28.09.2021
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
29 września
1829 – Założono Scotland Yard. Dokładniej – Nowy Scotland Yard, znany także jako The Yard (pol. dosł. Szkocki Dziedziniec), inne określenie Metropolitan Police Service (policji londyńskiej). Nazwa Scotland Yard pochodzi od nazwy ulicy, przy której komenda mieściła się w latach 1829-1890 i od nazwy pałacu, który był siedzibą królów Szkocji w czasie ich pobytu w Anglii w okresie od XI do XII wieku. Obecna siedziba Policji Metropolitalnej położona jest przy Victoria Street w dzielnicy Westminster.
1957 – Doszło do wybuchu w Kombinacie Chemicznym Majak przerabiającym wypalone paliwo jądrowe, co spowodowało skażenie radioaktywne na obszarze 23 000 km². Majak, czyli „latarnia morska” – to jeden z największych zakładów atomowych Federacji Rosyjskiej, zlokalizowany około 150 kilometrów na południowy wschód od Jekaterynburga w pobliżu miasta Kasli i 72 kilometry na północny zachód od Czelabińska. Wypadek z 1957 roku był utrzymywany w tajemnicy przez Związek Radziecki przez około 30 lat. Część obszaru skażona przez zakład Majak nadal jest zamknięta z uwagi na podwyższony poziom promieniowania. Majak był celem lotu rozpoznawczego Gary’ego Powersa w maju 1960 na samolocie U2.
2004– Odbył się pierwszy lot prywatnego amerykańskiego statku kosmicznego SpaceShipOne. Został on wyprodukowany przez korporację Scaled Composites. Jego budowa była sfinansowana całkowicie z prywatnych źródeł. Najbardziej znanym z inwestorów stojących za SpaceShipOne jest współtwórca firmy Microsoft, Paul Allen.
30 września
1846 – Amerykański dentysta William Morton (1819-1868) po raz pierwszy użył narkozy (eteru) podczas zabiegu usunięcia zęba. Jednak dopiero pokaz zabiegu dla lekarzy i studentów z bostońskiego szpitala Massachusetts General Hospital, przeprowadzony miesiąc później, okazał się wielkim sukcesem. W czasie operacji, po podaniu przez Mortona środka znieczulającego, jeden z chirurgów usunął pacjentowi guz z karku.
1946 – Rozpoczęło się ogłaszanie wyroków Międzynarodowego Trybunału Wojskowego w Norymberdze. Procedował od 20 listopada 1945 r. 12 oskarżonych skazano na śmierć, 10 powieszono (Goering przed egzekucją popełnił samobójstwo, Bormann był sądzony zaocznie), 3 skazano na dożywocie, 2 otrzymało 20 lat więzienia, 1 -15 lat, 1 – 10, 3 uniewinniono. Trybunał uznał cztery organizacje powołane przez Hitlera (NSDAP, SS, SD, Gestapo) za przestępcze. Statut Trybunału i wyrok został zatwierdzony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ jako Zasady norymberskie.
2009– Kanadyjczyk Guy Laliberté został siódmym kosmicznym turystą jako uczestnik misji Sojuz TMA-16. Urodził się 2 września 1959 r. Był założycielem oraz dyrektorem generalnym Cirque du Soleil. Zaczynał od gry na akordeonie i połykania ognia. Laliberté stworzył swój cyrk będący syntezą wszystkich istniejących na świecie stylów cyrkowych, ale jest to cyrk bez obręczy ani zwierząt. W 2006 jako właściciel 95% akcji wartego 1,2 miliarda dolarów Cirque du Soleil został obwołany przez Ernst & Young Przedsiębiorcą Roku. Jest też wybitnym światowej klasy pokerzystą. Za swój lot zapłacił 35 milionów dolarów.
1 października
1608 – Na pokładzie angielskiego statku Mary and Margaret przybyła do osady Jamestown w Wirginii grupa pierwszych polskich imigrantów w Ameryce Północnej. Zwróćmy uwagę: na 12 lat przed słynnymi Pielgrzymami! Znane są nazwiska pięciu z nich, byli to: Michał Łowicki, Zbigniew Stefański, Jan Bogdan, Jan Mata, Stanisław Sadowski. Polacy uruchomili w Jamestown hutę szkła i manufaktury produkujące dziegieć, smołę, potaż i liny okrętowe.
1940 – Albert Einstein został zaprzysiężony jako obywatel USA.
1958 – Utworzono Narodową Agencję Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej (NASA), która zastąpiła dotychczasowy Narodowy Komitet Doradczy ds. Astronautyki (NACA). Gdy zaczynała ona działalność, składała się z 4 laboratoriów i zatrudniała około 80 pracowników rządowej agencji badawczej NACA. Pierwszym szefem NASA był (do roku 1961) dr Thomas Keith Glennan (1905-1995), z wykształcenia inżynier elektryk.
2 października
1901 – Zwodowano pierwszy brytyjski okręt podwodny HMS Holland 1. Okręt zatonął w 1913 roku w drodze do stoczni złomowej. Po wydobyciu w 1982 roku został zakonserwowany i obecnie prezentowany jest w Royal Navy Submarine Museum w Gosport.
1906 – Urodził się Willy Ley (zm. 24 czerwca 1969) – niemiecko-amerykański pisarz, historyk nauki, inżynier, propagator lotów kosmicznych i prac nad rakietami. Krater Ley położony na niewidocznej stronie Księżyca został nazwany na jego cześć. Był założycielem Niemieckiego Towarzystwa Rakietowego. To on wprowadził do tego Towarzystwa słynnego Wernhera von Brauna. Inaczej niż ten ostatni, Ley był antyhitlerowcem i w 1934 roku wyemigrował do USA.
