16.11.2025
Majsterkowicz
Farby akrylowo lateksowe
Z zasady są to farby wodne, produkowane na bazie żywic i zawiesiny kauczuku. Występują w kilku wersjach: podkładowe i nawierzchniowe, do malowania na zewnątrz pomieszczeń i i w ich wnętrzach. Są przeznaczone do krycia różnego rodzaju podłoży: organicznych (drewno, płyty z materiałów drewnopodobnych, tapety…), mineralnych (tynki, beton, gips, ceramika…) i metalowych (przed pomalowaniem takiej powierzchni należy zastosować podkład antykorozyjny). Są wprawdzie produktem drogim, ale nie mają sobie równych w miożliwościach zastosowań, łatwości nakładania, oszczędności w użyciu i trwałości eksploatacyjnej. Dodatkowo nie zawierają, w najmniejszym nawet stopniu, składników toksycznych, nieprzyjaznych środowisku człowieka, czy też zwierząt domowych i hodowlanych. Posiadają wszystkie urzędowe aprobaty, atesty i świadectwa instytutów higieny i związanych z prowadzeniem badań nad jakością środowiska naturalnego.
Jedną z najznakomitszych właściwości tych farb jest stwarzanie przy ich użuciu bariery przeciwwilgociowej. Powierzchnie drewniane, betonowe, czy otynkowane, na jakich jest nałoiżona ta farba, nie wchłaniają wilgoci, mają natomiast możliwość pozbycia się jej. Mówi się, że powierzchnie nimi zakonserwowane swobodnie oddychają. W farbach tych znajdują się także środki antygrzybiczne i owadochronne.
Farby akrylowo lateksowe są bardzo odporne na działanie światła i na ścieranie. Ich powłoki dają się łatwo czyścić, np. samą wodą lub z dodatkiem płynnych środków czystości. Występują w wielu gradacjach połysku, od pełnego, głębokiego matu do niemal lustrzanego. Można je nakładać pędzlem, wałkiem, także natryskiem.
W zasadzie tych materiałów malarskich się nie rozcieńcza. Producenci przewidzieli ich długą trwałość we właściwej konsystencji. Może się jadank zdarzyć, że przez zapomnienie farba na dłużej pozostawiona bez szczelnego zamknięcia (do co najmniej kilkunastu godzin) nieco zgęstnieje. Po wchłonięciu niewielkiej ilości wody (mierzonej zaledwie w kroplach) odtworzy swoją pełnowartościową jakość.
Nie wolno farby akrylowo lateksowej mieszać z innymi rodzajami farb, jakie w domowych zakamarkach poniewierają się w resztkach i pochodzą od różnych producentów. Chęć takiego sposobu oszczędzania zawsze się okaże katastrofą: farby nie ulegną zmieszaniu, mogą zgalaretowieć, albo się zmienią w bezużyteczne granulki, a nawet – jeżeli się uda taką mieszanką coś pomalować – mogą nie wysychać, pękać, złuszczać się…
Nigdy poprzednio nie malowane powierzchnie, np. drewniane, można pokryć impregnatem wodoochronnym, czy też przeciw rozwojowi grzybów i owadów, ale nie koniecznie. Omawiana farba do krycia drewna zawiera w sobie tego rodzaju składniki. Nie może to być jednak pokost, jest tłusty i nie nadaje się dla niej na podkład. Nałożona jej powłoka na warstwę pokostu nie będzie właściwie przylegać i wysychać, może odpadać.
Zgodnie z zaleceniem producentów farb akrylowo lateksowych, na nową lub starą powierzchnię uzupełnioną w miejscch ubytków szpachlówką czy wstawkami drewnianymi, a następnie wyrównaną, przeszlifowaną, dokładnie oczyszczoną i odkurzoną, powinno się położyć farbę podkładową tego samego rodzaju, najlepiej tego samego producenta, co farba nawierzchniowa. Taki podkład zawiera doskonalsze substancje klejowe, ma lepszą przyczepność do podłoża, do powierzchni, na jakiej się rozkłada i mocniej do niego przywiera warstwa wierzchnia.
