Bogdan Miś: Działo się (248)

11.08.2020

Kolejny tydzień (12-18 sierpnia) przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach tylko ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

Oto te fakty:

12 sierpnia

Mount Washington Cog Railway – jedna z nielicznych kolei zębatych z zachowaną trakcją parową

1812John Blenkinsop wprowadził do ruchu na linii kolejowej Middleton-Leeds pierwszą na świecie lokomotywę kolei zębatej. Kolej zębata to kolej z dodatkową szyną zębatą umieszczoną pośrodku toru, na którą oddziałują zębate koła napędowe i hamujące taboru trakcyjnego, mogąca pokonywać trasę o dużych nachyleniach profilu podłużnego.

1915 – Brytyjski bombowiec Short Type 184 przeprowadził pierwszy w historii atak torpedowy z powietrza, zatapiając turecki statek na Morzu Egejskim.

1977 – Pierwszy samodzielny lot pierwszego (testowego) wahadłowca Enterprise. Wahadłowiec został wyniesiony na grzbiecie Boeinga 747, a następnie lotem ślizgowym wylądował w bazie Edwards w Kalifornii. Początkowo planowano przystosowanie Enterprise do lotu orbitalnego, jednak ze względu na poczynione w międzyczasie zmiany w konstrukcji orbitera i związane z tym duże koszty przebudowy zrezygnowano z tego. Zamiast niego do konfiguracji operacyjnej przekształcono egzemplarz służący do testów statycznych, nazwany później Challenger. Jednak Enterprise był również użyty do sprawdzenia wyrzutni SLC-6 w kosmodromie Vandenberg w Kalifornii, który miał być użyty do startów promów kosmicznych (po 1986 wycofano taką możliwość), a który jest używany przez rakiety Delta IV.

13 sierpnia

1876 – Na Bayreuther Festspiele odbyła się premiera opery Pierścień Nibelunga Richarda Wagnera. Utwór zainspirowany został przez średniowieczny epos niemiecki Pieśń o Nibelungach. Składają się nań następujące utwory: Złoto Renu (niem. Das Rheingold), Walkiria (niem. Die Walküre), Zygfryd (niem. Siegfried) i Zmierzch bogów (niem. Götterdämmerung). Dramat ten, monumentalne dzieło trwające około 14 godzin, jest przeznaczony do wystawiania przez trzy dni (Złoto Renu odgrywa rolę prologu).

Grób Wittego w Hamburgu. Widniej na nim napis „Były król Albanii”.

1913 — Niemiecki akrobata cyrkowy i oszust Otto Witte został podobno koronowany na króla Albanii. Piękna historia. Po oddzieleniu się Albanii od imperium osmańskiego w 1913 roku albańscy muzułmanie zaproponowali Halimowi Eddine, bratankowi sułtana, koronę królewską. Otto Witte od lat 20. XX w. twierdził, że wykorzystał swoje podobieństwo do Halima Eddine i udał się do Durrës wraz z przyjacielem, połykaczem noży Maxem Schlepsigem. 13 sierpnia 1913 miał zostać koronowany na króla Albanii. Zanim odkryto jego prawdziwą tożsamość, rzekomo rządził przez 5 dni, w tym czasie wypowiedział wojnę Czarnogórze.

1964 – Wykonano 2 ostatnie wyroki śmierci w historii Wielkiej Brytanii. Dziś kara śmierci nie obowiązuje już prawie w żadnym państwie Europy, z wyjątkiem Białorusi (gdzie jest orzekana i wykonywana) i Rosji (moratorium). W Polsce zrezygnowano z kary śmierci 1 lipca 1997 roku. Jak dotychczas nikt nie wpadł na pomysł, by to zmienić. Ale skrajna prawica przebiera nogami…

14 sierpnia

1784 – Rosyjski handlarz Grigorij Szelichow założył na wyspie Kodiak pierwszą rosyjską osadę na Alasce. Mało kto dziś pamięta, że Rosja sprzedała Alaskę Stanom Zjednoczonym nie tak znowu dawno: w roku 1876. Suma też nie była imponująca: 7,2 mln dolarów. 3 stycznia 1959 Alaska została 49 stanem USA.

