09.08.2022
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
10 sierpnia
1519 – Wyprawa pięciu okrętów, dowodzona przez portugalskiego żeglarza i odkrywcę w służbie hiszpańskiej Ferdynanda Magellana wypłynęła z Sewilli w pierwszą w historii wyprawę dookoła świata.
1675 – Król Anglii Karol II Stuart założył obserwatorium astronomiczne w Greenwich. Na ścianie obserwatorium oznaczono przebieg południka zerowego, nazywanego także „południkiem Greenwich” (The Greenwich Meridian). Czas południka zerowego – Greenwich Mean Time (GMT) – do 1986 uznawano za standardowy czas uniwersalny. W jego budynku mieści się obecnie muzeum astronomiczne. Obserwatorium znajduje się w Parku Greenwich.
1897 – Niemiecki chemik Felix Hoffmann uzyskał w laboratorium kwas acetylosalicylowy, który wszedł do handlu i zrobił światową karierę jako lek przeciwbólowy i przeciwzapalny Aspiryna. Kwas salicylowy zawarty w korze wierzby znany był ludzkości od zarania dziejów: właściwości kory wierzbowej opisują po raz pierwszy egipskie zwoje z okresu około 1550 roku p.n.e., była ona też środkiem leczniczym zalecanym przez na przykład Hipokratesa,
11 sierpnia
1934 – Na wyspie Alcatraz (znanej też jako Wyspa Głuptaków) pod San Francisco otwarto więzienie federalne. Jedno z najsłynniejszych więzień w historii. Zamknięto je w 1963 roku, głównie z powodu wysokich kosztów utrzymania oraz błędów konstrukcyjnych, które ułatwiały ucieczki. Podczas najsłynniejszej próby ucieczki w dniu 11 czerwca 1962 roku trzech uciekinierów (Frank Morris oraz bracia John i Clarence Anglinowie) zdołało wydostać się za mury więzienia.
1949 – Amerykańska pisarka Margaret Mitchell („Przeminęło z wiatrem”) została potrącona przez samochód prowadzony przez pijanego taksówkarza na przejściu dla pieszych w Atlancie. W wyniku odniesionych obrażeń zmarła 5 dni później.
1984 – Prezydent USA Ronald Reagan, podczas próby głosu przed przemówieniem radiowym wypowiedział zdanie: „Rodacy, miło mi oznajmić, iż podpisałem ustawę na zawsze delegalizującą Związek Radziecki. Za pięć minut rozpoczynamy bombardowanie”. Trudno się dziwić, że paru obecnych w studiu podobno zasłabło. Miał dziadek poczucie humoru dość swoiste.
12 sierpnia
1281 – Tajfun nazwany Kamikaze („boski wiatr”) zniszczył po raz drugi (poprzednio w 1274) flotę mongolską, która miała dokonać inwazji na Japonię. Na dno poszło prawdopodobnie 4 tys. okrętów, wraz z ok. 100 tys. żołnierzy. Teraz wiecie, skąd wywodzi się nazwa japońskich żołnierzy-samobójców w II Wojnie?
1851 – Nowojorski mechanik Isaac Singer opatentował maszynę do szycia z napędem pedałowym. Moja babcia miała taką.
1915 – Brytyjski bombowiec Short Type 184 przeprowadził pierwszy w historii atak torpedowy z powietrza, zatapiając turecki statek na Morzu Egejskim.
13 sierpnia
1553 – Hiszpański teolog antytrynitarski (nurt doktrynalny występujący w wielu różnych wyznaniach chrześcijańskich, nieuznający nauki o Trójcy Świętej i nieuznający boskości Jezusa Chrystusa) Miguel Servet został podczas przejazdu przez Genewę rozpoznany przez kalwinistów i… wtrącony do więzienia pod zarzutem bluźnierstwa. Dziś, kiedy wielu z nas wydaje się, że świat zgłupiał – warto pomyśleć, z jakich nonsensownych powodów torturowano i skracano ludzi o głowę kilkaset lat temu…
1961 – NRD obstawiła wojskiem granicę z Berlinem Zachodnim i zamknęła przejścia graniczne. Rozpoczęła się budowa Muru Berlińskiego. Był to system umocnień o długości ok. 156 km (betonowy mur, okopy, zapory drutowe, miny). Mam w domu kawałek tego pomnika hańby naszej cywilizacji. Niestety, jest i kilka innych.
2008 – Amerykański astronauta Gregory Chamitoff, członek załogi Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS), wygrał pierwszą w historii partię szachów rozegraną między zawodnikami przebywającymi na Ziemi i w Kosmosie. Co z tego dla nas wynika? Zupełnie nic, ale ciekawostka.
14 sierpnia
1502 – W czasie swej czwartej i ostatniej wyprawy do Nowego Świata Krzysztof Kolumb wylądował w dzisiejszym Hondurasie.
