Bogdan Miś: Działo się (310)

12.10.2021

Fakty i opinie

Kolejny tydzień

…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

14 października

Ilustracja
Okładka pierwszego wydania Przygód Sherlocka Holmesa

1892Arthur Conan Doyle wydał zbiór 12 opowiadań Przygody Sherlocka Holmesa. Nakład wynosił 10 tys. egzemplarzy.

1947 – Amerykanin Chuck Yeager (as myśliwski z czasów II wojny światowej) na samolocie Bell X-1 nazwanym Glamorous Glennis jako pierwszy pilot przekroczył barierę dźwięku. Samolot był napędzany silnikiem rakietowym i został wyniesiony na wysokość początkową testu przez bombowiec B-29 Superfortress. Osiągnięta prędkość wyniosła 1126 km/h (1,06 macha) na wysokości 13 115 metrów.

1966 – Otwarto pierwszą linię metra w Montrealu.

15 października

1909 – Urodził się Jesse Leonard Greenstein (zm. 21 października 2002) – astronom amerykański. Jeszcze podczas studiów na Harvardzie, w 1937 roku, opracował wspólnie z Fredem Whipple teorię, wyjaśniającą pochodzenie sygnałów radiowych, pochodzących z kosmosu. W 1963 roku, wraz z Maartenem Schmidtem, jako pierwsi opisali budowę kwazarów. Kwazar to zwarte źródło ciągłego promieniowania elektromagnetycznego o ogromnej mocy, pozornie przypominające gwiazdę. W rzeczywistości jest to rodzaj aktywnej galaktyki.

1939 – Otwarto Port lotniczy Nowy Jork-LaGuardia. Nazwa portu pochodzi od nazwiska dość kontrowersyjnego burmistrza Fiorelli La Guardii. Lotnisko swoją popularność zawdzięcza usytuowaniu w centrum oraz tym, że jest blisko Manhattanu. Loty z LaGuardia to w większości loty krajowe i do Kanady oraz sezonowe do Aruby i na Bahamy.

Fakty i opinie
Obraz zawierający tekst, drzewo, zewnętrzne, budynek

Opis wygenerowany automatycznie
Pomnik UFO w Emilcinie

2005 – W Emilcinie na Lubelszczyźnie odsłonięto jedyny w kraju (a i chyba na świecie…) pomnik UFO. Przedstawia on metalowy sześcian umieszczony na kamiennym cokole, a na nim napis: „10 maja 1978 roku w Emilcinie wylądował obiekt UFO. Prawda nas jeszcze zadziwi… Fundacja NAUTILUS 2005 r.”. Pomnik związany jest z tak zwanym „zdarzeniem w Emilcinie”, rzekomym spotkaniem mieszkańca wsi z istotami pozaziemskimi. Ze wszystkich pomników głupoty w Polsce – już wystawionych i planowanych – ten nie jest jednak zupełnie paskudny…

16 października

Obraz zawierający zewnętrzne, niebo, woda, brzeg

Opis wygenerowany automatycznie
Widok Britannia Bridge od strony Menai Strait, z pomnikiem admirała Lorda Nelsona

1803 – Urodził się Robert Stephenson (zm. 12 października 1859), angielski inżynier budownictwa, członek Royal Society. Był jedynym synem George’a Stephensona, sławnego inżyniera w dziedzinie kolejnictwa i lokomotyw; wiele osiągnięć powszechnie jest przypisanych jego ojcu, lecz naprawdę to była ich wspólna praca. Miał np. wielki udział w pracach nad słynnym parowozem „Rocket”. Konstruował wiele znanych mostów, takich jak High Level Bridge w Newcastle upon Tyne, misternie kuty Bridge Britannia nad Menai Strait i wiele innych.

1997 – Na pustyni w Nevadzie brytyjski kierowca Andy Green na samochodzie z napędem odrzutowym Thrust SSC przekroczył po raz pierwszy barierę dźwięku na pojeździe naziemnym. Thrust SSC osiągnął prędkość 1227,985 km/h (1,02 Ma), przekraczając barierę dźwięku o około 7 km/h. Pojazd został zbudowany z kadłuba amerykańskiego myśliwca F-104 Starfighter i zainstalowanych po bokach dwóch wyposażonych w dopalacze silników turboodrzutowych Rolls-Royce Spey Mk.2 używanych do napędu samolotów F-4 Phantom II.

