12.10.2021
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
14 października
1892 – Arthur Conan Doyle wydał zbiór 12 opowiadań Przygody Sherlocka Holmesa. Nakład wynosił 10 tys. egzemplarzy.
1947 – Amerykanin Chuck Yeager (as myśliwski z czasów II wojny światowej) na samolocie Bell X-1 nazwanym Glamorous Glennis jako pierwszy pilot przekroczył barierę dźwięku. Samolot był napędzany silnikiem rakietowym i został wyniesiony na wysokość początkową testu przez bombowiec B-29 Superfortress. Osiągnięta prędkość wyniosła 1126 km/h (1,06 macha) na wysokości 13 115 metrów.
1966 – Otwarto pierwszą linię metra w Montrealu.
15 października
1909 – Urodził się Jesse Leonard Greenstein (zm. 21 października 2002) – astronom amerykański. Jeszcze podczas studiów na Harvardzie, w 1937 roku, opracował wspólnie z Fredem Whipple teorię, wyjaśniającą pochodzenie sygnałów radiowych, pochodzących z kosmosu. W 1963 roku, wraz z Maartenem Schmidtem, jako pierwsi opisali budowę kwazarów. Kwazar to zwarte źródło ciągłego promieniowania elektromagnetycznego o ogromnej mocy, pozornie przypominające gwiazdę. W rzeczywistości jest to rodzaj aktywnej galaktyki.
1939 – Otwarto Port lotniczy Nowy Jork-LaGuardia. Nazwa portu pochodzi od nazwiska dość kontrowersyjnego burmistrza Fiorelli La Guardii. Lotnisko swoją popularność zawdzięcza usytuowaniu w centrum oraz tym, że jest blisko Manhattanu. Loty z LaGuardia to w większości loty krajowe i do Kanady oraz sezonowe do Aruby i na Bahamy.
2005 – W Emilcinie na Lubelszczyźnie odsłonięto jedyny w kraju (a i chyba na świecie…) pomnik UFO. Przedstawia on metalowy sześcian umieszczony na kamiennym cokole, a na nim napis: „10 maja 1978 roku w Emilcinie wylądował obiekt UFO. Prawda nas jeszcze zadziwi… Fundacja NAUTILUS 2005 r.”. Pomnik związany jest z tak zwanym „zdarzeniem w Emilcinie”, rzekomym spotkaniem mieszkańca wsi z istotami pozaziemskimi. Ze wszystkich pomników głupoty w Polsce – już wystawionych i planowanych – ten nie jest jednak zupełnie paskudny…
16 października
1803 – Urodził się Robert Stephenson (zm. 12 października 1859), angielski inżynier budownictwa, członek Royal Society. Był jedynym synem George’a Stephensona, sławnego inżyniera w dziedzinie kolejnictwa i lokomotyw; wiele osiągnięć powszechnie jest przypisanych jego ojcu, lecz naprawdę to była ich wspólna praca. Miał np. wielki udział w pracach nad słynnym parowozem „Rocket”. Konstruował wiele znanych mostów, takich jak High Level Bridge w Newcastle upon Tyne, misternie kuty Bridge Britannia nad Menai Strait i wiele innych.
1997 – Na pustyni w Nevadzie brytyjski kierowca Andy Green na samochodzie z napędem odrzutowym Thrust SSC przekroczył po raz pierwszy barierę dźwięku na pojeździe naziemnym. Thrust SSC osiągnął prędkość 1227,985 km/h (1,02 Ma), przekraczając barierę dźwięku o około 7 km/h. Pojazd został zbudowany z kadłuba amerykańskiego myśliwca F-104 Starfighter i zainstalowanych po bokach dwóch wyposażonych w dopalacze silników turboodrzutowych Rolls-Royce Spey Mk.2 używanych do napędu samolotów F-4 Phantom II.