Opisywana niniejszym farba jest prawie zupełnie kryjąca, ale występuje także w postaci środków malarskich półprzeźroczystych i przeźroczystych. Oczywiście nie zawsze wystarczy raz pomalować, zwłaszcza kiedy poprzednim razem położono inny kolor. Ale przy zastosowaniu farb podkładowej i nawierzchniowej o tej samej barwie, tę drugą wystarczy nałożyć jednokrotnie. Te środki malarskie wysychają dwustopniowo. Instrukcje przewidują, że w zależności od temperatury otoczenia i stopnia przewiewności czas schnięcia wynosi od 1 do 3, 4 godzin. Po zamalowaniu np. czterech ścian farbą podkładową można natychmiast przystąpić do krycia warstwą nawierzchniową. Po upływie 1 do 4 godzin od chwili zakończenia malowania ściany są wystaczająco suche, aby zawieszać na nich obrazy, dotykać ich, przysuwać do nich meble… Pełny czas schnięcia, gwarancję ostatecznego utwierdzenia zawartych w farbie żywic, uzyskuje się dopiero po 6, 7 dniach. Po tym okresie ścianę można nawet umyć. Ten wydłużony czas utwardzania składników w farbie akrylowo lateksowej potwierdza zasadę: tym lepsza farba, im dłużej schnie.
Najwłaściwsza temperatura przechowywania farb lateksowych, to tzw. pokojowa. Ale może się zdarzyć, że przechowywana w domku letniskowym zawartość puszki ulegnie podczas pory zimowej zamrożeniu. No cóż, nie każdy środek malarski oprze się niszczącej sile mrozu. Producenci farby akrylowo lateksowej, np. występującej pod nazwą MCM-COLOUR, dopuszczają nawet kilkakrotne jej zamrożenie. Po rozmrożeniu nie traci właściwości.
Przyrządy do nakładania opisywanej farby (pędzle, wałki, sprężarki…) po zakończeniu pracy wystarczy dokładnie umyć wodą. Plamy z rąk, czy z odzieży (świeże) również znikną przy użyciu wody i mydła. Jest to dodatkowa zaleta tej farby: oszczędność na rozpuszczalnikach syntetycznych i organicznych, także całkowity z nimi brak styczności – co w przeciwnym wypadku nie jest obojętne dla zdrowia wykonawcy pracy malarskiej.
Trwałość. Jak i inne, także powłoki lateksowe nie są wieczne. Jeżeli jednak poddane im podłoża zostaną należycie przygotowane: odtłuszczone, wyszlifowane, wyczyszczone, słowem postąpi się zgodnie z zamieszczoną na każdym opakowaniu instrukcją – powłoki te, spełniając swoje wielorakie przeznaczenie – mogą w dobrej jakości trwać niezmiennie nawet przez kilkanaście lat.
Dokonując wyboru odpowiedniej farby należy się kierować właściwie wyważonym rozsądkiem. Bardziej wnikliwie czytając instrukcje, mniej postrzegając cenę. Przede wszystkim trzeba przeliczyć i porównać powierzchnie krycia z możliwościami oferowanych farb (jedna lub wielokrotna konieczność malowania, długość okresu gwarancji), rozpoznać ich reagowanie na czynniki zewnętrzne: światło neutralne, temperatura, ścieranie, przepuszczalność powietrza (oddychanie pokrytej powierzchni), warto wreszcie poznać przynajmniej podstawowy skład chemiczny takiego środka, co pozwoli się zorientować w jakim stopniu stosowane przez nas, w naszym najbliższym otoczeniu media kolorystyczne będą najwłaściwsze nie tylko pod kątem budżetu, ale i zdrowia.
Andrzej Markowski-Wedelstett
