoną ramką, i ozdobiony był rysunkami.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.
