Kolejny tydzień…

…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

5 stycznia

1665 – We Francji ukazało się pierwsze wydanie pierwszego europejskiego czasopisma naukowego zajmującego się literaturą – Journal des Scavans. Od 1701 patronat nad nim objął sam król Francji. Zawieszone w 1792, reaktywowane w 1816, w pierwotnym kształcie istniało do 1900. Odegrało wybitną rolę w początkowej fazie Oświecenia.

1838 – Urodził się Marie Ennemond Camille Jordan (zm. 22 stycznia 1922), wybitny matematyk francuski. Od jego nazwiska pochodzą: miara Jordana, twierdzenie Jordana, postać Jordana i krzywa Jordana. Zajmował się też algebrą (m.in. wyjaśnił idee Évariste’a Galois) i teorią grup, której był również aktywnym propagatorem. Tak przy okazji: krzywa Jordana to taka, która powstaje z okręgu przez jego dowolne wyginanie, ale bez rozrywania i sklejania. Każda krzywa Jordana rozdziela płaszczyznę na dwa odrębne obszary i jest ich wspólnym brzegiem – orzekł Jordan w roku 1887. Co jest niby oczywiste w wypadku krzywych gładkich, ale w pełni ten fakt udowodniono dopiero w roku 1905.

1981 -Zmarł Harold Clayton Urey (ur. 29 kwietnia 1893), chemik amerykański, za odkrycie deuteru (to stabilny izotop wodoru występujący naturalnie; jądro deuteru (deuteron) składa się z jednego protonu i jednego neutronu, podczas gdy jądrem zwykłego wodoru jest jeden proton) laureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii z roku 1934.

6 stycznia

*Tzw. Maska Agamemnona, odkryta przez Schliemanna w Mykenach*

1822 – Urodził się Johann Ludwig Heinrich Julius Schliemann (zm. 26 grudnia 1890), niemiecki archeolog-amator, odkrywca Troi, Myken i Tyrynsu. Ciekawostka: Schliemann był wybitnym poliglotą-samoukiem. Znał doskonale 13 języków, w tym polski. Nie miał wykształcenia, natomiast odnosił liczne sukcesy jako biznesman (m. in. prowadził bank w Sacramento w Kalifornii). Zdobyty ogromny majątek pozwolił mu na realizację marzeń o wykopaliskach.

1838 – W Morristown w stanie New Jersey Samuel Morse i Alfred Vail zaprezentowali po raz pierwszy działanie telegrafu elektrycznego.

1912 – Niemiecki geofizyk Alfred Wegener przedstawił pierwszą teorię wędrówki kontynentów. Twierdził, że kiedyś wszystkie lądy tworzyły jeden ogromny ląd, który nazwał Pangeą, czyli Wszechziemią. Kontynent ten zaczął się rozpadać, a powstałe mniejsze kontynenty zaczęły się od siebie odsuwać. Teoria ta wzbudziła – zwłaszcza w USA – liczne sprzeciwy, zwłaszcza religijne. W połowie XX wieku nowe odkrycia przyczyniły się do rozwinięcia teorii tektoniki płyt, stanowiącej wyjaśnienie zjawisk, opisanych przez Wegenera. Obecnie jest ona uznawana przez większość naukowców za teorię najlepiej wyjaśniającą budowę geologiczną Ziemi.

7 stycznia

1745 – Urodził się Johan Christian Fabricius (zm. 3 marca 1808) – duński entomolog, arachnolog i ekonomista. Był uczniem Linneusza. Zajmował się przede wszystkim stawonogami i był znawcą owadów. Opisał wiele pająków, między innymi słynną czarną wdowę (Latrodectus mactans), gatunek jadowitego pająka z rodziny omatnikowatych, największego przedstawiciela tej rodziny. Przeciętna długość ciała dorosłej samicy wynosi 8-10 mm (nawet do 38 mm). U człowieka jej ukąszenie powoduje zatrucie, silne bóle, nawet – choć bardzo rzadko – śmierć. Od roku 1775 Fabricius był profesorem historii naturalnej, ekonomii i finansów na Uniwersytecie w Kilonii.

1839– Louis Jacques Daguerre ogłosił, że używając srebra i miedzianej płytki wynalazł proces zwany dagerotypem. Data ta jest przyjęta za dzień narodzin fotografii.

1943 – Zmarł w Nowym Jorku 86-letni Nikola Tesla (ur. 10 lipca 1856) – inżynier i wynalazca serbskiego pochodzenia, jeden z największych wynalazców w dziejach. Jest autorem blisko 300 patentów, które chroniły jego 125 wynalazków w 26 krajach, głównie rozmaitych urządzeń elektrycznych, z których najsławniejsze to: silnik elektryczny, prądnica prądu przemiennego, autotransformator, dynamo rowerowe, radio, elektrownia wodna, bateria słoneczna, turbina talerzowa i transformator Tesli. Był m.in. twórcą pierwszych urządzeń zdalnie sterowanych drogą radiową. To on zatem był wynalazcą radia, a nie Marconi (co w 1943 roku stwierdził Sąd Najwyższy USA). Tesla podobno zaprojektował samochód osiągający prędkość 60 mil na godzinę, napędzany silnikiem elektrycznym bądź elektromagnetycznym o niezidentyfikowanym do tej pory sposobie pozyskiwania darmowej energii.

