Bogdan Miś: Działo się (228)

24.03.2020

Kolejny tydzień (25-31 marca) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

25 marca

1655 – Holenderski astronom Christiaan Huygens odkrył największy księżyc Saturna – Tytana. Potwierdzono dotychczas odkrycie 82 księżyców krążących po orbicie planety, spośród których 53 mają oficjalne nazwy. Do tego dochodzą setki „miniksiężyców” w pierścieniach planetarnych. Tytan to drugi co do wielkości księżyc w Układzie Słonecznym (po księżycu Jowisza Ganimedesie), jest większy od planety Merkury i jest jedynym księżycem w Układzie Słonecznym posiadającym gęstą atmosferę.

Fonautograf

1857 — Francuz Édouard-Léon Scott de Martinville opatentował fonautograf, pierwsze urządzenie służące do zapisu dźwięku. Urządzenie zapisywalo, ale nie mogło odtwarzać. Nagrane przez fonautograf dźwięki zostały odtworzone w 2008 roku technikami komputerowymi.

1979Pierwszy w pełni funkcjonalny amerykański wahadłowiec Columbia został dostarczony do Centrum Kosmicznego im. Johna F. Kennedy’ego na Florydzie. Uległ zniszczeniu 1 lutego 2003, podczas powrotu z misji STS-107. Zginęła wtedy cała siedmioosobowa załoga.

26 marca

Ilustracja
Odznaka 101. Dywizji Powietrznodesantowej US Army

1881 — W wieku 20 lat w Madison w stanie Wisconsin padła samica bielika amerykańskiego o imieniu Old Abe, która była maskotką 8. Regimentu Piechoty Ochotniczej z Wisconsin w trakcie wojny secesyjnej i której wizerunek stanowi obecnie element godła elitarnej 101. Dywizji Powietrznodesantowej. Widzieliśmy go na niezliczonych filmach wojennych.

1898 – Na terenie dzisiejszej RPA utworzono pierwszy na świecie rezerwat przyrody (dziś część Parku Narodowego Krugera).

1995 – Zniesiono kontrolę na wewnętrznych granicach obszaru Schengen. Dziś obchodzimy jubileusz 25-lecia przy granicach zamkniętych z powodu koronawirusa…

27 marca

Ilustracja
Replika geobukseona w muzeum w Seulu

1592 – Wszedł do służby pierwszy koreański okręt wojenny typu geobukseon, znany również jako „okręt-żółw” – typ okrętu wojennego, używany przez Królewską Marynarkę Wojenną koreańskiej dynastii Joseon od XV do XIX wieku. Można go uznać za protoplastę późniejszych pancerników. Ten liczący 160 osób załogi okręt był niezwykle potężnym narzędziem walk na morzu.

1914 — Belgijski chirurg Albert Hustin dokonał pierwszej udanej, niebezpośredniej transfuzji krwi.

1998 – W USA została dopuszczona do handlu Viagra, czyli sildenafil, syldenafil (łac. sildenafilum) – organiczny związek chemiczny, lek stosowany w leczeniu zaburzeń erekcji oraz w pierwotnym nadciśnieniu. Został opatentowany w 1993 roku przez przedsiębiorstwo Pfizer.

28 marca

1842 – Odbył się pierwszy koncert Filharmoników Wiedeńskich, jednej z najsłynniejszych orkiestr symfonicznych świata.

1910 – Francuz Henri Fabre odbył pierwszy w historii lot na hydroplanie, startując z jeziora Berre pod Marsylią.

Ilustracja
Kadr z filmu Triumf woli

1935 – Premiera filmu propagandowego Triumf woli, nakręconego przez Leni Riefenstahl w 1934 roku podczas zjazdu NSDAP w Norymberdze. Niezależnie od wrednej treści propagandowej filmu, jest on jednym z najsłynniejszych filmów dokumentalnych w historii, zaś reżyserię uznano za mistrzowską.