1998 – Zmarł nagle na zawał dr Jon Postel (ur. 6 sierpnia 1943), pełne nazwisko Jonathan Bruce Postel – jeden z najważniejszych twórców Internetu. Pierwszy członek Internet Society. Nagrodzony srebrnym medalem Międzynarodowej Unii Telekomunikacji. Jon Postel uczestniczył m.in. w powstawaniu protokołu TCP i IP; to on wymyślił hierarchiczny system nazw domen, on również stworzył i szefował IANA – pierwszą instytucją na świecie, która zajmowała się administrowaniem systemem serwerów nazw, DNS. Był powszechnie uważany za kogoś w rodzaju „internetowego świętego” – nigdy nie zrobił majątku (całe życie pobierał tylko dość skromną pensję naukowca), zawsze się ubierał w długie luźne szaty, nosił potężną brodę. Był bardzo wysoki (ponad 190 cm).

17 października

Obraz zawierający mapa

Opis wygenerowany automatycznie
Oryginalny rysunek Johannesa Keplera przedstawiający lokalizację stella nova (zaznaczona literą „N”)

1604 – Niemiecki astronom Johannes Kepler rozpoczął obserwację ostatniej do dziś znalezionej supernowej (termin określający kilka rodzajów kosmicznych eksplozji, powodujących powstanie na niebie niezwykle jasnego obiektu, który już po kilku-kilkunastu tygodniach staje się niemal niewidoczny) w Drodze Mlecznej, nazwanej później Gwiazdą Keplera. Jest ona położona w gwiazdozbiorze Wężownika w odległości około 20 tysięcy lat świetlnych od Ziemi. Była to druga supernowa widziana w czasie jednego pokolenia (pierwszą była SN 1572 widziana przez Tychona Brahego w Kasjopei). Od tego momentu nie zanotowano więcej supernowych w Drodze Mlecznej, jednakże notuje się takie zjawiska w innych galaktykach.

1860 – W szkockim Prestwick rozegrano pierwszy męski turniej golfowy The Open Championship, najstarszy z czterech głównych turniejów na świecie.

1886 – We Włoszech ukazała się najsłynniejsza chyba powieść dla chłopców Serce Edmonda De Amicisa. Pokolenie autora tej rubryki zaczytywało się (niekoniecznie dobrowolnie, bo rodzice i nauczyciele rzecz entuzjastycznie wspierali) w tej dość ckliwej ramocie. Dzieło propaguje wartości, jakimi – zdaniem autora – kierować się należy w życiu: posłuszeństwo rodzicom, szacunek dla innych ludzi, konsekwencja w dążeniu do celu. Niby trudno to kwestionować, ale… W powieść wplecione zostały też tematy patriotyczne, dotyczące niedawnych walk o zjednoczenie Włoch. Na dobro autora zapisać należy, że wśród jego zaleceń nie ma żadnych wątków religijnych, co zresztą oburzało bigotów.

18 października

1851 – W Londynie ukazała się powieść Moby Dick Hermana Melville’a uznawana obecnie powszechnie za jedno z arcydzieł literatury światowej i klasykę literatury amerykańskiej. Uznanie zdobyła jednak dopiero w XX wieku. Budziła z początku zastrzeżenia – część przemyśleń autora podważa dogmatykę chrześcijańską. Ciekawostka: od jednego z bohaterów tej powieści – pierwszego oficera Starbucka – wzięła swoją nazwę największa na świecie sieć kawiarń.

1902 – Urodził się Ernst Pascual Jordan (zm. 31 lipca 1980) – niemiecki fizyk teoretyczny i matematyczny, który wniósł znaczący wkład do mechaniki kwantowej i kwantowej teorii pola. W dużym stopniu odpowiada za matematyczne sformułowanie mechaniki macierzowej. Algebra Jordana jest nadal używana w nauce matematycznych i koncepcyjnych podstaw teorii kwantowej, poza tym stworzył inne narzędzia matematyczne dla fizyków. Niestety, był aktywnym hitlerowcem (choć jego towarzysze partyjni specjalnie mu nie ufali – z uwagi na współpracę z Żydami: pozostał obrońcą Einsteina i innych żydowskich naukowców): członkiem NSDAP i SA.). Gdyby nie wstąpił do partii nazistowskiej, prawdopodobnie otrzymałby Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki. W 1953 roku przywrócono mu – odebrany po wojnie – tytuł profesorski.

Obraz zawierający niebo, zewnętrzne, budynek, wieża

Opis wygenerowany automatycznie
Broadcasting House w Londynie, remontowana i rozbudowywana obecnie historyczna siedziba BBC, która wkrótce znów stanie się jej głównym ośrodkiem

1922 – Założono British Broadcasting Corporation (BBC), do dziś modelową instytucję dziennikarską, słynącą z niezależności politycznej, rzetelności i braku agresji.

