13.09.2022
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
14 września
1741 – Georg Friedrich Händel zakończył pracę nad oratorium pt. Mesjasz. Jest to najpopularniejsza kompozycja Händla, a słynny chór „Hallelujah” z tego oratorium zalicza się do jego najbardziej rozpoznawalnych kompozycji. Dzieło to przyniosło kompozytorowi światową sławę i niezmiennie w każdej epoce przyjmowane jest z zachwytem.
1879 – Urodziła się Margaret Higgins Sanger (zm. 6 września 1966) – amerykańska socjalistka i feministka, słynna na cały świat aktywistka na rzecz świadomego macierzyństwa, założycielka American Birth Control League. Od 1917 roku wydawała pismo „The Birth Control Review”. Publikowali w nim m.in. Herbert George Wells, Pearl Buck, Julian Huxley, Karl Menninger, Havelock Ellis, W 1923 otworzyła pierwszą legalną klinikę regulacji urodzin.
2015 – Po raz pierwszy w historii udało się zarejestrować fale grawitacyjne (przemieszczające się z prędkością światła w próżni odkształcenia w czasoprzestrzeni). Obserwacja została dokonana przez oba detektory LIGO w stanach Luizjana i Waszyngton jednocześnie. 3 października 2017 r. Rainer Weiss, Barry C. Barish i Kip S. Thorne otrzymali Nagrodę Nobla z dziedziny fizyki za „za decydujący wkład w stworzenie detektora LIGO i obserwację fal grawitacyjnych”
15 września
1254 – Urodził się Marco Polo, wenecki kupiec, podróżnik (zm. 1324). Wraz z ojcem i stryjem dotarł do Chin, przemierzając Jedwabny Szlak. Był on jednym z pierwszych przedstawicieli Zachodu, który dotarł do Państwa Środka. Jego podróże zostały spisane w książce znanej jako Opisanie świata przez Rustichella z Pizy.
1682 – Pojawiła się Kometa Halleya. Edmund Halley odkrył jej periodyczność i przewidział powrót w 1758 roku. Ostatni raz była widziana w roku 1986, następny przylot przewidziano na rok 2061.
1830 – Podczas otwarcia linii kolejowej Liverpool-Manchester zginął polityk William Huskisson (członek stronnictwa torysów, minister w rządach lorda Liverpoola, George’a Canninga, lorda Godericha i księcia Wellington), pierwsza znana ofiara wypadku kolejowego.
16 września
1884 – Po raz pierwszy w charakterze środka znieczulającego (przy operacji okulistycznej) użyto kokainy. Dokonał tego urodzony w Czechach amerykański okulista Carl Koller (1857 – 1944). Jego sukces otworzył nową erę znieczulania lokalnego.
1955 – Na Morzu Białym dokonano pierwszego wystrzelenia pocisku balistycznego z pokładu okrętu podwodnego. Był to R-11FM – radziecki pocisk balistyczny krótkiego zasięgu, pierwszy na świecie wprowadzony do czynnej służby pocisk wystrzeliwanym z pokładu okrętu podwodnego. Pierwszym na świecie okrętem podwodnym przenoszącym pociski balistyczne był radziecki zmodyfikowany okręt projektu 611 (kod NATO Zulu) – B-67.
2005 – Zmarł Gordon Gould (ur. 17 lipca 1920) – amerykański fizyk, jeden z wynalazców lasera, twórca nazwy „LASER”. Gould stał się słynny za sprawą swojej trzydziestopięcioletniej walki o uzyskanie patentu na laser i jego elementy konstrukcyjne. Przeprowadził wieloletnią, lecz skuteczną, walkę z urzędem patentowym i producentami laserów, aby w końcu uzyskać tantiemy z praw patentowych.
17 września
1826 – Urodził się Georg Friedrich Bernhard Riemann (zm. 20 lipca 1866) – niemiecki matematyk, zajmujący się również fizyką teoretyczną i eksperymentalną oraz filozofią przyrody, profesor Uniwersytetu w Getyndze, członek korespondent Berlińskiej Akademii Nauk i Royal Society. Jego wielowymiarowa „geometria Riemanna” dała matematyczne podstawy ogólnej teorii względności. W 1859 roku sformułował problem, zwany hipotezą Riemanna, do dziś nierozwiązany i uważany za jedno z najtrudniejszych zadań matematycznych w historii. Clay Mathematics Institute ufundował nagrodę w wysokości miliona dolarów za dowód lub obalenie tej hipotezy.