29 marca

1516 — W Wenecji utworzono pierwsze na świecie getto żydowskie — obszar w Wenecji, na którym Żydzi byli zmuszeni żyć w czasach Republiki Weneckiej. Termin „getto” wywodzi się podobno od określenia obszaru starej odlewni na obrzeżach Wenecji, gdzie znajdowała się żydowska dzielnica. W 1797 roku Napoleon Bonaparte otworzył bramy getta. Całkowite wyzwolenie weneckich Żydów nastąpiło dopiero wraz z utworzeniem w latach 60. XIX w. Królestwa Włoch.

Ilustracja
Royal Albert Hall

1871 – Otwarto Royal Albert Hall w Londynie. To sławna sala koncertowa, poświęcona mężowi królowej Wiktorii, księciu Albertowi. Mieści się w dzielnicy South Kensington. Sala koncertowa ma kształt owalny i mieści 8 tysięcy ludzi, choć teoretycznie może pomieścić więcej (uniemożliwiają to względy bezpieczeństwa). Autorami projektu budowli są inżynierowie budownictwa: kapitan Francis Fowke i generał Henry Y.D. Scott z korpusu Królewskich Inżynierów (Royal Engineers).

1886 – Austriak Wilhelm Steinitz został pierwszym mistrzem świata w szachach. Był mistrzem świata od 1886 do 1894 roku. W tym czasie obronił tytuł w czterech oficjalnych meczach przeciwko Zukertortowi, Czigorinowi (dwukrotnie) i Gunsbergowi. Przegrał dwa mecze ze swoim następcą Laskerem.

30 marca

1858 – Amerykanin Hyman Lipman opatentował ołówek z gumką. Do dziś gdzieniegdzie używany.

Pomnik Stefana Banacha w Krakowie

1892 — Urodził się najsłynniejszy polski matematyk, Stefan Banach, twórca teorii, zwanej Analizą Funkcjonalną, jeden z twórców świetności polskiej szkoły matematycznej. Zmarł 31 sierpnia 1945 roku na raka. Autor mnóstwa trudnych twierdzeń, które w wielu wypadkach były przełomowe dla matematyki. Samouk: jego formalne wykształcenie, to dwa lata studiów politechnicznych. Egzamin doktorski zorganizowano mu podstępem. Ale tytuły profesorskie dostawał już w normalny sposób.

1954 – W kanadyjskim Toronto otwarto pierwszy odcinek metra.

31 marca

1889 – Otwarto Wieżę Eiffla w Paryżu.

Replika samolotu Pearse’a

1903 – Według zeznań świadków nowozelandzki konstruktor Richard Pearse odbył lot maszyną z napędem cięższą od powietrza (około 8 miesięcy przed braćmi Wright). Pearse nie poszukiwał rozgłosu, a brak szans na rozwój przemysłu spowodował brak zainteresowania jego wyczynem. Jego samolot konstrukcyjnie znacznie bardziej przypominał dzisiejsze maszyny niż dzieło braci Wright.

1930 – Wszedł w życie Kodeks Haysa (ang. United States Motion Picture Production Code of 1930), który narzucał ścisłe wytyczne co do traktowania scen dotyczących seksu, zbrodni, religii i przemocy w filmach amerykańskich. Kodeks ten obowiązywał wytwórnie filmowe w USA przez następne 40 lat. To jeden z zabawniejszych (ale i bardziej obskuranckich) zbiorów zakazów w historii sztuki. Kodeks zabraniał m.in. pokazywania seksu pozamałżeńskiego, nagości czy zmysłowych tańców, porodów, przedstawiania związków par mieszanych (białych i kolorowych), nawiązywania do nieheteronormatywnych zachowań seksualnych np. homoseksualizmu, „instruowania”, jak dokonywać przestępstw (np. włamań, podpaleń, przemytu). Na szczęście, nie wszyscy producenci traktowali te przepisy dosłownie.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.

Print Friendly, PDF & Email
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com