06.07.2022
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
6 lipca
1415 – Jan Hus, czeski duchowny i bohater narodowy, filozof, reformator Kościoła, prekursor protestantyzmu, rektor Uniwersytetu Praskiego, został po podstępnym zwabieniu uwięziony i spalony na stosie podczas soboru w Konstancji. Śmierć Husa stała się powodem do wybuchu powstania w Pradze, które ogarnęło całe Czechy i stało się początkiem wojen husyckich. Kościół katolicki ma sporo tego typu wyczynów na koncie.
1885 – Francuski chemik i biolog Louis Pasteur przeprowadził pomyślny test szczepionki przeciwko wściekliźnie na chłopcu Josephie Meisterze, pogryzionym przez wściekłego psa. W 133 lata później szaleńcy antyszczepionkowi urządzają marsze przeciw szczepieniom; a podobno z upływem lat się zdobywa wiedzę i doświadczenie… Nie dotyczy to chyba ludzkości jako całości.
1962 – W wyniku próbnego wybuchu jądrowego na poligonie w stanie Nevada powstał widoczny z Kosmosu (gołym okiem z orbity wokółziemskiej) krater Sedan. Krater ma 390 m średnicy i 100 m głębokości.
7 lipca
1881 – We włoskim czasopiśmie dziecięcym „Giornale per i Bambini” ukazał się pierwszy odcinek powieści „Pinokio” Carlo Collodiego. Dlaczego mi się to kojarzy z pewnym premierem?
1961– Ukazał się eksperymentalny tom poetycki Sto tysięcy miliardów wierszy francuskiego poety i prozaika Raymonda Queneau. Tomik składa się z dziesięciu sonetów, pozbawionych przerzutni i zawierających te same rymy. Każdy wiersz umieszczony jest na kartce pociętej na czternaście poziomych pasków, zawierających pojedyncze wersy. Dzięki takiemu układowi tekstu czytelnik może dowolnie manewrować fragmentami utworów Queneau, uzyskując w ten sposób za każdym razem inny, własny sonet. Sensu to zbyt wielkiego nie ma, ale zabawa literacka przednia.
1965 – Odbyła się w Klinice Ortopedii w Nara Medical University Hospital, Kashihara w Japonii pierwsza udana operacja przyszycia pacjentowi całkowicie amputowanego kciuka. Operowali japońscy lekarze Shigeo Komatsu i Susumi Tamai. Chirurdzy podejmowali podobne próby od 1959 roku z „wieloma niepowodzeniami”. Do dziś wykonano takich operacji – uważanych za skrajnie trudne – kilkaset.
8 lipca
1873 – Anna Nichols z Melrose w stanie Massachusetts została pierwszą w historii USA rzeczniczką patentową. Bardzo pomału wybijały się panie na równouprawnienie…
1904 – Urodził się Henri Paul Cartan (zm. 13 sierpnia 2008) – sławny matematyk francuski, syn Élie Cartana, też wybitnego matematyka Zasłynął jako współzałożyciel grupy Bourbaki (Nicolas Bourbaki – pseudonim grupy francuskich matematyków, którzy w roku 1935 założyli działające przy École Normale Supérieure w Paryżu stowarzyszenie Association des Collaborateurs de Nicolas Bourbaki). Dość długo nie wiedziano kim jest ów tajemniczy, nikomu niezaznany osobiście uczony. Członkowie grupy opublikowali wiele prac (w tym kilka monografii) pod tym pseudonimem, wzbudzając w środowisku matematyków podziw dla talentu tajemniczego matematyka. W końcu jednak żart wyszedł na jaw.
1939 – Zmarł Havelock Ellis (ur. 2 lutego 1859) – brytyjski lekarz i reformator społeczny. Jeden z twórców nowoczesnej seksuologii, autor pojęcia narcyzmu. Do badań w zakresie seksuologii skłoniły go własne problemy seksualne (wytrysk przedwczesny). Napisana wspólnie z Johnem Symondsem Sexual Inversion (Inwersja seksualna, 1897) była pierwszą w języku angielskim medyczną książką o homoseksualności. Krytykował wiktoriańską moralność, opowiadając się za prawem kobiet do przyjemności seksualnej i kontroli płodności oraz prawami homoseksualistów. Wbrew obowiązującym wówczas poglądom głosił, że masturbacja nie jest szkodliwa dla zdrowia.
9 lipca
1877 – Rozpoczął się pierwszy turniej tenisowy na kortach Wimbledonu. Impreza stała się jedną z ikon sportu. Najwięcej w historii tytułów łącznie w grze pojedynczej kobiet zdobyła Martina Navratilova (9), wśród mężczyzn rekordzistą jest Roger Federer (8).
