Kolejny tydzień…

…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

13 lipca

1781 – Został wykupiony przez Jonathana Cartera Hornblowera brytyjski patent na pierwszy złożony silnik parowy (nr 1298). Wynalazek polegał na użyciu dwóch cylindrów o nierównych rozmiarach, przymocowanych do tej samej belki. Para działa najpierw w małym cylindrze wysokociśnieniowym, pozostawiając pod niższym ciśnieniem (ale wciąż wystarczającym do dalszego rozszerzania się) większy cylinder. Ta zasada została zastosowana w praktyce dużo później (w 1804 roku) przez Arthura Woolfa.

1944 – Urodził się Erno Rubik, węgierski matematyk, pedagog i wynalazca kostki Rubika (1974), która stała się popularną zabawką w latach 1980. Kostka Rubika składa się z 26 małych kostek, które obracają się na osi centralnej; każdą stronę sześcianu tworzy dziewięć kolorowych ścian, w trzech rzędach po trzy. Gdy układ sześcianów jest losowy, gracz musi następnie przywrócić go do pierwotnego stanu, co jest jedną z 43 kwintylionów możliwych konfiguracji.

1977 – Awaria zasilania w Nowym Jorku. Począwszy od około godziny 21, cztery uderzenia pioruna w linie przesyłowe wysokiego napięcia w ciągu około pół godziny pozbawiły prądu i pogrążyły miliony mieszkańców Nowego Jorku w ciemności. Blackout spowodował chaos. Tłumy podpalały samochody i sklepy, rozbijały okna i wywoziły żywność, odzież i sprzęt. Przywrócenie zasilania całemu miastu zajęło 25 godzin. Około 4 500 osób zostało aresztowanych podczas zamieszek, które spowodowały szkody szacowane na 61 milionów dolarów.

14 lipca

1862 – Urodziła się Florence Bascom (zmarła 18 czerwca 1945 roku w wieku 82 lat). Amerykańska geolog. Była pierwszą kobietą, która otrzymała doktorat z Johns Hopkins University. Dwa lata później uruchomiła wydział geologii w Bryn Mawr. Bascom była też pierwszą kobietą, która pracowała jako geolog dla U.S. Geological Survey i została członkiem Geological Society of America. Bascom była ekspertem w dziedzinie krystalografii, mineralogii i petrografii. Znana jest z wynalezienia technik wykorzystujących analizę mikroskopową w badaniu skał olejonośnych.

1867 – Alfred Nobel po raz pierwszy zademonstrował dynamit w kamieniołomie w Redhill w Surrey. W 1866 roku Nobel wyprodukował coś, co uważał za bezpieczną i możliwą do opanowania formę nitrogliceryny zwaną dynamitem. Założył własną fabrykę, aby ją produkować, ale w 1864 roku eksplozja w fabryce zabiła młodszego brata Nobla i czterech innych pracowników. Głęboko wstrząśnięty tym wydarzeniem, pracował teraz nad bezpieczniejszym materiałem wybuchowym i w 1875 roku wymyślił żelignit. Następnie pojawiły się inne wynalazki, w tym balistyn, sztuczna gutaperka i miękka stal do powlekania pancerza.

2013 – Ostatni w dziejach telegram został wysłany oficjalnie do Indii. Był to ostatni duży kraj, który zamknął tę usługę. Nie była już potrzebna, ponieważ e–mail i SMS–y zastąpiły kurierów. W Wielkiej Brytanii dostawy telegramów ustały w 2008 r., podczas gdy w Stanach Zjednoczonych usługi telegraficzne Western Union zostały zakończone 27 stycznia 2006 r. Pierwszy formalny telegram został wysłany przez Samuela Morse’a w Waszyngtonie do jego partnera biznesowego Alfreda Vaila w Baltimore 24 maja 1844 roku.

15 lipca

1783 – Pierwszy udany parowiec Pyroscaphe wykonał próbny rejs po rzece Saona we Francji. Został wynaleziony przez Francuza, markiza Claude’a de Jouffroy d’Abbans.. Kilka tysięcy osób obejrzało tego dnia 15-minutowy rejs statku w górę rzeki Saony.

1848 – Urodził się Vilfredo Pareto (zmarł 20 sierpnia 1923 roku w wieku 75 lat), włoski ekonomista i socjolog, znany z zastosowania matematyki w analizie ekonomicznej i teorii „cyrkulacji elit”. Pracując jako inżynier, studiował filozofię i politykę oraz napisał wiele artykułów, w których jako jeden z pierwszych analizował problemy ekonomiczne za pomocą narzędzi matematycznych. Pierwsza praca Pareto, Cours d’economie politique (1896–97), zawierała jego słynne prawo dystrybucji dochodów, skomplikowany związek matematyczny, próba dowodu, że dystrybucja dochodów i bogactwa w społeczeństwie nie jest przypadkowa.