1998 – Zmarł nagle na zawał dr Jon Postel (ur. 6 sierpnia 1943), pełne nazwisko Jonathan Bruce Postel – jeden z najważniejszych twórców Internetu. Pierwszy członek Internet Society. Nagrodzony srebrnym medalem Międzynarodowej Unii Telekomunikacji. Jon Postel uczestniczył m.in. w powstawaniu protokołu TCP i IP; to on wymyślił hierarchiczny system nazw domen, on również stworzył i szefował IANA – pierwszą instytucją na świecie, która zajmowała się administrowaniem systemem serwerów nazw, DNS. Był powszechnie uważany za kogoś w rodzaju „internetowego świętego” – nigdy nie zrobił majątku (całe życie pobierał tylko dość skromną pensję naukowca), zawsze się ubierał w długie luźne szaty, nosił potężną brodę. Był bardzo wysoki (ponad 190 cm).
17 października
1604 – Niemiecki astronom Johannes Kepler rozpoczął obserwację ostatniej do dziś znalezionej supernowej (termin określający kilka rodzajów kosmicznych eksplozji, powodujących powstanie na niebie niezwykle jasnego obiektu, który już po kilku-kilkunastu tygodniach staje się niemal niewidoczny) w Drodze Mlecznej, nazwanej później Gwiazdą Keplera. Jest ona położona w gwiazdozbiorze Wężownika w odległości około 20 tysięcy lat świetlnych od Ziemi. Była to druga supernowa widziana w czasie jednego pokolenia (pierwszą była SN 1572 widziana przez Tychona Brahego w Kasjopei). Od tego momentu nie zanotowano więcej supernowych w Drodze Mlecznej, jednakże notuje się takie zjawiska w innych galaktykach.
1860 – W szkockim Prestwick rozegrano pierwszy męski turniej golfowy The Open Championship, najstarszy z czterech głównych turniejów na świecie.
1886 – We Włoszech ukazała się najsłynniejsza chyba powieść dla chłopców Serce Edmonda De Amicisa. Pokolenie autora tej rubryki zaczytywało się (niekoniecznie dobrowolnie, bo rodzice i nauczyciele rzecz entuzjastycznie wspierali) w tej dość ckliwej ramocie. Dzieło propaguje wartości, jakimi – zdaniem autora – kierować się należy w życiu: posłuszeństwo rodzicom, szacunek dla innych ludzi, konsekwencja w dążeniu do celu. Niby trudno to kwestionować, ale… W powieść wplecione zostały też tematy patriotyczne, dotyczące niedawnych walk o zjednoczenie Włoch. Na dobro autora zapisać należy, że wśród jego zaleceń nie ma żadnych wątków religijnych, co zresztą oburzało bigotów.
18 października
1851 – W Londynie ukazała się powieść Moby Dick Hermana Melville’a uznawana obecnie powszechnie za jedno z arcydzieł literatury światowej i klasykę literatury amerykańskiej. Uznanie zdobyła jednak dopiero w XX wieku. Budziła z początku zastrzeżenia – część przemyśleń autora podważa dogmatykę chrześcijańską. Ciekawostka: od jednego z bohaterów tej powieści – pierwszego oficera Starbucka – wzięła swoją nazwę największa na świecie sieć kawiarń.
1902 – Urodził się Ernst Pascual Jordan (zm. 31 lipca 1980) – niemiecki fizyk teoretyczny i matematyczny, który wniósł znaczący wkład do mechaniki kwantowej i kwantowej teorii pola. W dużym stopniu odpowiada za matematyczne sformułowanie mechaniki macierzowej. Algebra Jordana jest nadal używana w nauce matematycznych i koncepcyjnych podstaw teorii kwantowej, poza tym stworzył inne narzędzia matematyczne dla fizyków. Niestety, był aktywnym hitlerowcem (choć jego towarzysze partyjni specjalnie mu nie ufali – z uwagi na współpracę z Żydami: pozostał obrońcą Einsteina i innych żydowskich naukowców): członkiem NSDAP i SA.). Gdyby nie wstąpił do partii nazistowskiej, prawdopodobnie otrzymałby Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki. W 1953 roku przywrócono mu – odebrany po wojnie – tytuł profesorski.
1922 – Założono British Broadcasting Corporation (BBC), do dziś modelową instytucję dziennikarską, słynącą z niezależności politycznej, rzetelności i braku agresji.
