17.03.2020
Kolejny tydzień (18-24 marca) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
Oto te fakty:
18 marca
1314 — W Paryżu spłonęli na stosie przełożeni zakonu templariuszy, w tym jego ostatni wielki mistrz Jakub de Molay. Chodziło oczywiście o bogactwa i wpływy templariuszy, nie o żadne pryncypia religijne. Jak zresztą zazwyczaj w Kościele katolickim.
1870 – Papież Pius IX utworzył Metropolię Toronto. Lubimy okrągłe liczby — a to jest 150 rocznica! — więc zamieszczamy tę informację. Ale przesadnego znaczenia cywilizacyjnego ona nie ma. Było to na tyle późno, że nikogo już nie zdążyli posłać na stos ani ekskomunikować.
1965 — Kosmonauta radziecki Aleksiej Leonow, opuściwszy swój statek kosmiczny Woschod 2 na 12 minut — stał się pierwszym człowiekiem w otwartym Kosmosie.
19 marca
1900 – Otwarto zakłady Fiata w Turynie. Tak więc jeden z najważniejszych koncernów samochodowych obchodzi dziś 120-lecie.
1915 – 15 lat przed oficjalnym odkryciem po raz pierwszy sfotografowano Plutona. Zabawne, prawda? Mieli obrazek przed nosem i nie wiedzieli, co widzą. Inna sprawa, że to był tylko jasny punkt na kliszy…
1945 — Adolf Hitler nakazał zniszczenie na terenie Niemiec wszystkiego, co przeciwnik mógłby wykorzystać do kontynuowania walki (tzw. rozkaz Nerona). Już go niemal nikt nie posłuchał. Przegrani dyktatorzy lubią wydawać rozmaite nadęte polecenia, zazwyczaj kretyńskie. Czasami zbrodnicze.
20 marca
1345 – Nastąpiła koniunkcja Marsa, Jowisza i Saturna, łączona przez ówczesnych astrologów z rozpoczętą wkrótce epidemią tzw. czarnej śmierci (czyli dżumy) w Europie. Oczywiście, była to brednia, niewiele lepsza od oskarżania o epidemię Żydów. Ale o ile wygodniej wierzyć w jakieś „fatum planetarne” niż myć ręce, prawda?
1800 — Alessandro Volta poinformował w liście do prezesa londyńskiego Royal Society Josepha Banksa o zbudowaniu przez siebie pierwszej baterii elektrycznej.
1916 – Albert Einstein ogłosił ogólną teorię względności. Zgodnie z nią siła grawitacji wynika z lokalnej geometrii czasoprzestrzeni. Aparat matematyczny teorii opiera się na różniczkowym ujęciu geometrii stworzonym przez Gaussa, Riemanna, Christoffela, Ricciego, oraz Levi-Civitę. Niby wszyscy powinni to wiedzieć, ale na wszelki wypadek powtórzmy: to nie obaliło teorii grawitacji Newtona, tylko ją uogólniło. Ale świat i tak stał się tego dna inny, choć niewielu zdało sobie z tego sprawę.
21 marca
1804 – We Francji przyjęto tzw. Kodeks Napoleona. Odegrał ogromną rolę w budowie nowoczesnego prawa w Europie. Artykuły Kodeksu Napoleona w zakresie prawa osobowego w znacznym stopniu powtórzył Kodeks cywilny Królestwa Polskiego obowiązujący od 1826 roku.
1933 – Decyzją Heinricha Himmlera został założony pierwszy niemiecki obóz koncentracyjny Dachau. Naziści dość szybko zaczęli zrzucać maski po objęciu władzy. Ale to nie był ich wynalazek: pierwsze obozy zastosowały władze hiszpańskie (gen. Valeriano Weyler y Nicolau) w 1896 roku na Kubie – wobec rebeliantów, ale także wobec chłopów niebędących powstańcami. Obozy nazwano „campos de concentración. Władze brytyjskie (gen. Horatio Herbert Kitchener) w czasie II wojny burskiej (1899–1902) też zorganizowały „concentration camps” (obozy koncentracyjne) dla kobiet i dzieci Burów walczących przeciwko Anglikom. W obozach zmarło z głodu i chorób ok. 27 tys. (1/4) więźniów.
1963 – Zamknięto więzienie federalne na wyspie Alcatraz pod San Francisco, działające od 1934 roku. Zamknięte zostało głównie z powodu wysokich kosztów utrzymania, błędów konstrukcyjnych i powstających uszkodzeń betonowych elementów przez słone nadmorskie powietrze. Główny budynek więzienny został wybudowany w latach 1909-1912.
