08.11.2022
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
9 listopada
1655 – We Florencji padła w wieku 25 lat słonica indyjska o imieniu Hansken, która podróżując z cyrkiem objazdowym po wielu europejskich krajach zdobyła sławę i stała się bohaterką kilku dzieł malarskich. Uwiecznił ją m.in. Rembrandt.
1921 – Albert Einstein został ogłoszony laureatem Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki za wyjaśnienie efektu fotoelektrycznego. Nie mógł dostać za wiekopomną teorię względności, bo regulamin nagrody nie przewiduje wyróżniania osiągnięć teoretycznych…
1967 – Pierwszy (bezzałogowy) start amerykańskiej rakiety Saturn w wersji C-5, nazwanej potem po prostu Saturn V. Saturn V jest jednym z najbardziej zaawansowanych technicznie tworów człowieka w historii. Była to rakieta wysoka na 110 metrów, miała 10 metrów średnicy i była w stanie wynieść 118 ton ładunku na orbitę wokółziemską. Podczas testów huk silników był słyszalny w promieniu 80 km.
10 listopada
1942 – Winston Churchill wypowiedział słynne słowa dotyczące zwycięskiej II bitwy pod El Alamein: To nie jest koniec. To nie jest nawet początek końca. Ale to jest, być może, koniec początku. Pięknie powiedziane – i słuszne. Trochę pasuje do polskiej sytuacji przedwyborczej.
1969 – Wyemitowano premierowe wydanie amerykańskiego telewizyjnego programu dla dzieci Ulica Sezamkowa,. który zyskał dużą popularność w wielu krajach, stanowiąc wzór dla późniejszych programów tego typu. Jest dobrym przykładem wykorzystania edukacji rozrywkowej w procesie edukacji społecznej, w tym wypadku edukacji najmłodszych. Jest nadawany od 1969 aż do dziś. Ma ponad 4300 odcinków. Cechą charakterystyczną programu jest udział muppetów opracowanych przez znanego lalkarza amerykańskiego Jima Hensona. W Polsce też był emitowany.
1977 – W Wielkiej Brytanii dokonano pierwszego udanego zapłodnienia in vitro, w wyniku którego jako pierwsze “dziecko z probówki” urodziła się 25 lipca 1978 r. Louise Brown.
11 listopada
1842 – W browarze w Pilźnie rozpoczęto rozlewanie nowego gatunku piwa dolnej fermentacji Pilsner Urquell. Tyle rozgłosu zdobyła w świecie Coca-Cola, że nie mogłem sobie odmówić wspomnienia bardziej sensownego napoju…
1856 – Angielski wynalazca, Henry Bessemer (1813-1898) otrzymał patent na urządzenie do produkcji stali, zwane „gruszką Bessemera”. Była to istota pierwszej przemysłowej metody otrzymywania stali. Tytuł szlachecki Bessemer otrzymał w 1879 r. Bessemer kontynuował prace wynalazcze aż do późnej starości (m.in. tzw. piec solarny i maszyna do polerowania diamentów). Poza otrzymaniem szlachectwa otrzymał jeszcze wiele innych nagród i wyróżnień, takich jak m.in. członkostwo Towarzystwa Królewskiego.
2008 – Statek pasażerski RMS Queen Elizabeth 2, jeden z największych i najnowocześniejszych na świecie liniowców wypłynął w swój ostatni rejs (dookoła świata). Niektórzy twierdzą, że zakończyła się wtedy morska pasażerska komunikacja transoceaniczna. Statek mieścił około 1700 pasażerów, do których dyspozycji była licząca tylko o połowę mniej osób załoga. Statek ma aż 12 pokładów, a na nich kilkanaście barów, restauracji, nocnych klubów i kasyno. Siłownie, salony piękności, kaplica, centrum medyczne i sklepy wolnocłowe – to tylko parę z wielu udogodnień.
12 listopada
1802 – Brytyjski uczony John Dalton (1766-1844), fizyk, chemik i meteorolog, twórca nowożytnej atomistycznej teorii materii, opublikowanej w rozprawie „A new System of Chemical Philosophy”, który odkrył prawo ciśnień cząstkowych, opisał wadę wzroku nazywaną później daltonizmem, i na którego cześć jednostkę masy atomowej nazwano daltonem (Da) zademonstrował sformułowane przez siebie prawo stosunków wielokrotnych. Na wszelki wypadek: Jeżeli dwa pierwiastki A i B tworzą ze sobą więcej niż jeden związek, to masy pierwiastka A przypadające na taką samą masę pierwiastka B mają się do siebie jak niewielkie liczby całkowite.
1944 – Zmarł George David Birkhoff (ur. 21 marca 1884) – amerykański matematyk. Autor prac z zakresu między innymi teorii ergodycznej, teorii układów dynamicznych, liniowych równań różniczkowych. Był profesorem Uniwersytetu Harvarda oraz członkiem wielu akademii naukowych. Szczególnym jego osiągnięciem Birkhoffa był rozwój tzw. teorii ergodycznej. Jest to dziedzina matematyki, której początki sięgają prac fizyka Ludwiga Boltzmanna dotyczących mechaniki statystycznej. Birkhoff obok Johna von Neumanna i Andrieja Kołmogorowa był uczonym, który wniósł największy wkład do tej dziedziny
2014 – Lądownik Philae, który odłączył się od należącej do Europejskiej Agencji Kosmicznej sondy Rosetta, wylądował pierwszy raz w historii na jądrze komety (67P/Czuriumow-Gierasimienko).
