Jacek Pałasiński: Drugi obieg (635)8 min czytania

19.04.2023

80. rocznica Powstania w Getcie Warszawskim.

1.

Chwała Bohaterom Getta.

Nie, nie zamykaj teraz tego tekstu.

Mamy obowiązek wiedzieć, pamiętać, przekazać tę wiedzę innym.

2.

Wbrew obiegowym opiniom o bierności Żydów podczas Zagłady, zbrojny opór stawili w ponad 100 miejscowościach po obu stronach granicy polsko-sowieckiej, głównie we wschodniej Polsce. Niektóre z tych powstań były bardziej masowe i zorganizowane, a inne były małe i spontaniczne. Ale zawsze desperackie, bez żadnych szans na zwycięstwo, żadnych szans na ratunek.

Poza Warszawskim największe z powstań Żydów miało miejsce w sierpniu 1943 r. w Białymstoku. Niemcy, niejednokrotnie przy współpracy Litwinów i Polaków, zamordowali dwa tysiące z nich, a dziesięć tysięcy zaprowadzono do pociągów, wiozących ich do obozów Zagłady.

Były też powstania w innych gettach, np. w Łachwie we wrześniu 1942 r., czy w październiku 1942 r. w Mizoczu, w Mińsku Mazowieckim w styczniu 1943, a po Powstaniu w Getcie Warszawskim, w czerwcu w Częstochowie, w sierpniu w Będzinie i Białymstoku. Do aktów oporu doszło też w gettach w Krakowie, Łodzi, we Lwowie, Łucku, Marcinkonysie, Mińsku, Pińsku, Rydze Sosnowcu i Wilnie.

D.O. nie natknął się na ani jeden opis likwidacji żadnego getta, które odbyłoby się bez aktywnej współpracy lokalnych mieszkańców lub lokalnych policji, lub innych lokalnych ugrupowań współpracujących z Niemcami.

3.

Dzięki niemieckiemu systemowi tworzenia wrogości różnych warstw ludności cywilnej na okupowanych terenach, niewielu Żydów było w stanie skutecznie przeciwstawić się militarnie Ostatecznemu Rozwiązaniu. Niewielu wierzyło, że za murami Getta napotkają solidarność i pomoc, byli prawie pewni, że miejscowi – jeśli sami ich nie zabiją – wydadzą ich niemieckim oprawcom.

W książce „The Holocaust: The Jewish Tragedy” Martin Gilbert pisze, że wielu Żydów z godnością znosiło cierpienia, a nawet śmierć, by nie zaspokoić pragnienia niemieckich napastników, by ujrzeć ich rozpacz. Gilbert pisze: „Ta postawa była zwycięstwem ludzkiego ducha”.

Pochodząca z rodziny polskich Żydów, ukrywana podczas wojny przez polską rodzinę katolicką badaczka Shoah profesor Nechama Tec pisze, że każdy ze złożonych i różnorodnych żydowskich aktów buntu przeciwko potworności nazistowskiej polityki należy uznać za duchowy opór. Zalicza do niech działania takie jak zbieranie środków przez przywódców gett na żywność i lekarstwa lub zatrudnianie i konserwowanie żydowskich dzieł sztuki i ich twórców w Niemczech poprzez utworzenie Żydowskiego Stowarzyszenia Kulturalnego. Bo to był bierny sposób przeciwstawienia się celowi, jakim było zniszczenie tożsamości i kultury judaizmu. Profesor Richard Middleton-Kaplan w „The Myth of Jewish Passivity” uważa za akty duchowego oporu odmawianie w obozach koncentracyjnych przez więźniów modlitw szabatowych i kadiszy za zmarłych bliskich oraz troskę o siebie i o innych.

Wszystko to wymagało ogromnej siły duchowej i bohaterstwa.

4.

19 kwietnia 1943 r. był pierwszym dniem Paschy, żydowskiego święta wyzwolenia z niewoli egipskiej. Himmler nakazał rozpocząć likwidację warszawskiego Getta w prezencie urodzinowym dla Hitlera, którego urodziny przypadały 20 kwietnia.

19 kwietnia przed świtem w Getcie pojawiło się 2000 esesmanów i żołnierzy armii niemieckiej z czołgami, artylerią szybkostrzelną i przyczepami z amunicją. Podczas gdy większość pozostałych jeszcze w Getcie Żydów ukrywała się w bunkrach, zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami, Żydowska Organizacja Bojowa i kilka niezależnych oddziałów żydowskich partyzantów, w sumie około 1500 osób, otworzyło ogień ze swojego różnorodnego uzbrojenia – pistoletów, kilku karabinów, jednego karabinu maszynowego i bomb domowej roboty. Zniszczyli kilka czołgów, zabijając niemieckich żołnierzy i powstrzymując posiłki próbujące dostać się do getta.

Według generała SS Jürgena Stroopa zabitych Niemców było 16, według prasy podziemnej zabito ich 86. Zachodnie źródła, w tym Encyclopaedia Brittanica, mówią o kilkuset niemieckich ofiarach, zapewne uwzględniając również rannych.

Niemcy wycofali się wieczorem.

Następnego dnia walki zostały wznowione, a straty rosły. Niemcy użyli gazu, psów policyjnych i miotaczy ognia, aby wypędzić Żydów z ich bunkrów, pozostawiając dzielnicę w chmurach dymu na wiele dni.

Trzeciego dnia taktyka Niemców uległa zmianie. Nie wchodzili już do getta w dużych grupach, ale po kilka osób. Wtedy podjęli decyzję o spaleniu całego getta.

Po stłumieniu Powstania Niemcy znaleźli… Aż ciężko to pisać: 9 karabinów, 59 pistoletów oraz trochę granatów, materiałów wybuchowych i min.

5.

Może dasz się jednak, Czytelniku, namówić na wysłuchanie ostatniej rozmowy „Allegro ma non troppo”?

https://natemat.pl/481982,uprawiam-pamiec-o-tych-ludziach…

6.

Chwała Bohaterom Getta.

Kadisz dla zmarłych z głodu i chorób, wymordowanych w obozach zagłady narodowych socjalistów.

Narodowi socjaliści, głoszący wyższość jednego narodu nad innymi, jednej „rasy” nad innymi, pogardzający ludźmi odmiennych narodów, religii, przekonań i orientacji – NIECH BĘDĄ PRZEKLĘCI.

Niech nikt, nigdy nie próbuje ich usprawiedliwiać, mówić, że są jedną z wielu, równoprawną realizacją wizji politycznych.

Niech nikomu nie zabraknie odwagi, by ich zwalczać.

Jacek Pałasiński

„Drugi obieg” jest publikowany przez Autora na Facebooku. „Studio” udostępnia te teksty Czytelnikom – niekiedy z niewielkimi skrótami w stosunku do oryginału.