19 października
1909 – Urodziła się Marguerite Catherine Perey (zm. 13 maja 1975), francuska chemiczka i fizyczka. W 1939 roku odkryła najbardziej reaktywny metal alkaliczny – frans. W latach 1929-1946 pracowała w Instytucie Radowym i do roku 1934 była asystentką Marii Skłodowskiej-Curie. Gdy zaczęła pracę, miała tylko dyplom technika. W 1946 r. uzyskała tytuł doktora chemii. W latach 1946-1949 pracowała w Narodowym Centrum Badań Naukowych (CNRS). Od 1949 roku prowadziła katedrę radiochemii na uniwersytecie w Strassburgu. W 1962 r. została pierwszą kobietą przyjętą do Francuskiej Akademii Nauk
1977 – Niemiecka jednostka specjalna GSG 9, uważana za jedną z najlepszych w tej klasie na świecie, odbiła w stolicy Somalii Mogadiszu porwany przez palestyńskich terrorystów samolot Lufthansy (operacja „Magiczny Ogień”). Na wieść o odbiciu samolotu troje uwięzionych założycieli niemieckiej organizacji terrorystycznej Frakcja Czerwonej Armii (RAF) popełniło samobójstwa w swych celach. W zasadzie to zakończyło terroryzm RAF w Europie.
2004 – Zmarł Lewis Frederick Urry (ur. 29 stycznia 1927) – kanadyjski chemik i wynalazca. Pracując dla firmy Eveready Battery wynalazł baterię alkaliczną i baterię litową. Urry urodził się w Pontypool, Ontario i po przebyciu służby w kanadyjskiej armii w 1950 ukończył Uniwersytet Toronto ze stopniem inżyniera chemika. Zaczął pracować w Eveready kilka miesięcy po ukończeniu studiów. W 1980 nazwa firmy została przemianowana na Energizer. W 1999 Urry oddał swoją pierwszą prototypową baterię, razem z pierwszą komercyjnie produkowaną baterią cylindryczną do Smithsonian Institution. Obie baterie są prezentowane w tym samym pokoju, co żarówka Edisona.
20 października
1891 – Urodził się James Chadwick (zm. 24 lipca 1974), angielski fizyk, laureat Nagrody Nobla z dziedziny fizyki w roku 1935 za odkrycie neutronu. Ciekawostka: został studentem fizyki… przez pomyłkę,. Otóż chciał zdawać egzamin wstępny na matematykę, ale pomylił się i usiadł wśród kandydatów na fizykę. Po pomyślnym egzaminie oznajmiono mu, ku jego zdumieniu, że dostał się na fizykę, a że był bardzo nieśmiały nie sprostował pomyłki. W 1945 roku otrzymał szlachectwo.
1984 – Otwarto w Monterey, w Kalifornii, w zachodniej części Stanów Zjednoczonych Monterey Bay Aquarium. Jest jednym z większych akwariów na świecie. Za szybami akwarium można zobaczyć płaszczki, rozgwiazdy, meduzy, tuńczyki, rekiny, koniki morskie i inne zwierzęta oceanu. Przy oceanarium funkcjonuje instytut badawczy.
1987 – Zmarł Andriej Nikołajewicz Kołmogorow (ur. 25 kwietnia 1903 r.), genialny rosyjski matematyk, twórca współczesnej teorii prawdopodobieństwa. Pracował nad rozwojem topologii, logiki i teorii złożoności obliczeniowej, znany jest również z wyników w analizie harmonicznej i mechanice klasycznej – w szczególności w badaniach turbulencji. Laureat wielu nagród, m.in. Nagrody Wolfa w matematyce w 1980 r. Bohater Pracy Socjalistycznej (1963). Był bardzo zaprzyjaźniony z polskimi matematykami, 14 maja 1958 Uniwersytet Warszawski przyznał mu tytuł doktora honoris causa. Niewątpliwie jeden z największych uczonych XX wieku.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
„jako pierwszy pilot przekroczył barierę dźwięku”
Oficjalnie 🙂
George Welch był jeszcze bardziej pierwszy 🙂