1859 – niejaki Joshua A. Norton ogłosił się w San Francisco cesarzem Stanów Zjednoczonych i protektorem Meksyku. Cesarza Nortona powszechnie oczywiście uważano za szalonego lub przynajmniej bardzo ekscentrycznego. Ale od połowy do końca XIX wieku był jedną z głównych atrakcji turystycznych w San Francisco. Co jakiś czas ogłaszał cesarskie dekrety, z których najbardziej znane nakazują rozwiązanie Kongresu Stanów Zjednoczonych oraz zbudowanie mostu przez Zatokę San Francisco. W 1880 Norton dostał zapaści na ulicy i zmarł przed przybyciem pomocy medycznej. W dniu jego śmierci około 30 000 ludzi zgromadziło się na ulicach San Francisco w celu złożenia hołdu zmarłemu. Niepojęte, ale prawdziwe. Cóż za temat na film!
1953 – W Ochsner Foundation Hospital w Luizjanie przeprowadzono pierwszą w historii w pełni udaną operację rozdzielenia bliźniąt syjamskich. Carolyn Anne i Catherine Anne Mouton były połączone w talii.
18 września
1719 – James Figg (1695–1734) otworzył w Londynie English School of Arms and Art of Self-Defense Academy i ogłosił się mistrzem bokserskim. Chyba można go zatem uznć za pierwszego oficjalnego mistrza świata. To była jeszcze epoka walk na gołe pięści. Figg w swej karierze stoczył ok. 250 pojedynków. W roku 1730 zakończył karierę i zrezygnował z tytułu mistrza (według części źródeł ostatnią walkę stoczył w 1731). W roku 1992 został wybrany do International Boxing Hall of Fame.
1975 – W San Francisco aresztowano Patty Hearst, dziedziczkę fortuny magnata prasowego Williama Randolpha Hearsta, która, po porwaniu jej przez skrajnie lewicową grupę rewolucyjną, została jej członkinią i wzięła udział w napadzie na bank. W sumie – romantyczno–gangsterska historia, na której długo żywiły się światowe tabloidy.
1984 – Amerykanin Joseph Kittinger jako pierwszy przeleciał samotnie balonem przez Atlantyk.
19 września
1888 – W belgijskim mieście Spa odbył się pierwszy na świecie konkurs piękności. A większość ludzi myśli zapewne, że to tradycja amerykańska…
1893 – Nowa Zelandia jako pierwszy kraj na świecie przyznała czynne prawo wyborcze kobietom.
1899 – Prezydent Francji Émile François Loubet ułaskawił oficera pochodzenia żydowskiego Alfreda Dreyfusa, niesłusznie skazanego za szpiegostwo na rzecz Niemiec. Była to niesłychana afera, w której w obronie Dreyfusa zaangażowały się wielkie postaci ówczesnego świata kultury, np. Emil Zola, Marcel Proust, Anatol France, Vilfredo Pareto i Georges Clemenceau. Skazaniem Dreyfusa zainteresowane były: armia, konserwatywna prawica, partie nacjonalistyczne, rojaliści, kręgi finansjery i kler. Wykorzystywali oni „zdradę” żydowskiego oficera dla demonstrowania patriotyzmu. Dopiero jednak w 1906 Alfred Dreyfus doczekał się pełnej rehabilitacji przez francuski Najwyższy Sąd Apelacyjny i przywrócenia do wojska, zaś później w okresie I wojny światowej został awansowany na pułkownika i odznaczony Legią Honorową. Ostatecznie było to głównie zasługą masowej prasy, która odtąd awansowała do wielkiej siły opiniodawczej w społeczeństwie i państw.
20 września
1946 – Rozpoczął się pierwszy Festiwal Filmowy w Cannes. Dziś to jedna z najważniejszych na świecie imprez kulturalnych. Jak dotychczas dwukrotnie otrzymali tę nagrodę polscy twórcy filmowi: Andrzej Wajda za Człowieka z żelaza (1981) i Roman Polański za Pianistę (2002). Jedynym nagrodzonym filmem wyreżyserowanym przez kobietę był Fortepian (1993) Jane Campion.
1954 – Pomyślnie zakończyły się testy pierwszej wersji słynnego języka programowania komputerów o nazwie FORTRAN, pierwszego w dziejach tzw. języka wysokiego poziomu. Stworzył go zespół Johna Backusa, który w latach 1954-1957 pracował dla IBM; głównym autorem jest Harlan Herrick. Do stworzenia tego języka programowanie było zajęciem niezwykle trudnym i czasochłonnym. FORTRAN oznaczał kolosalny postęp. Język miał liczne wersje, obecnie obowiązuje standard FORTRAN 2008.
1996 Zmarł w Warszawie Paul Erdős, (ur. 26 marca 1913 w Budapeszcie), Węgier, jeden z najwybitniejszych matematyków XX w. Autor ponad 1500 artykułów z koncepcjami matematycznymi, głównie z teorii liczb, kombinatoryki i teorii grafów. Erdős bardzo wiele podróżował po całym świecie. Znany był z tego, że często stawiał ciekawe problemy matematyczne, za których rozwiązanie wyznaczał nagrody pieniężne, gdy sam nie mógł ich rozwiązać.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
