15.02.2022
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
16 lutego
1848 – Urodził się Hugo Marie de Vries (zm. 21 maja 1935) – holenderski botanik i genetyk, który rozpoczął badania nad dziedzicznością i zmiennością oraz powstawaniem nowych ras i gatunków w procesie ewolucji. Zasłynął jako twórca teorii mutacji, zajmował się ponadto fizjologią komórki. Był on jednym z odkrywców prac Mendla (czeski mnich, prekursor genetyki) w roku 1900.
1957 – Zmarł Isaac Leslie Hore-Belisha, 1. baron Hore-Belisha of Davenport (ur. 7 września 1893), brytyjski polityk i wynalazca, członek Partii Liberalnej, Narodowej Partii Liberalnej i Partii Konserwatywnej, minister w rządach Ramsaya MacDonalda, Stanleya Baldwina, Neville’a Chamberlaina i Winstona Churchilla. Zawdzięczamy mu wszechobecne migające pomarańczowe światła na przejściach dla pieszych. W czasie jego kadencji jako ministra transportu wprowadzono test na prawo jazdy i napisano nowy kodeks drogowy, co w połączeniu z jego światłami do sterowania ruchem znacznie zmniejszyło liczbę wypadków drogowych.
1994 – Odnotowujemy pierwszą udaną operację na płodzie bez chirurgicznego otwierania ciała matki. Operował dr Ruben Quintero w klinice Wayne State University, Detroit, Mich.
17 lutego
1600 – Na głównym rynku Rzymu – Campo de’ Fiori – został spalony na stosie Giordano Bruno (ur. w styczniu 1548) – włoski filozof renesansowy oraz teolog, dominikanin (1565/6–1579), humanista, filozof hermetyczny, poeta; jego teorie wyprzedzały swoje czasy i zapowiadały współczesną naukę. Wszystkie dzieła Bruna zostały wprowadzone na indeks ksiąg zakazanych w 1603 r. Znany jest z teorii dotyczących kosmologii i astronomii, które opierały się na teorii kopernikańskiej. Zaproponował, iż gwiazdy na niebie tak naprawdę miałyby być odległymi ciałami niebieskimi, takimi jak Słońce, otoczonymi przez swoje własne planety. Twierdził również, że Wszechświat jest nieskończony. Spłonął jak wielu, którzy mieli rację.
1890 – Urodził się Ronald Aylmer Fisher (zm. 29 lipca 1962) – genetyk i statystyk brytyjski. Stworzył m.in. statystyczną metodę największej wiarygodności (ang. maximum likelihood), analizę wariancji (ANOVA) oraz liniową analizę dyskryminacyjną. W latach 1919-1933 opracowywał wyniki doświadczeń prowadzonych w instytucie badań rolniczych w Rothamsted koło Harpenden. Był jednym z twórców nowoczesnej statystyki matematycznej, zajmował się metodami weryfikacji hipotez za pomocą metod statystycznych, m.in. w antropologii, genetyce, ekologii, autor Statistical Methods for Research Workers (1925), Statistical Methods and Scientific Inference (1956).
1952 – Winston Churchill ogłosił, że Wielka Brytania stworzyła własną bombę atomową. Test zaplanowano na wyspach Monte Bello u północno-zachodniego wybrzeża Australii. Formalna powojenna decyzja o produkcji brytyjskiej bomby atomowej została podjęta przez rząd premiera Clementa Attlee na początku stycznia 1947 r. Ostatecznie pierwszy brytyjski test o kryptonimie Hurricane przeprowadzono z powodzeniem 3 października 1952 roku na brytyjskiej fregacie HMS Plym. Wielka Brytania stała się trzecią potęgą atomową.
18 lutego
1897 – Auguste Bartholdi uzyskał amerykański patent na projekt monumentalnego posągu, mającego upamiętnić niepodległość Stanów Zjednoczonych “Liberty Enlightening the World”, obecnie nazywanego Statuą Wolności (nr D11 023). Patent opisał projekt jako „kobiecą postać stojącą wyprostowaną na cokole lub klocku itd.”. Wiedzieliście, że Statua jest chroniona patentem? Bo ja – nie.
1898 – Urodził się Enzo Anselmo Ferrari (zm. 14 sierpnia 1988) – włoski kierowca wyścigowy oraz założyciel wytwórni samochodów wyścigowych i sportowych Ferrari. Pierwszy samochód wyścigowy skonstruował w 1947 roku. Od 1919 był kierowcą testowym i wyścigowym w CMN (Construzioni Meccaniche Nazionale), a następnie w zespole wyścigowym Alfa Romeo, aż do 1931. Brał udział w 47 wyścigach, z czego w 13. zajął pierwsze miejsce. Nie miał wyższego wykształcenia; był tylko technikiem mechanikiem.
1967 – Zmarł J. Robert Oppenheimer (ur. 22 kwietnia 1904) – amerykański fizyk, profesor na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, dyrektor naukowy Projektu Manhattan – trwającego w czasie II wojny światowej przedsięwzięcia mającego na celu opracowanie pierwszej broni atomowej. Z powodu swoich poglądów na użycie broni jądrowej, a także przedwojennych silnych powiązań z ruchem komunistycznym, został pozbawiony dostępu do tajnych dokumentów państwowych w trakcie publicznego politycznego procesu w 1954 roku. Dopiero dziesięć lat później prezydent John F. Kennedy przyznał mu nagrodę Enrico Fermiego, politycznie rehabilitując go w ten sposób.
