17.05.2022
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
18 maja
1725 – Król Wielkiej Brytanii Jerzy I Hanowerski ustanowił Order Łaźni. To czwarte w kolejności rang odznaczenie w Wielkiej Brytanii. Wśród Polaków odznaczonych Orderem Łaźni można wymienić Pawła Edmunda Strzeleckiego jako jednego z pierwszych cywili, który otrzymał ten order, gen. Władysława Andersa, gen. Stanisława Maczka, gen. Józefa Dowbor-Muśnickiego, gen. Stanisława Szeptyckiego, gen. Stanisława Tatara i gen. Bronisława Regulskiego oraz prezydentów RP: Lecha Wałęsę i Aleksandra Kwaśniewskiego. Kawalerem Orderu był także Konstanty Rokossowski.
1804 – We Francji zniesiono I Republikę; Napoleon Bonaparte został ogłoszony cesarzem Francuzów.
1929 – Podczas konferencji w Barcelonie FIFA wyznaczyła Urugwaj na organizatora I Mistrzostw Świata w piłce nożnej w roku następnym. Zaczęło się oficjalnie największe szaleństwo sportowe i popkulturowe naszych czasów.
19 maja
1780 – Dym z ogromnego pożaru lasu w kanadyjskiej prowincji Ontario (w rejonie Parku Algonquin) wywołał tzw. „Ciemny Dzień Nowej Anglii”. Zapisy historyczne mówią, że tego dnia zapadła ciemność tak głęboka, że użycie świec było konieczne od południa tego dnia aż do nocy dnia następnego.
1802 – Napoleon Bonaparte ustanowił Order Legii Honorowej, najwyższe odznaczenie nadawane przez państwo francuskie. Legia nadawana jest zarówno cywilom, jak i wojskowym, kobietom i mężczyznom, także cudzoziemcom. Wśród odznaczonych I klasą tego orderu jest wielu Polaków; chronologicznie pierwsi to Ksawery Działyński, Józef Poniatowski i nieślubny syn cesarza, Aleksander Colonna-Walewski. Chronologicznie ostatni (odznaczeni po transformacji ustrojowej), to wszyscy prezydenci – włącznie z Wojciechem Jaruzelskim – z wyjątkiem Lecha Kaczyńskiego i Andrzeja Dudy.
1965 – Na Tonga padł co najmniej 188-letni żółw promienisty o imieniu Tu’i Malila, którego w 1777 roku kapitan James Cook przywiózł z Madagaskaru i podarował tongijskiej rodzinie królewskiej.
20 maja
1498 – Vasco da Gama jako pierwszy dotarł drogą morską z Europy do Indii, umożliwiając Europejczykom swobodny handel z Azją Południową. Dotąd odbywał się on lądem przez wielu pośredników i rozbójników. Trasa wyprawy wiodła przez Atlantyk koło Wysp Kanaryjskich i Wysp Zielonego Przylądka.
1873 – Levi Strauss (właściwie Oskar Löb Strauß) i Jacob Davis uzyskali amerykański patent na dżinsy. Jeszcze pół wieku temu nie wszyscy wierzyli, że ten rodzaj odzieży opanuje świat i stanie się jedną z ikon naszej cywilizacji. Autor niniejszego w okolicach matury usłyszał od matki wypowiedziane ze wzgardą zdanie „chyba nie będziesz chodził w czymś takim”. Odpowiedź brzmiała – „będę miał 85 lat i będę w nich chodził, jeśli dożyję”. I tak jest.
1927 – Amerykański pilot Charles Lindbergh wystartował z lotniska w Garden City pod Nowym Jorkiem w pierwszy w historii samotny lot transatlantycki bez międzylądowań, zakończony po 33,5 godz. lądowaniem w Paryżu.
21 maja
1921 – Urodził się Andriej Dmitrijewicz Sacharow (zm. 14 grudnia 1989) – radziecki fizyk jądrowy, twórca m.in. teorii indukowanej grawitacji, działacz polityczny, laureat Pokojowej Nagrody Nobla. Członek Akademii Nauk ZSRR. Jednocześnie jeden z najbardziej znanych na świecie opozycjonistów przeciw totalitaryzmowi i bojowników o prawa człowieka i obywatela.
1937 – Radziecka ekspedycja lotnicza wysadziła w okolicach Bieguna Północnego grupę badaczy, którzy założyli pierwszą stację meteorologiczną i badawczą w Arktyce.
2005 – W New Jersey otwarto Kingda Ka, drugą z najszybszych i najwyższą (139 m) oraz o największym spadku (127,4 m) kolejkę górską na świecie. Gdy pociąg znajduje się w pozycji startowej, mechanizm napędu hydraulicznego rozpędza go od 0 do 206 km/h w 3,5 sekundy przy przeciążeniu wgniatającym w oparcie siedzenia ok. 1,7 g. Moc napędu sięga do 20 800 KM. Oficjalny czas trwania całego przejazdu to 50,6 s. W lipcu 2014 roku Kingda Ka została rozszerzona o dodatkową atrakcję: najwyższą na świecie wieżę swobodnego spadku.