22 marca
1895 – W Paryżu odbył się pierwszy pokaz publiczny filmu braci Lumière Wyjście robotników z fabryki Lumière w Lyonie. Film trwa 45 sekund. Niektórzy twierdzą, że to w ogóle pierwszy film w historii. Niestety, od razu dementuję: w rzeczywistości pierwszym powstałym filmem był dwusekundowy Scenka ogrodu z Roundhay z 1888 roku, nakręcony przy Oakwood Grange Road na Roundhay w Leeds w hrabstwie West Yorkshire w Anglii przez Louisa Aimé Augustina Le Prince’a..
1960 — Udzielono pierwszego w historii patentu na laser, działający w zakresie światła widzialnego. Wynalazcami są Arthur Shawlow i Charles H. Townes
1963 — Ukazał się pierwszy album zespołu „The Beatles”, zatytułowany „Please Please Me”
23 marca
1752 – Ukazało się pierwsze wydanie najstarszej kanadyjskiej gazety „Halifax Gazette”.
1912 — Urodził się Wernher von Braun niemiecki uczony, konstruktor rakiet; podczas II wojny światowej współtwórca pocisków balistycznych V2, członek partii nazistowskiej, oficer SS; po wojnie czołowy współtwórca programu kosmicznego Stanów Zjednoczonych, pionier podboju kosmosu. Zmarł w roku 1977 na raka.
1983 — Zmarł w szpitalu w Utah w USA dentysta dr Barney C. Clark, pierwszy człowiek, któremu wszczepiono na stałe sztuczne serce Jarvik-7. Przebieg okołooperacyjny powikłany był epizodem niedokrwiennym mózgu, skutkującym niesprawnością pacjenta. W okresie pooperacyjnym urządzenie wymagało wymiany źle pracującej zastawki. Barney Clark zmarł w 112. dniu po zabiegu wskutek niewydolności wielonarządowej. Po pionierskim zabiegu Jarvik-7 używano jeszcze wielokrotnie. Najdłuższy osiągnięty czas podtrzymywania życia z użyciem urządzeń tego typu wynosił 620 dni.
24 marca
1809 – Urodził się Joseph Liouville (zm. 8 września 1882) – wielki francuski matematyk, który wniósł istotny wkład w teorię liczb, teorię funkcji eliptycznych i liczb zespolonych. Odkrył (a może: zdefiniował?) tzw. liczby przestępne — czyli takie, które nie są pierwiastkami żadnego wielomianu o współczynnikach wymiernych. Co więcej, pokazał, że jest ich bardzo dużo, w pewnym sensie dużo więcej, niż pozostałych. Liczbą przestępną jest na przykład pi.
1882 – Robert Koch ogłosił w Berlinie wyodrębnienie bakterii prątka odpowiedzialnego za gruźlicę.
1995 – Japoński zdalnie sterowany robot Kaikō zszedł na dno Rowu Mariańskiego na Pacyfiku, wykonując najdokładniejszy do dziś pomiar jego głębokości (10 911 m). Robot w lutym 1996 r. zebrał próbki z dna Rowu Mariańskiego. Zaginął podczas tajfunu 29 marca 2003 roku.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.
Brytyjczycy już po wojnie i Holokauście utworzyli obozy koncentracyjne w swojej kolonii – Kenii. W dodatku do Gazety Wyborczej „Ale Historia” opisano te działania:
Dziesiątki tysięcy Kenijczyków bito, głodzono, kastrowano, gwałcono, rażono prądem, wieszano, palono żywcem, strzelano do nich jak do zajęcy. Takimi metodami władze brytyjskie próbowały zdusić bunt „dzikusów” Mau Mau. Zaczęło się to w 1952 r., siedem lat po Holokauście i hekatombie drugiej wojny światowej. (…) Wiosną 1954 r. w ramach operacji „Anvil”, na ulicach, w domach i miejscach pracy aresztowanych zostało 50 tys. członków plemienia Kikuju. Trafiali do obozów przejściowych ogrodzonych drutem kolczastym, skąd mniej podejrzani (zwykle kobiety i dzieci) byli kierowani do rezerwatów. Mężczyźni lądowali w obozach koncentracyjnych. (…) Brytyjski gubernator postanowił stworzyć w całej Kenii obozy pracy, gdzie aresztowani stanowiliby tanią siłę roboczą. Miało to pomóc w rozwijaniu rolnictwa i rozwiązać problem rosnącej liczby więźniów, których nie dało się już wcisnąć do przepełnionych rezerwatów.