1932 – Zmarł King Camp Gillette (ur. 5 stycznia 1855) – amerykański wynalazca. Opracował i opatentował (w 1895 roku) żyletkę z dwoma ostrzami do maszynki do golenia. Produkcja seryjna rozpoczęła się w 1903 roku, ale rok zamknięto sprzedażą 51 maszynek i 168 żyletek. Dopiero w kolejnym roku produkcja przybrała masowy charakter, a liczba wyprodukowanych maszynek i żyletek oscylowała wokół 100.000 sztuk. Swoją strategię Gillette oparł na sprzedaży maszynek poniżej kosztów i na zarabianiu na sprzedaży żyletek; pomysł – jak wiadomo – był słuszny.
1958 – W Lituya Bay na Alasce wystąpiło największe odnotowane kiedykolwiek tsunami. Fala powstała w wyniku osunięcia ziemi do zatoki osiągnęła wysokość 524 m. Ponad pół kilometra! Aż dziw, że zginęły wtedy tylko trzy osoby. Przyczyną tsunami było trzęsienie Ziemi o sile 7,9 stopnia w skali Richtera, zarejestrowane 21 km na północny wschód od zatoki.
10 lipca
1856 – Urodził się Nikola Tesla, genialny serbsko-amerykański wynalazca i badacz, który zaprojektował i zbudował pierwszy silnik indukcyjny prądu przemiennego w 1883 roku. Wyemigrował do Stanów Zjednoczonych w 1884 roku. Niektóre źródła podają datę urodzenia jako 9 lipca; mówi się, że urodził się dokładnie o północy.
1992 – Hanna Suchocka została pierwszą kobietą-premierem RP. Najłatwiej się podobno wchodzi do historii dzięki jakiemuś pierwszeństwu.
1866 – Amerykanin Edison Clark opatentował ołówek kopiowy.
11 lipca
1927 – Urodził się Theodore Harold Maiman (zmarł 5 maja 2007), amerykański fizyk, który zbudował pierwszy działający laser. Zaczął pracować z urządzeniami elektronicznymi jako nastolatek, jednocześnie zarabiając pieniądze na studiach, naprawiając urządzenia elektryczne i radia. W 1960 roku opracował, zademonstrował i opatentował laser wykorzystujący rubinowy nośnik.
1975 – Chińscy archeolodzy ogłosili odkrycie 3-akrowego kurhanu skrywającego 6000 glinianych posągów wojowników i ich regaliów z lat 221-206 pne. Słynna „Terakotowa Armia” została odkryta w pobliżu starożytnej stolicy Xian. 8000 naturalnej wielkości glinianych żołnierzy i koni zostało pochowanych w dołach w szyku bojowym skierowanym na wschód, aby strzec grobowca pierwszego cesarza Chin, Qin Shi Huanga. Postacie były wzorowane na prawdziwej armii cesarza, a każda twarz jest inna.
2000 – Robot chirurgiczny da Vinci był pierwszym zatwierdzonym przez amerykańską Agencję ds. Żywności i Leków do stosowania w operacji pęcherzyka żółciowego, przy refluksie żołądkowo-przełykowym i operacjach ginekologicznych. Zaawansowane urządzenie medyczne było pochodną technologii robotycznej opracowanej przez Departament Obrony USA do zastosowań wojskowych. Roboty tego typu pracują już na całym świecie, m.in. w Polsce. Następnego dnia po zatwierdzeniu robot został po raz pierwszy z sukcesem użyty.
12 lipca
1957 – Amerykański chirurg generalny Leroy Burney, który służył na tym stanowisku od 1956 do 1961 roku, opublikował pierwszy raport na temat związku palenia i raka płuc. Był pierwszym urzędnikiem rządowym, który publicznie przyznał istnienie związku między paleniem a rakiem płuc. Sam był palaczem.
1934 – Utworzono w Polsce w Berezie Kartuskiej taki niemiły obozik koncentracyjny dla nieprawomyślnych o delikatniej nazwie Miejsce Odosobnienia. Mało chwalebne wydarzenie w naszej historii. Do obozu osadzeni trafiali na podstawie decyzji administracyjnej (bez sankcji sądowej), bez możliwości skorzystania ze środka odwoławczego. Było ich w sumie około 3000. Podobno modelem dla Berezy był hitlerowski obóz Dachau. Ofiar śmiertelnych było w Berezie kilkanaście.
1906 – Zrehabilitowano kapitana francuskiego sztabu generalnego Alfreda Dreyfusa, skazanego na karę dożywotniego pozbawienia wolności za szpiegostwo na rzecz Niemiec. Słynna antysemicka afera, która okryła Francję hańbą, dobiegła końca.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