22 maja
1911– W Paryżu została założona Międzynarodowa Federacja Kynologiczna (FCI, Fédération Cynologique Internationale) mająca siedzibę w Thuin w Belgii). Nie należy jej mylić z Federación Canina Internacional z siedzibą w Hiszpanii). Jak widać, miłośnicy psów tez się dzielą na frakcje. Dziwnym zwierzęciem jest człowiek. Ale Międzynarodowej Federacji Ludzi jakoś nie ma.
1920 – Urodził się w Wiedniu Thomas Gold (zm. 22 czerwca 2004) – amerykański astrofizyk. W 1948 razem z Hermannem Bondim i Fredem Hoylem sformułował teorię wszechświata stacjonarnego, znaną też pod nazwą teorii stanu stacjonarnego jako alternatywę do teorii Wielkiego Wybuchu. Zakłada ona, że Wszechświat w skali globalnej nie zmienia się w czasie (co jest równoważne stwierdzeniu, że jest on nieskończenie stary i nieskończenie wielki). Aby wyjaśnić rozszerzanie się Wszechświata, potrzebne było założenie o ciągłym powstawaniu materii. Odkrycie w latach 60. XX wieku przez Penziasa i Wilsona kosmicznego promieniowania tła było potwierdzeniem teorii Wielkiego Wybuchu, a tym samym obaleniem teorii stanu stacjonarnego. Szkoda, bo była ładna i logiczna.
1922 – Uważany za ojca współczesnej klimatyzacji Amerykanin Willis Haviland Carrier (1876-1950) zaprezentował działanie nowego urządzenia chłodniczego ze sprężarką odśrodkową. W 1925 roku przedsiębiorstwo wykonało instalację klimatyzacji w Rivoli Theatre w Nowym Jorku. Był to pierwszy klimatyzowany obiekt użyteczności publicznej. W 1930 roku Carrier Engineering Corporation wykonała pierwszą klimatyzację na statku pasażerskim i w wagonie kolejowym. Przedsiębiorstwo założone przez Carriera istnieje do dziś i ma przedstawicielstwa w ok. 170 krajach świata (w Polsce od 1997 roku).
23 maja
1873 – W Kanadzie została sformowana Północno-Zachodnia Policja Konna. Nikt już pewno nie pamięta Jima z Królewskiej Konnej (powstała formalnie z PZPK w roku 1920). Siedemdziesiąt lat temu zaczytywaliśmy się jego przygodami. Ustawa przewidywała powołanie 300 policjantów. W czasie pierwszej akcji werbunkowej powołano 150 mężczyzn, z których utworzono trzy oddziały.
1911 – Została otwarta Nowojorska Biblioteka Publiczna. Z rozmaitych względów osobistych mam do niej silny sentyment. To jedna z największych bibliotek publicznych na świecie i jedna z najważniejszych bibliotek naukowo-badawczych w USA.
1934 – W policyjnej zasadzce w Bienville Parish w stanie Luizjana zginęła najsłynniejsza chyba para przestępców Bonnie Parker i Clyde Barrow. Jedna z ikon popkultury… Mit Bonnie i Clyde’a jako amerykańskich buntowników utrwalił film „Bonnie i Clyde” z 1967 roku w reżyserii Arthura Penna. W rolach głównych wystąpili Warren Beatty i Faye Dunaway.
24 maja
1626 – Dyrektor Generalny Nowych Niderlandów Peter Minuit kupił od plemienia Algonkinów za towary wartości 60 guldenów wyspę Manhattan. Chyba nie przepłacił.
1970 – Na Półwyspie Kolskim na północy Rosji rozpoczęto wiercenie najgłębszego odwiertu na świecie SG-3 (12 226 m). Był to także najdłuższy odwiert świata do 2008 roku; obecnie jest trzeci pod względem długości po wywierconym w 2008 Al Shaheen Oil Well w Katarze i ukończonym w 2011 Sachalin-I Odoptu OP-11. Początkowo zamierzano osiągnąć głębokość 15 000 metrów, jednak z powodu problemów spowodowanych m.in. wyższą temperaturą skał na osiągniętej głębokości niż przypuszczano (190 °C zamiast 100) prace zakończono po dotarciu na głębokość 12 262 metrów w 1994 roku, na ponad 2 km przed osiągnięciem celu. W 2005 roku zakończono prace z powodu braku funduszy.
1991 – Podczas ewakuacji etiopskich Żydów w ramach tajnej operacji izraelskiej armii „Salomon” izraelski Jumbo Jet zabrał na pokład rekordowych 1122 pasażerów (oficjalnie zarejestrowanych było 1087 osób, ale dziesiątki dzieci weszło na pokład niezauważonych, poukrywanych w fałdach szat kobiet).
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