1880 – Zakończono trwającą od 1248 roku budowę katedry w Kolonii, jednego z najwspanialszych zabytków architektury gotyckiej. Usytuowana na miejscu rzymskiej świątyni z IV wieku i późniejszego kościoła z czasów karolińskich nieopodal rzeki Ren, katedra kolońska ma 144 m długości i 86 m szerokości oraz wieże o wysokości 157,38 m. Jest drugą co do wysokości gotycką budowlą sakralną na świecie (po katedrze w Ulm) i trzecią co do wielkości katedrą świata pod względem powierzchni (po katedrze Świętej Marii w Sewilli i katedrze Narodzin Świętej Marii w Mediolanie).
1901 – W Bridgeport w amerykańskim stanie Connecticut Gustave Whitehead (Gustav Albin Weißkopf ,1874 – 1927, niemiecko-amerykański pionier awiacji i konstruktor silników lotniczych) odbył pierwszy (niesterowany) lot samolotem własnej konstrukcji, wyprzedzając o ponad 2 lata braci Wright.
15 sierpnia
778 – W bitwie w wąwozie Roncevaux z góralami baskijskimi zginął dowódca wojsk frankijskich hrabia Roland. Roland jest głównym bohaterem Pieśni o Rolandzie (to najstarszy i najbardziej znany francuski epos rycerski, należący do tzw. chansons de geste, pieśni o bohaterskich czynach). Należał do grona dwunastu parów Francji, a także był dalszym siostrzeńcem Karola Wielkiego.
1534 – Ignacy Loyola założył Towarzystwo Jezusowe, czyli jezuitów, męski papieski zakon apostolski. Cechą charakterystyczną jego charyzmatu jest dyspozycyjność do służenia papieżowi we wszelkich możliwych dziedzinach, a zwłaszcza w zadaniach najtrudniejszych; w związku z tym nie ma ściśle ustalonego zakresu działania, gdyż wyznaczają go znaki czasu. Było i jest najpotężniejszym oraz najbardziej liberalnym zgromadzeniem zakonnym. Papież Klemens XIV zniósł oficjalnie formalnie Towarzystwo Jezusowe we wszystkich krajach w roku 1773. 7 sierpnia 1814 papież Pius VII formalnie przywrócił zakon do istnienia w całym katolickim świecie. Pełny renesans zakonu nastąpił dopiero po II wojnie światowej, a szczególnie po Soborze Watykańskim II. Jezuitów jest obecnie ok. 19 tysięcy w 114 krajach. Jezuitą jest papież Franciszek.
1914 – Otwarto Kanał Panamski, sztuczny kanał wodny długości ponad 80 km (12 śluz) zbudowany w latach 1904–1914, a oficjalnie otwarty w roku 1920, położony w Panamie, na Przesmyku Panamskim, łączący wody Oceanu Atlantyckiego przez Morze Karaibskie z wodami Oceanu Spokojnego. Jest on jedną z najważniejszych dróg wodnych świata, która wydatnie skróciła trasę, jaką musiały pokonywać wcześniej statki. Podczas budowy Kanału Panamskiego zmarło około 25 tys. robotników a około 20 tys. z nich zaraziło się malarią lub żółtą febrą.
16 sierpnia
1858 – Królowa brytyjska Wiktoria i prezydent USA James Buchanan oficjalnie zainaugurowali działalność transatlantyckiego kabla telegraficznego, wymieniając telegramy z pozdrowieniami. Miesiąc później kabel, wskutek zastosowania zbyt wysokiego napięcia, uległ zniszczeniu.
1896 – Skookum Jim (1855-1916, Kanadyjczyk z ludu Tagish Khwáan) natrafił na złotonośne pokłady nad Bonanza Creek w Jukonie. Rozpoczęła się gorączka złota nad Klondike. W momencie wybuchu gorączki złota rząd Kanady był w czasie procesu tworzenia administracji Terytoriów Północno-Zachodnich i nie istniała jeszcze żadna administracja w Dystrykcie Jukonu, będącym ich najdalszą rubieżą. Doraźnie wysłano tam oddział nowo utworzonej Północno-Zachodniej Policji Konnej pod dowództwem Sama Steele’a. Pełnił on początkowo wszystkie funkcje administracyjne. Dzięki sprawności policji gorączka złota nad rzeką Klondike stała się najspokojniejszym wydarzeniem tego typu. Wydarzenia te zostały rozsławione w książkach m.in. Jacka Londona (Bellew Zawierucha) i Juliusza Verne’a (Skarby wulkanu), a także w licznych filmach np. niemej komedii Charliego Chaplina Gorączka złota.
1905 – Urodził się Wendell Meredith Stanley (zm. 15 czerwca 1971) – amerykański profesor biochemii Uniwersytetu Kalifornijskiego i w Instytucie Medycznym Rockefellera w Princeton. Prowadził prace badawcze nad wirusem choroby mozaikowej tytoniu, które to prace są uważane współcześnie za początek wirusologii. Badał też sterole i olej chaulmugrowy. Nagroda Nobla w zakresie chemii w roku 1946 z Northropem i Sumnerem.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