Katedra w Kolonii widziana od strony Renu w nocy…

1880 – Zakończono trwającą od 1248 roku (czyli ponad 600 lat!) budowę katedry w Kolonii. Podczas II wojny światowej, gdy większość starego miasta Kolonii została niemalże zrównana z ziemią wskutek bombardowań lotnictwa alianckiego, katedra pomimo kilku trafień bomb ocalała od poważniejszych zniszczeń. W kilku miejscach zniszczony został dach i fragmenty sklepień, ponadto na elewacjach zanotowano liczne uszkodzenia wskutek odprysków po eksplozjach pocisków.

1945 — Marszałek Philippe Pétain, bohater I wojny światowej, został skazany przez francuski sąd na karę śmierci za kolaborację z Niemcami. Wyroku nie wykonano z uwagi na wiek oskarżonego, zamieniono go na dożywotnie pozbawienie wolności. Zmarł 6 lat później w więzieniu na wyspie Île d’Yeu. Warto by jego życiorys studiowali różni dyktatorzy i kandydaci na dyktatorów.

15 sierpnia

778 – W bitwie w wąwozie Roncevaux z góralami baskijskimi poległ dowódca wojsk frankijskich hrabia Roland. Czy przerabialiście w szkole Pieśń o Rolandzie? Według niej walczył on legendarnym mieczem Durandalem, częściej zwanym Durendalem. Ale kogo to dziś obchodzi? Etos rycerski? A co to?

1892 — Urodził się (siódmy) książę Louis Victor Pierre Raymond de Broglie (zm. 19 marca 1987) — francuski fizyk, laureat Nagrody Nobla w 1929 za odkrycie falowej natury elektronów. Początkowo chciał zostać historykiem (nawet skończył odpowiednie studia), ale potem zmienił zainteresowania. Jeden z najwybitniejszych fizyków-teoretyków w historii. Praktyczne zastosowanie teorii de Broglie’a pozwoliło między innymi na zbudowanie mikroskopu elektronowego. Nigdy się nie ożenił.

Ilustracja
Śluzy Gatuńskie na Kanale Panamskim

1914 — Oficjalnie otwarto Kanał Panamski, przez który z Atlantyku na Pacyfik przepłynął pierwszy statek (amerykański). Długość kanału wynosi 81,6 km, z czego 16,4 km przypada na płytkie wody przybrzeżne Zatok: Panamskiej i Colón. O budowie kanału żeglownego poprzez Przesmyk Panamski dla skrócenia drogi z Peru do Hiszpanii marzył już w XVI wieku król Karol V Habsburg. Jednak budowę kanału zainicjował dopiero w 1879 roku Francuz Ferdinand Marie de Lesseps (budowniczy Kanału Sueskiego).

16 sierpnia

1858 – Królowa brytyjska Wiktoria i prezydent USA James Buchanan oficjalnie zainaugurowali działalność transatlantyckiego kabla telegraficznego, wymieniając telegramy z pozdrowieniami. Miesiąc później kabel, wskutek zastosowania zbyt wysokiego napięcia, uległ zniszczeniu. Ale co przeszli do historii, to ich…

Ilustracja
Hugo Gernsback ogląda telewizję w swoim apartamencie na Manhattanie w 1928 roku

1884 — Urodził się Hugo Gernsback (zm. 19 sierpnia 1967) — amerykański wydawca, pisarz science fiction oraz wynalazca, radiowiec i pionier rozwoju krótkofalarstwa i telewizji. Jako założyciel pierwszego pisma poświęconego science fiction i innych magazynów pulpowych zwany był „Ojcem fantastyki naukowej”. Od jego imienia pochodzi nazwa najważniejszej nagrody branży fantastycznej. Wydawał także pisma poświęcone nauce, krótkofalarstwu, radiu i wiele innych. W 1909 stworzył czasopismo „Modern Electrics”, pierwsze na świecie wydawnictwo prasowe poświęcone elektronice i eksperymentom w dziedzinie radia amatorskiego.

1896 – Skookum Jim, kanadyjski Indianin z ludu Tagish Khwáan, natrafił na złotonośne pokłady nad Bonanza Creek w Jukonie. Rozpoczęła się gorączka złota nad Klondike. Do dziś temat literatury przygodowej i licznych filmów. Gorączka wygasła w 1903 r. po wyczerpaniu się głównych zasobów złota. Większość poszukiwaczy przeniosła się na Alaskę, gdzie także odkryto bogate złoża tego kruszcu. Na terenach eksploracji złóż złota utworzono narodowy park historyczny.

