20.12.2022
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
21 grudnia
1846 – Szkocki chirurg Robert Liston przeprowadził w Londynie pierwszą w Europie operację w znieczuleniu ogólnym z wykorzystaniem eteru.
1913 – Na łamach dziennika „New York World” ukazała się pierwsza na świecie krzyżówka. Pomysłodawcą krzyżówki jest Amerykanin Arthur Wynne, pracownik „działu sztuczek i kawałów” gazety. Pomysł spotkał się z tak dużym entuzjazmem ze strony czytelników, że w 1924 r. ukazała się książka Crossworld puzzle. Zawierała wybór 50 krzyżówek publikowanych dotychczas w gazecie. Okazała się bestsellerem. W ciągu miesiąca rozeszła się w nakładzie przeszło pół miliona egzemplarzy.
1937 – Premiera filmu animowanego Walta Disneya Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków. Tu jest zwiastun.
22 grudnia
1808 – W Wiedniu odbyło się prawykonanie V symfonii Ludwiga van Beethovena pod dyrekcją kompozytora. Tu można posłuchać pierwszych taktów. To jeden z najbardziej znanych motywów muzyki klasycznej. Arcydzieło.
1882 – W domu przyjaciela Thomasa Alvy Edisona w Nowym Jorku zapłonęły pierwsze elektryczne lampki na choince.
1938 – Niemiecki fizyk Otto Hahn wspólnie z Fritzem Strassmannem przeprowadził pierwszą próbę rozszczepienia jądra atomowego. Następnie (10 lutego 1939) Hahn i Strassmann przewidzieli wyzwolenie dodatkowych neutronów w czasie rozpadu atomowego (reakcja łańcuchowa została udowodniona przez Frédérica Joliot i jego współpracowników w marcu 1939 roku). Praktycznie zaczęła się epoka jądrowa.
23 grudnia
1784 – Decyzją Kongresu Kontynentalnego stolicą USA został wybrany Nowy Jork (do 1790 roku). A większość ludzi myśli zapewne, że Waszyngton był stolicą od początku…
1869 – Rząd Peru zawarł umowę z amerykańskim przedsiębiorcą Henry Meiggsem na budowę Centralnej Kolei Transandyjskiej. Została zbudowana pod kierownictwem i wedle projektu polskiego inżyniera Ernesta Malinowskiego. Kontrakt z rządem Peru zakładał budowę w ciągu sześciu lat linii kolejowej o długości 219 km z Limy do La Oroya. Prace wkrótce rozpoczęto, jednak wojna z Chile (wybuchła w 1878 r.) przerwała budowę. Prace wznowiono dopiero kilkanaście lat później i 10 stycznia 1893 r. oddano ostatni odcinek. Kolej jest arcydziełem sztuki inżynierskiej.
1954 – Amerykański chirurg Joseph Murray przeprowadził pierwszą udaną transplantację nerki.
24 grudnia
1818 – W austriackim Oberndorf bei Salzburg podczas pasterki po raz pierwszy wykonano kolędę Cicha noc. Ta bezsprzecznie piękna melodia po wykonaniu w reklamach przedświątecznych po raz tysięczny budzi już chyba tylko przerażenie.
1865 – W mieście Pulaski w stanie Tennessee sześciu weteranów armii Południa założyło Ku Klux Klan. Nie mogli wybrać czegoś, co nie kojarzy się z Polską? Współcześnie składa się on z około 100 niezależnie działających od siebie niewielkich grup i klanów (tzw. klaverns). W latach 90. oceniano, że w sumie należy do nich nie więcej niż 10 tys. osób. Niby niewiele, ale nawet jeden żywy rasista i antysemita – to o jednego za dużo.
1906 – Kanadyjski wynalazca Reginald Aubrey Fessenden (1866-1932) przeprowadził pierwszą transmisję radiową w USA. Onże opatentował blisko 500 wynalazków. Zajmował się zagadnieniami z zakresu radiotechniki, sonarów oraz telewizji. W roku 1900 jako pierwszy człowiek w historii przesłał głos ludzki drogą bezprzewodową za pomocą fal radiowych. W roku 1906 nadał pierwszą audycję radiową w USA.
25 grudnia
1642 – Urodził się Izaak Newton; zmarł 20 marca 1727 w wieku 84 lat. Trudno w kilku zdaniach opisać ogrom dokonań naukowych tego geniusza, więc się poddaję. Na jedno zwrócę uwagę: jak mu potrzebna była jakaś matematyka, to ją po prostu tworzył. Tak było z rachunkiem różniczkowym.