1941 – Niemiecki pilot doświadczalny Heini Dittmar jako pierwszy na świecie przekroczył na myśliwcu z silnikiem rakietowym Messerschmitt Me 163 granicę 1000 km/h (1003,67 km/h). Do jednostek bojowych Luftwaffe dostarczono 279 sztuk tego samolotu. Zniszczyły one w sumie 9 samolotów alianckich przy stratach własnych 14 sztuk.
3 października
1916 – Urodził się James Francis „Frank” Pantridge (zm. 26 grudnia 2004) północnoirlandzki lekarz i kardiolog, który usprawnił medycynę ratunkową, dzięki stworzeniu przenośnego defibrylatora (urządzenia do przywracania zatrzymanej lub zaburzonej akcji serca). Za swoje osiągnięcia otrzymał m.in. Order Imperium Brytyjskiego, a w mieście Lisburn postawiono mu pomnik.
1952 – Na statku u północno-zachodnich wybrzeży Australii zdetonowano pierwszą brytyjską próbną bombę atomową. Do 1958 w Australii i na wyspach Bożego Narodzenia i Malden przeprowadzono 21 wybuchów atmosferycznych. W następnych latach Wielka Brytania rozpoczęła ścisłą współpracę ze Stanami Zjednoczonymi w dziedzinie broni jądrowej i od 1962 zaczęła przeprowadzać próbne wybuchy podziemne na głównym amerykańskim poligonie jądrowym w stanie Nevada.
1988 – Zmarł w wieku 81 lat Alexander Arnold Constantine Issigonis, turecko-brytyjski konstruktor samochodowy, twórca karoserii słynnego Morrisa Mini-Minor. Ten samochód stał się swoistą ikoną „szalonych lat sześćdziesiątych”. W prestiżowym międzynarodowym konkursie na „Samochód XX wieku” zajął 2. miejsce, ustępując tylko Fordowi T.
4 października
1535 – Ukazało się pierwsze kompletne tłumaczenie Biblii na angielski. Translacji dokonał Miles Coverdale, dzieło drukowano w Antwerpii.
1903 – Urodził się John Vincent Atanasoff (zm. 15 czerwca 1995), amerykański inżynier-informatyk bułgarskiego pochodzenia, uznawany za twórcę komputera (swoją drogą, kilku inżynierów kandyduje do tego miana…). Prototyp komputera ABC (Atanasoff-Berry Computer) zbudował w roku 1939 w Iowa State University, wspólnie z asystentem, Cliffordem Berrym. Maszyna – wielkości sporego biurka – pracowała bardzo wolno i wymagała stałego nadzoru człowieka-operatora, ale i tak była około 1000 razy szybsza od stosowanych wówczas urządzeń mechanicznych. Zawierała 270 lamp. Zastosowano w niej dwójkowy system liczbowy, a maszyna nie była programowalna (z tego właśnie powodu nie uważa się jej za komputer w całym znaczeniu tego słowa). W roku 1948 została zdemontowana bez wiedzy Atanasoffa przez urzędników z Iowa State University.
2000 – Zmarł w wieku 68 lat urodzony 26 kwietnia 1932 w Anglii kanadyjski biochemik Michael Smith, który w roku 1993 otrzymał (wspólnie z Karym B. Mullisem z USA) Nagrodę Nobla z chemii. Studiował chemię na Uniwersytecie Manchesterskim, w 1956 uzyskał tam tytuł doktora. W tym samym roku wyjechał do Vancouver na staż w Laboratorium Har Gobind Khorany. Do śmierci pracował w kanadyjskim Uniwersytecie Kolumbii Brytyjskiej.
5 października
1930 – Urodził się we Wrocławiu Reinhard Justus Reginald Selten (zm. 23 sierpnia 2016 w Poznaniu), niemiecki matematyk i ekonomista, laureat Nagrody Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii w 1994 roku. Specjalista w dziedzinie teorii gier; wprowadził do niej pojęcie równowagi doskonałej. Słynie także z prac nad ograniczoną racjonalnością, jest uznawany za jednego z ojców ekonomii eksperymentalnej. Nagrodę podzielił z Johnem Harsanyim i Johnem Nashem (pamiętacie film „Piękny umysł”?).
1931 – Clyde Pangborn i Hugh Herndon zakończyli w Waszyngtonie pierwszy przelot nad Pacyfikiem bez lądowania. Wystartowali w Japonii, lot trwał 41 godzin.
2011 – Zmarł na raka trzustki Steve Jobs (ur. 24 lutego 1955) współzałożyciel (wspólnie ze Steve’em Wozniakiem), prezes i przewodniczący rady nadzorczej Apple Inc. Był jedną z pierwszych osób, która zauważyła potencjał tkwiący w wynalazku laboratoriów przedsiębiorstwa Xerox, czyli środowisku graficznym i myszy komputerowej, dzięki czemu sukces odniosły później komputery Macintosh oraz ich graficzny system operacyjny Mac OS. Był z pochodzenia (po ojcu) Syryjczykiem. Wkrótce po urodzeniu został adoptowany przez Paula i Clarę Jobsów z Mountain View w Kalifornii. Jego biologiczną siostrą była pisarka Mona Simpson.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