17 sierpnia

1601 – Urodził się Pierre de Fermat (zm. 12 stycznia 1665) – matematyk (samouk) francuski, z wykształcenia prawnik i lingwista, od 1631 radca parlamentu (ówczesna nazwa sądu) w Tuluzie. Większość jego prac matematycznych została opublikowana dopiero po śmierci przez syna, Samuela. Pierre de Fermat dokonał wielu odkryć w teorii liczb, m.in. sformułował słynne wielkie twierdzenie Fermata. Jest to twierdzenie niezmiernie proste w sformułowaniu (orzeka, że nie istnieją takie dwie liczby całkowite, których suma dowolnych większych od 2 potęg byłaby równa tej samej potędze trzeciej liczby całkowitej), ale tak trudne, że na jego pełny dowód trzeba było czekać do 1995 roku. Autorem dowodu jest wielki matematyk brytyjski, Andrew Wiles. Pierwodruk dowodu zajmował ok. 100 stron formatu A4. Dowód jest uznawany za jedno z największych osiągnięć matematyki w historii.

1908 – Premiera pierwszego filmu animowanego Fantasmagorie autorstwa francuskiego rysownika Émile’a Cohla. Trwa niecałe dwie minuty, jest niemy. Bywa zwany pierwszym filmem w całości animowanym, mimo że pojawia się w nim przez moment nieanimowana ręka rysownika. Rysunki do filmu (ok. 700) zostały narysowane czarnym tuszem na białym papierze i sfotografowane; odbitki zostały następnie wywołane w negatywie, dzięki czemu doszło do odwrócenia kolorów tła i kreski.

Double Eagle II w locie

1978 — Zakończyła się pierwsza podróż balonem przez Ocean Atlantycki. Trzej Amerykanie: Ben Abruzzo, Maxie Anderson i Larry Newman, wylądowali we Francji balonem Double Eagle II. Ich lot rozpoczął się 11 sierpnia 1978 z Presque Isle w stanie Maine i zakończył 137 godzin 6 minut później. Historia przelotu balonem przez Atlantyk obejmuje siedemnaście wcześniejszych nieudanych prób i siedem ofiar śmiertelnych.

18 sierpnia

Ilustracja
Pierre Janssen

1868 – Francuski astronom Pierre Janssen, obserwując koronę słoneczną w trakcie zaćmienia odkrył hel. Jest po wodorze drugim najbardziej rozpowszechnionym pierwiastkiem chemicznym we wszechświecie, jednak na Ziemi występuje wyłącznie w śladowych ilościach, choć stanowi ok. 23% masy wszystkich pierwiastków we Wszechświecie i na Słońcu. Na Ziemi znaleziono go dopiero w 1895 roku po potraktowaniu rudy uranowej kwasem siarkowym. Hel jako jedyny pierwiastek pozostaje ciekły nawet w temperaturze zera bezwzględnego (pod ciśnieniem atmosferycznym) i zestala się dopiero w podwyższonym ciśnieniu.

1920 – Weszła w życie 19. poprawka do konstytucji USA, gwarantująca prawa wyborcze kobietom. Uwaga, stulecie!

1986 — Siedemdziesięciu dwóch laureatów Nagrody Nobla złożyło dokument amicus curiae w Sądzie Najwyższym Stanów Zjednoczonych, kwestionując jako niekonstytucyjne prawo stanu Luizjana, które wymagało od szkół, uczących ewolucji, również nauczania chrześcijańskich „nauk o stworzeniu”. Była to największa grupa laureatów Nagrody Nobla, jaka kiedykolwiek poparła pojedyncze oświadczenie na dowolny temat. Kierował nią Murray Gell-Mann (1969 Nagroda Nobla w dziedzinie fizyki). Sąd Najwyższy USA uchylił ostatecznie kołtuńskie prawo 19 czerwca 1987 r

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i fakty pochodzą z zasobów Wikipedii. Opinie i komentarze autora.

Print Friendly, PDF & Email
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com