19 lutego
1473 – Urodził się Mikołaj Kopernik. Był typowym umysłem renesansowym: poza astronomią zajmował się również matematyką, prawem, ekonomią, strategią wojskową, astrologią, był także lekarzem oraz tłumaczem. Od 1495 kanonik warmiński, od 1503 do 1538 scholastyk wrocławskiej Kolegiaty Świętego Krzyża i św. Bartłomieja, a od 1510 kanclerz kapituły warmińskiej. Co ciekawe: nie ulega wątpliwości, że miał niższe święcenia kapłańskie, natomiast są poważne wątpliwości co do wyższych: w owych czasach kapłanom nie wolno było zajmować się medycyną. Zmarł w roku 1543 wskutek udaru. Ród Koperników pochodził ze śląskiej wsi Koperniki nieopodal Nysy.
1600 – Doszło do największego w historii Ameryki Południowej wybuchu peruwiańskiego wulkanu Huaynaputina położonego na wyżynie wulkanicznej w południowym Peru. Zanieczyszczenie atmosfery pyłami spowodowało ochłodzenie klimatu i serię ciężkich zim, pośrednio przyczyniając się m.in. do wielkiej klęski głodu w Rosji.
1897 – Zmarł jeden z najwybitniejszych matematyków w dziejach, Karl Theodor Wilhelm Weierstrass (ur. 31 października 1815) – Niemiec, autor precyzyjnej definicji granicy funkcji. Był jednym z twórców nowoczesnych ścisłych metod matematycznych. Pracował nad teorią funkcji analitycznych i teorią szeregów. Wiele jego prac dotyczy również rachunku wariacyjnego. Wśród jego uczniów było co najmniej 8 uznanych potem za nadzwyczaj wybitnych, m.in. Georg Cantor, Georg Ferdinand Frobenius, Felix Klein, Marius Sophus Lie, Hermann Minkowski i Sofja Kowalewska.
20 lutego
1844 – Urodził się Ludwig Eduard Boltzmann (zm. 5 września 1906) – austriacki fizyk. Autor podstawowych prac z kinetycznej teorii gazów. Podał statystyczne objaśnienie II zasady termodynamiki. Prace Boltzmanna nie były akceptowane przez ówczesne środowisko fizyków. Był obrońcą teorii atomistycznej budowy materii, która była na przełomie XIX i XX wieku mocno krytykowana. Boltzmann zginął śmiercią samobójczą, prawdopodobnie wskutek choroby psychicznej. Od 1975 roku przyznawana jest nagroda Boltzmann Medal, nazwana na cześć wybitnego fizyka. Otrzymują ją fizycy i matematycy, którzy wnieśli największy wkład w rozwój fizyki statystycznej
1935 – Żona kapitana norweskiego statku wielorybniczego Caroline Mikkelsen została pierwszą kobietą, która postawiła nogę na Antarktydzie.
1947 – Wystrzelona przez Amerykanów rakieta V2 (przypomnijmy: konstrukcji niemieckiej, głównym projektantem był Wernher von Braun) po raz pierwszy w historii wyniosła w przestrzeń kosmiczną (na wysokość 109 km) zwierzęta (muszki owocowe).
21 lutego
1866 -Urodził się August Paul von Wassermann (zm. 16 marca 1925) niemiecki lekarz bakteriolog, odkrywca (1906) odczynu nazwanego jego nazwiskiem, diagnozującego obecność w organizmie badanego bakterii kiły.
1878 – W New Haven w stanie Connecticut wydano pierwszą na świecie książkę telefoniczną. Kto dziś jeszcze używa papierowych książek telefonicznych?
1925 – Ukazało się pierwsze wydanie słynnego tygodnika „The New Yorker”. To przeznaczony dla inteligentnego czytelnika tygodnik społeczno-polityczny o charakterze liberalnym i szerokiej tematyce, wydawany przez Condé Nast Publications. Ukazuje się rocznie 47 numerów, z czego pięć podwójnych. Oczywiście, zidiociała prawica uważa pismo za lewackie. W Polsce od tego roku wychodzi nawiązujący do niego wyraźnie miesięcznik „Pismo”.
22 lutego
1900 – Urodził się Paul Kollsman, niemiecko-amerykański inżynier (zm. 26 września 1982). Wynalazł w 1928 roku pierwszy w świecie dokładny wysokościomierz barometryczny, urządzenie o kluczowym znaczeniu dla bezpieczeństwa ruchu lotniczego. Jest to czuły barometr, wskazujący wysokość dzięki pomiarowi ciśnienia powietrza i wyskalowany w metrach, stopach lub kilometrach. Ciśnienie odniesienia może być podane w hPa (QNH) w większości krajów świata, zaś w krajach byłego ZSRR w mm Hg.
1913 – Zmarł Ferdinand de Saussure (ur. 26 listopada 1857), szwajcarski językoznawca. Powszechnie uznawany za ojca nowoczesnej lingwistyki, jak również (razem z Charlesem Sandersem Peircem) semiotyki. De Saussure nie wydał za życia ani jednej książki. Jego najsławniejsze dzieło, Kurs językoznawstwa ogólnego, przygotowali na podstawie notatek z wykładów oraz własnych przemyśleń dwaj jego genewscy koledzy, Charles Bally i Albert Sechehaye. Z kolei Szkice z językoznawstwa ogólnego zostały wydane na podstawie notatek samego de Saussure’a, ich tekst uznaje się więc na ogół za bardziej wiarygodny.
1995 – Steve Fossett (ur. 22 kwietnia 1944, zm. 3 września 2007 w katastrofie lotniczej) – amerykański milioner i podróżnik, którego hobby było bicie różnego typu rekordów, członek Światowego Komitetu Skautowego. Ukończył pierwszy lot balonem na Pacyfiku (9600 km). W dniu 3 marca 2005 roku zakończył pierwszy samodzielny, nieprzerwany i najszybszy lot na świecie bez tankowania, w The Global Flyer, jednosilnikowym, jednorazowym doświadczalnym odrzutowcu.
.
.
.
.
.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