1741 – Astronom Anders Celsius (1701-44) opracował swoją skalę temperatur. Tego dnia została zastosowana w termometrze w Uppsali w Szwecji. Celsjusz podzielił stały zakres skali Fahrenheita (temperatury zamarzania i wrzenia wody) na 100 równych części, ale – co ciekawe – ustawił temperaturę krzepnięcia na 100, a temperaturę wrzenia na 0. Zmieniono to dopiero po jego śmierci.
1960 – Amerykański młody lekarz dr Irving Cooper (1922-1985) otrzymał prezent świąteczny, który okazał się bardzo ważny dla medycyny. Prezentem był… otwieracz do butelek wina, który unosił korek, wtryskując do butelki gaz: dwutlenek węgla. Lekarz zaobserwował, że gaz był po uwolnieniu bardzo zimny i mógł odpowiednio kierując strumieniem zamrozić małe obszary na dłoni i obserwować, jak topnieją. Efekt zamrażania był punktowy i odizolowany od otaczającej tkanki. Z tej inspiracji opracował technikę chirurgii mózgu, w której użył ciekłego azotu płynącego w cienkiej rurce najpierw do zamrożenia wybranych komórek mózgowych lub guzów. Wynalazek stworzył nową dziedzinę: kriochirurgię.
26 grudnia
1606 – Premiera tragedii Król Lear Williama Szekspira. Jeszcze niedawno czytanie tego genialnego dramatu było w liceum przewidywane. Jednak chamiejemy…
1783 – Według niektórych źródeł francuski fizyk Louis-Sébastien Lenormand (1757-1839) wykonał z balkonu obserwatorium w Montpelier pierwszy w historii skok ze spadochronem własnego projektu.
1898 – Maria Skłodowska-Curie i Piotr Curie odkryli rad. Zaczęła się era promieniotwórczości. Nikt chyba wówczas nie zdawał sobie sprawy, że ta para uruchomiła całą lawinę odkryć i teorii, które zmieniły świat. Nie jest pewne, czy na lepsze.
27 grudnia
1942 – Przebywający w niemieckiej niewoli gen. Andriej Własow ogłosił tzw. Deklarację Smoleńską, głoszącą konieczność zbudowania nowej Rosji poprzez obalenie reżimu stalinowskiego. W tym celu miała powstać kolaboracyjna Rosyjska Armia Wyzwoleńcza, podporządkowana komitetowi rosyjskiemu z Własowem na czele. Skończyło się to dla niego fatalnie: wydany po wojnie przez USA Związkowi Radzieckiemu na mocy wyroku sądu wojskowego został jako zdrajca skazany na karę śmierci. Wyrok wykonano 1 sierpnia 1946 roku przez powieszenie na strunie fortepianowej. Dodatkowo w podstawę czaszki kat wbił mu żelazny hak. Wszystko to razem nic nie ma wspólnego ani z nauką, ani z cywilizacją, ale o naszych czasach jednak coś mówi.
1979 – We włoskiej miejscowości Cortina d’Ampezzo odbył się pierwszy w historii konkurs Pucharu Świata w skokach narciarskich. Zwyciężył Austriak Toni Innauer (ma dziś 64 lata). Nikt chyba nie sądził, że skoki narciarskie staną się jedną z polskich specjalności sportowych… Osobiście uważam to zjawisko jako efekt raczej marketingu niż czegokolwiek innego.
2003– Sekta raelian poinformowała o rzekomych narodzinach pierwszego sklonowanego człowieka – dziewczynki o imieniu Eve. Międzynarodowy ruch raeliański jest największą po scjentologii filozofią (?) opartą na zjawisku UFO na świecie. Innymi słowy: kolejna grupa silnie bitych po głowie w dzieciństwie. Chyba; bo nie umiem sobie inaczej wytłumaczyć wiary w tak jawne brednie. Nie tylko te zresztą.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
Ciekawe czy by się emocjonowano sportami zimowymi gdyby w trakcie zawodów nie informowano kto skacze, kto zjeżdża itd. Nie da się odróżnić zawodników – wszyscy w kombinezonach i goglach, a o tym jaki uzyskali wynik dowiadujemy się dopiero od sędziów.
Ten 23, Czyli Ernest Malinowski i ta kolej. I mój starszy trochę Kolega, Gustaw Zemła.
On tam postawił Malinowskiemu pomnik, na jakiejś przełęczy. Z granitu i brązu. Pierwszy raz zobaczyłem to jako miniaturę, chyba 1 : 20, w odlewni ASP, gdzie akurat odlewałem jedną swoją prackę. Znam krajobraz Andów i zestawienie tej ascetycznej, „technicznej” formy z tymi górami było dla mnie powalające. Coś jak ta czarna ściana w „Odyssei Kosmicznej”. Gotowy pomnik mnie rozczarował. Inne proporcje, ten granit, co musiał być z Polski. Zdarza się, że zleceniodawcy mają trochę za dużo do powiedzenia. Płakać się chce.