8 stycznia

1037 – Urodził się Su Shi, znany również jako Su Dongpo (zm. 24 sierpnia 1101) – chiński poeta, prozaik, kaligraf i polityk z czasów dynastii Song. Napisał około 4000 wierszy, z których największe uznanie przyniosły mu adresowane do Ouyang Xiu wiersze o przyjaźni oraz poezje opiewające tradycje patriotyczne. A tak w ogóle doradzam wszystkim systematyczne zapoznawanie się z dorobkiem kulturalnym i naukowym Chin. Nie zawadzi również nauczyć się języka. Za niewiele lat może być jak znalazł.

1851 – Jean Foucault przeprowadził swój pierwszy eksperyment z wahadłem, nazwanym później jego nazwiskiem.

*Budynki Watergate w Waszyngtonie, w których mieściła się siedziba podsłuchiwanej przez ludzi Nixona Partii Demokratycznej.*

1973 – Rozpoczął się proces siedmiu oskarżonych w aferze Watergate. Jednym z jej rezultatów była dymisja prezydenta Nixona. Tak to pismaki z lewackiego (zdaniem wielbicieli konserwatywnego autorytaryzmu) Washington Post swoim wścibstwem i brakiem szacunku dla autorytetów moralno-politycznych pokazały, że Czwarta Władza zasługuje na swoją nazwę. Co do dziś wzbudza wściekłość wszystkich parszywiutkich kandydatów na dozgonnych dyktatorków.

9 stycznia

1929 – W Londynie po raz pierwszy zastosowano leczenie surową penicyliną.

1937 – Wszedł do kin film animowany Don Donald z Kaczorem Donaldem występującym po raz pierwszy w głównej roli i ze zmienionym wizerunkiem.

*M-15 w Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie*

1974 – Dokonano oblotu jedynego w historii odrzutowego samolotu rolniczego PZL M-15 (Belphegor). Mało kto ten polsko-radziecki wytwór dziś pamięta. W latach 1976-81 wyprodukowano w zakładach WSK-Mielec ponad 120 egzemplarzy, wyłącznie na eksport. Produkcji zaniechano, m.in. z uwagi na zbyt duże zużycie paliwa i zbyt małą wytrzymałość samolotu.

10 stycznia

ilustracja — *Prawdopodobnie jedyna podobizna rzeźbiarska Cezara wykonana za jego życia*

49 p.n.e. – Juliusz Cezar przekroczył na czele swej armii Rubikon w północnych Włoszech, podobno wypowiadając podczas przeprawy słynne słowa: Alea iacta est (z łac. dosł. kostka została rzucona). Przekroczenie rzeki było jednoznaczne z rozpoczęciem wojny domowej, zakończonej upadkiem republiki rzymskiej i wkrótce początkiem cesarstwa.

1863 – W Londynie otwarto pierwszą na świecie linię metra. Zbudowana została na niewielkiej głębokości, metodą odkrywkową. Łączyła ulice Bishop’s Bridge Road (Paddington) i Farringdon, miała długość 6 km. Do 1905 wagony ciągnięte były przez lokomotywy parowe, co wymagało zastosowania wiatraków i szybów w celu wentylacji tuneli.

1911 – Jimmy Erickson wykonał pierwsze w historii zdjęcia lotnicze (miasta San Diego w Kalifornii).

11 stycznia

1700 – W Rosji w miejsce kalendarza bizantyńskiego wprowadzono kalendarz juliański. Po 31 grudnia 7208 nastał 1 stycznia 1700 roku. Obecnie kalendarz bizantyński stosowany jest niekiedy w kilku małych kościołach należących do Cerkwi prawosławnej. Kalendarz bizantyński używany był w Bizancjum oraz niektórych krajach podlegających wpływowi kultury bizantyńskiej. Warto przypomnieć, że w świecie zachodnim obowiązywał już kalendarz gregoriański wprowadzony w 1582 roku przez papieża Grzegorza XIII.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/21/C._H._Best_and_F._G._Banting_ca._1924.png — *Best i Banting około roku 1924*

1922 – W Toronto po raz pierwszy zastosowano insulinę. Insulina została odkryta w 1922 roku przez Fredericka Bantinga i jego asystenta Charlesa Besta. W roku1923 za odkrycie insuliny Banting otrzymał Nagrodę Nobla. Za współpracę w tym odkryciu razem z nim wyróżniono nagrodą jego zwierzchnika, Johna Macleoda, natomiast pominięto Besta, chociaż sam Banting uważał, że należała się ona Bestowi bardziej niż Macleodowi. W akcie solidarności Banting podzielił się premią finansową z Bestem.

1924 – Urodził się Roger Charles Louis Guillemin – neuroendokrynolog amerykański pochodzenia francuskiego. W 1977 wraz z Andrew Schallym (synem Kazimierza, generała Wojska Polskiego, szefa gabinetu prezydenta Mościckiego) otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny za odkrycie zjawiska wydzielania hormonów w podwzgórzu mózgu oraz prace nad ich budową i funkcją.