19 października

Obraz zawierający tekst, osoba, instrument smyczkowy

Opis wygenerowany automatycznie
Marguerite Catherine Perey

1909 – Urodziła się Marguerite Catherine Perey (zm. 13 maja 1975), francuska chemiczka i fizyczka. W 1939 roku odkryła najbardziej reaktywny metal alkaliczny – frans. W latach 1929-1946 pracowała w Instytucie Radowym i do roku 1934 była asystentką Marii Skłodowskiej-Curie. Gdy zaczęła pracę, miała tylko dyplom technika. W 1946 r. uzyskała tytuł doktora chemii. W latach 1946-1949 pracowała w Narodowym Centrum Badań Naukowych (CNRS). Od 1949 roku prowadziła katedrę radiochemii na uniwersytecie w Strassburgu. W 1962 r. została pierwszą kobietą przyjętą do Francuskiej Akademii Nauk

1977 – Niemiecka jednostka specjalna GSG 9, uważana za jedną z najlepszych w tej klasie na świecie, odbiła w stolicy Somalii Mogadiszu porwany przez palestyńskich terrorystów samolot Lufthansy (operacja „Magiczny Ogień”). Na wieść o odbiciu samolotu troje uwięzionych założycieli niemieckiej organizacji terrorystycznej Frakcja Czerwonej Armii (RAF) popełniło samobójstwa w swych celach. W zasadzie to zakończyło terroryzm RAF w Europie.

2004 – Zmarł Lewis Frederick Urry (ur. 29 stycznia 1927) – kanadyjski chemik i wynalazca. Pracując dla firmy Eveready Battery wynalazł baterię alkaliczną i baterię litową. Urry urodził się w Pontypool, Ontario i po przebyciu służby w kanadyjskiej armii w 1950 ukończył Uniwersytet Toronto ze stopniem inżyniera chemika. Zaczął pracować w Eveready kilka miesięcy po ukończeniu studiów. W 1980 nazwa firmy została przemianowana na Energizer. W 1999 Urry oddał swoją pierwszą prototypową baterię, razem z pierwszą komercyjnie produkowaną baterią cylindryczną do Smithsonian Institution. Obie baterie są prezentowane w tym samym pokoju, co żarówka Edisona.

20 października

1891 – Urodził się James Chadwick (zm. 24 lipca 1974), angielski fizyk, laureat Nagrody Nobla z dziedziny fizyki w roku 1935 za odkrycie neutronu. Ciekawostka: został studentem fizyki… przez pomyłkę,. Otóż chciał zdawać egzamin wstępny na matematykę, ale pomylił się i usiadł wśród kandydatów na fizykę. Po pomyślnym egzaminie oznajmiono mu, ku jego zdumieniu, że dostał się na fizykę, a że był bardzo nieśmiały nie sprostował pomyłki. W 1945 roku otrzymał szlachectwo.

Obraz zawierający tekst, budynek, zewnętrzne, niebo

Opis wygenerowany automatycznie
Wejście do Monterey Bay Aquarium

1984 – Otwarto w Monterey, w Kalifornii, w zachodniej części Stanów Zjednoczonych Monterey Bay Aquarium. Jest jednym z większych akwariów na świecie. Za szybami akwarium można zobaczyć płaszczki, rozgwiazdy, meduzy, tuńczyki, rekiny, koniki morskie i inne zwierzęta oceanu. Przy oceanarium funkcjonuje instytut badawczy.

1987 – Zmarł Andriej Nikołajewicz Kołmogorow (ur. 25 kwietnia 1903 r.), genialny rosyjski matematyk, twórca współczesnej teorii prawdopodobieństwa. Pracował nad rozwojem topologii, logiki i teorii złożoności obliczeniowej, znany jest również z wyników w analizie harmonicznej i mechanice klasycznej – w szczególności w badaniach turbulencji. Laureat wielu nagród, m.in. Nagrody Wolfa w matematyce w 1980 r. Bohater Pracy Socjalistycznej (1963). Był bardzo zaprzyjaźniony z polskimi matematykami, 14 maja 1958 Uniwersytet Warszawski przyznał mu tytuł doktora honoris causa. Niewątpliwie jeden z największych uczonych XX wieku.

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje pochodzą z zasobów Wikipedii.
Opinie i komentarze autora.

Print Friendly, PDF & Email