1869 – Została opatentowana we Francji przez Hippolyte Mège Mouriésa margaryna (nr 86489). Wygrał on konkurs zorganizowany przez cesarza Napoleona III na substytut masła, używanego przez francuską marynarkę wojenną. Chociaż został laureatem nagrody, dopiero w 1872 margaryna stała się wystarczająco smaczna, aby odnieść sukces komercyjny.

16 lipca

1872 – Urodził się Roald Engelbregt Gravning Amundsen (zmarł 16 czerwca 1928 roku w wieku 55 lat). Był norweskim odkrywcą, który został zapamiętany jako jeden z wielkich polarników. W wieku dwudziestu kilku lat przerwał studia medyczne, aby dołączyć do pierwszej zimowej wyprawy na Antarktydę. Podczas swojej następnej podróży (1903–06) wyznaczył tzw. Przejście Północno–Zachodnie. W 1904 roku zlokalizował miejsce północnego bieguna magnetycznego. Po trzech nieudanych próbach był jednym z pierwszych, którzy przekroczyli Arktykę drogą powietrzną w 1926 roku, kiedy wykonał lot sterowcem ze Spitsbergenu, przez biegun północny, na Alaskę. Zginął w innym locie nad Arktyką (czerwiec 1928 r.) podczas poszukiwań rozbitków.

1994 – Pierwszy fragment komety Shoemaker–Levy 9 uderzył w Jowisza, tworząc kulę ognia o szerokości blisko 2000 km i wysokości o. 1000 km ku radości astronomów, czekających na niebiańskie fajerwerki, dając naukowcom pierwszą szansę zaobserwowania takiej kolizji.

1945 Pierwsza w dziejach bomba atomowa została z powodzeniem eksplodowana na pustyni w pobliżu Alomogordo w Nowym Meksyku jako test „Trinity”. Opracowanie bomby atomowej zostało opatrzone kryptonimem „Projekt Manhattan” i zrealizowane w tajemnicy w Los Alamos w Nowym Meksyku przez zespół naukowców amerykańskich i brytyjskich. Zaledwie 21 dni po pierwszym teście bomba atomowa została zrzucona na Hiroszimę w Japonii 6 sierpnia 1945 roku.

17 lipca

1717 – Podczas rejsu statkiem po Tamizie w Londynie, w obecności króla Jerzego I Hanowerskiego wykonano po raz pierwszy suitę Muzyka na wodzie Georga Friedricha Händla. Dzieło to stanowi przykład barokowej muzyki rozrywkowej. Jest to jedno z najpopularniejszych dzieł Händla.

1850 – W Obserwatorium Harvarda w Cambridge w stanie Massachusetts wykonano pierwsze w historii zdjęcie gwiazdy. Był to dagerotyp Wegi w konstelacji Lutni.

1990 – Pierwszy węzeł sieci komputerów akademickich w Polsce PLEARN podłączono do sieci zagranicznej European Academic Research Network (EARN). Wystartował polski Internet.

18 lipca

1898 – Maria Skłodowska–Curie i Piotr Curie poinformowali o odkryciu polonu.

1925 – Adolf Hitler opublikował Mein Kampf. Obawiam się, że zbyt mało inteligentnych ludzi przeczytało ten groźny bełkot. A wywarł on koszmarny wpływ na życie naszego pokolenia. I wszystko tam było napisane… W ogóle warto czytać enuncjacje polityków, nawet – a może szczególnie – tych, których uważamy za okazy patologiczne. Oni bywają zabójczo szczerzy – i nie ma takiego idiotyzmu, którego nie chcieliby zrealizować. Tylko trzeba to dostrzec i pojąć.

1968 – Została założona amerykańska korporacja Intel, czołowy producent procesorów. Jedna z tych firm, które zmieniły świat.

19 lipca

1937 – W Monachium została otwarta zorganizowana przez nazistów Wystawa sztuki zdegenerowanej, prezentująca 650 dzieł skonfiskowanych w niemieckich muzeach. Celem wystawy była dyskredytacja niektórych kierunków sztuki awangardowej oraz artystów powiązanych ze środowiskami lewicowymi i żydowskimi. Jest rzeczą zastanawiającą przyczyna, dla której wszelkie totalitaryzmy – prawicowe i lewicowe, a także religijne – chcą ludziom narzucać gusty artystyczne. Zazwyczaj przy tym są to gusty chama, prostaka i parweniusza.

1963 – Amerykański pilot Joe Walker przekroczył na rakietowym samolocie doświadczalnym X–15 wysokość 100 km, uważaną za granicę Kosmosu.

2007 – Kanadyjski informatyk Jonathan Schaeffer całkowicie rozpracował grę w warcaby dzięki programowi Chinook. Od tej pory niemożliwe jest wygranie z komputerem partii warcabów (pewne jest zwycięstwo maszyny lub remis; to drugie tylko wtedy, gdy człowiek nie popełni najmniejszego nawet błędu). Pierwsza wersja programu powstała w roku 1989 na Uniwersytecie Alberty. Po osiemnastu latach okazało się zatem, że gra w warcaby jest jałowa.

Odczytań: 320