13 listopada
1851 – Pierwsza oficjalna wiadomość została wysłana podmorskim kablem telegraficznym pod kanałem La Manche między Dover w Anglii i Calais we Francji. Był to projekt The English Channel Submarine Telegraph Company, założonej w 1849 roku przez Johna Watkinsa Bretta. Pierwszy kabel, który firma położyła w cieśninie Dover, nie był wystarczająco silnie chroniony i przestał działać w ciągu kilku dni po pierwszym użyciu we wrześniu 1850 r. Druga próba Bretta polegała na zastosowaniu zbrojonej linki izolowanej gutaperką. I to był sukces.
1907 – We francuskim Lisieux Paul Cornu wzniósł się po raz pierwszy w historii dwuwirnikowym śmigłowcem własnej konstrukcji na wysokość 30 cm i utrzymywał w powietrzu przez 20 sekund. Czyli po prostu podskoczył i bardzo powoli opadł. Zawsze coś.
1940 – Odbyła się premiera pierwszego w historii pełnometrażowego animowanego filmu stereofonicznego Fantazja, zrealizowanego w wytwórni Walta Disneya. Film otrzymał nagrody honorowe Akademii Filmowej podczas ceremonii wręczenia Oscarów w 1942 roku – dwie statuetki Oscarów Specjalnych za wybitny wkład w rozwój wykorzystania dźwięku w filmach oraz za unikatowe osiągnięcia twórców filmu w tworzeniu nowych form wizualizacji, a tym samym rozszerzenie zakresu rozrywki filmowej, jak i jako forma sztuki dla Leopolda Stokowskiego.
14 listopada
1475 – W Landshut bawarski następca tronu książę Jerzy Bogaty z niebywałym przepychem poślubił królewnę polską i księżniczkę litewską Jadwigę Jagiellonkę. W 1902 roku właściciel restauracji Georg Trippel i fabrykant Joseph Linnbrunner założyli stowarzyszenie „Die Förderer”, mające na celu zorganizowanie repliki słynnego wesela. Pierwszy festiwal Wesele w Landshut odbył się w roku następnym, kolejne odbywały się co cztery lata z przerwą na okres I i II wojny światowej. Miła tradycja i dobry pomysł.
1666 – W Gresham College w Londynie przeprowadzono pierwszą udaną transfuzję krwi (między psami). Już wtedy, tak jest.
1889 – Amerykańska słynna dziennikarka śledcza Nellie Bly (właściwie Elizabeth Jane Cochrane, 1864-1922), zainspirowana powieścią Juliusza Verne’a W osiemdziesiąt dni dookoła świata, wyruszyła śladami Phileasa Fogga. Pracowała wtedy w redakcji skandalizującego New York World. Po 72 dniach, 6 godzinach, 11 minutach, 14 sekundach – 25 stycznia 1890 r. Nellie Bly powróciła z podróży. Wówczas był to rekord świata okrążenia Ziemi. Była pierwszą kobietą, która podróżowała dookoła świata bez towarzystwa mężczyzny. Później była korespondentką wojenną podczas I wojny światowej w Europie. Znakomita pani.
15 listopada
1492 – W dzienniku wyprawy do Nowego Świata Krzysztofa Kolumba pojawiła się pierwsza wzmianka o tytoniu. Ciekawe: kiedy się pokaże ostatnia?
1920 – W Genewie po raz pierwszy zebrało się Zgromadzenie Ligi Narodów. Celem jej było utrzymanie pokoju i współpracy na świecie, a impulsem do utworzenia był wielki rozlew krwi podczas I wojny światowej. W związku z powstaniem Organizacji Narodów Zjednoczonych w 1945 r. Liga Narodów została formalnie rozwiązana w 1946 roku, choć faktycznie przestała funkcjonować już podczas II wojny światowej.
1988 – Odbył się jedyny, bezzałogowy lot radzieckiego wahadłowca Buran. Konstrukcja orbitera, pierwszego z pięciu planowanych, z których tylko dwa zostały ukończone, została rozpoczęta w 1986 roku, po serii testów przeprowadzonych na pełnowymiarowych modelach testowych. Buran okrążył Ziemię dwukrotnie, po czym automatycznie wylądował na kosmodromie. Lot zakończył się pełnym sukcesem. Wkrótce w związku z cięciami budżetowymi, program został zamknięty, jednak Buran 1.01 nie został rozmontowany, lecz umieszczony w magazynie. Rok później został przetransportowany do Paryża na imprezę lotniczą. W kolejnych latach Buran 1.01 był przechowywany w magazynie w kosmodromie Bajkonur. W 2002 roku, w wyniku bardzo silnego wiatru zawalił się dach budynku MIK, zabijając 8 osób oraz niszcząc prom. Do dziś istnieje drugi egzemplarz, Rosja przekazała go Kazachstanowi.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
