25.10.2022
Kolejny tydzień…
…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.
Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.
26 października
1881 – W Tombstone w Arizonie miała miejsce strzelanina w O.K. Corral, w której wziął udział jeden z najsłynniejszych rewolwerowców Wyatt Earp (1848-1929). Ileż westernów nakręcono na temat tego bandyckiego incydentu (ostatni, o ile wiem, w 2012 roku). I jakich świetnych! Tak to zło może czasem owocować w kulturze dobrem… Ale nie zawsze, radzę pamiętać.
1905 – Została rozwiązana unia szwedzko-norweska. Mało kto pamięta, że oba te państwa pozostawały dość długo w ścisłym związku. Istniało mianowicie coś o nazwie Zjednoczone Królestwa Szwecji i Norwegii – istniejąca formalnie od 14 stycznia 1814 do 7 czerwca 1905 unia personalna pomiędzy Królestwem Szwecji i Królestwem Norwegii. Kraje te były połączone osobą monarchy. Pierwszym wspólnym królem Szwecji i Norwegii był Karol XIII. Jako że król rezydował w Sztokholmie, był w Norwegii reprezentowany przez wicekróla, którym zostawał zawsze następca obydwu tronów (urząd istniał w latach 1814-1891).
1965 – Członkowie zespołu The Beatles zostali odznaczeni przez królową Elżbietę II Orderami Imperium Brytyjskiego. Pamiętam, że dla wielu był to szok. Bohaterowie popkultury tak wywyższeni? Nie do pomyślenia przed laty. Nie podbili żadnej nowej ziemi, nie wynaleźli nowego typu bomby… Koniec świata. A w każdym razie XIX-wiecznego myślenia na pewno.
27 października
1864 – Zakończyła się konferencja w Québecu dotycząca utworzenia Konfederacji Kanady. Proces budowy nowoczesnego państwa rozpoczął się od unii czterech kolonii brytyjskich w Ameryce Północnej, odtąd zwanych Dominium Kanady lub Kanadą. Jej finalizacją była Ustawa o Ameryce Brytyjskiej uchwalona przez Parlament Brytyjski i podpisana przez królową Wiktorię. Ustawa weszła w życie 1 lipca 1867. Rocznica tej daty obchodzona jest jako święto narodowe: Dzień Kanady.
1924 – Urodził się Alain Bombard (zm. 19 lipca 2005) – francuski lekarz, biolog i polityk, podróżnik, pionier ratownictwa morskiego, eurodeputowany I, II i III kadencji. Wysunął teorię, że człowiek może przeżyć na morzu, nie dysponując większymi zasobami. Aby ją potwierdzić, zorganizował samotną wyprawę na kilkumetrowym pontonie „L’Hérétique” z Wysp Kanaryjskich do Barbadosu. Wyruszył 19 października 1952, podróż trwała ponad 60 dni. W jej trakcie żywił się złowionymi rybami i planktonem, pił deszczówkę i niewielką ilość wody morskiej. Swoje przeżycia opisał w książce Naufragé volontaire. Socjalista, minister środowiska w rządzie Pierre’a Mauroy’a.
1968 – Zmarła Lise Meitner (ur. 17 listopada 1878) austriacka fizyczka jądrowa. Jako pierwsza wyjaśniła teoretycznie zjawisko rozbicia jądra atomowego, którego w 1938 dokonał Otto Hahn. W 1906 doktoryzowała się jako druga kobieta w historii Uniwersytetu Wiedeńskiego z fizyki. Jako pacyfistka z przekonania, odrzuciła amerykańskie propozycje pracy nad budową bomby atomowej w USA i pozostała w czasie wojny w Szwecji. Z hitlerowskich Niemiec uciekła bowiem przed prześladowaniami rasowymi (była z urodzenia Żydówką).
28 października
1538 – W dzisiejszej stolicy Dominikany założono pierwszy uniwersytet na zachodniej półkuli – Universidad Autónoma de Santo Domingo.
1886 – Prezydent USA Grover Cleveland oficjalnie odsłonił Statuę Wolności w Nowym Jorku. Ten monumentalny neoklasycystyczny obiekt, został wzniesiony w latach 1884–1886 według projektu Frédérica Auguste’a Bartholdiego, Gustawa Eiffla (konstrukcja) i Richarda Morrisa Hunta (postument). Jest to dar narodu francuskiego dla narodu amerykańskiego, upamiętniający przymierze obu narodów w czasie wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych. W 1924 uznany za narodowy pomnik USA, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 1984 r.
1955 – Urodził się William Henry Gates III (czyli Bill Gates) – amerykański informatyk, przedsiębiorca, filantrop oraz współzałożyciel, główny architekt oprogramowania i były prezes zarządu korporacji Microsoft. Podczas swojej kariery w Microsofcie obejmował stanowiska dyrektora generalnego oraz głównego architekta oprogramowania i pozostaje największym indywidualnym udziałowcem przedsiębiorstwa. Od 2014 roku uznany za najbogatszego człowieka świata z majątkiem ok. 76 ml dolarów. Dla niego nie nowina: Gates był pierwszym na liście 400 najbogatszych Amerykanów Forbesa od 1993 do 2007 roku i pierwszym na liście miliarderów od 1995 do 2007 roku. Według tygodnika Time Gates należy do 100 ludzi, którzy najbardziej wpłynęli na losy świata w XX wieku oraz jest jednym z 100 najbardziej wpływowych ludzi w latach 2004, 2005 i 2006.
29 października
1933 – Zmarł Paul Painlevé, (ur. 5 grudnia 1863) – francuski matematyk, polityk, dwukrotny premier Francji (12 września 1917 -16 listopada 1917) oraz (17 kwietnia 1925 – 28 listopada 1925). Na jego cześć w Paryżu w Dzielnicy Łacińskiej nazwano skwer. Bardzo interesował się zastosowaniami matematyki w lotnictwie (wykładał ten przedmiot na uniwersytecie), jak też samym lotnictwem: był pierwszym pasażerem Wilbura Wrighta, czyli właściwie pierwszym pasażerem lotniczym w historii…
1969 – W USA wysłano pierwszą wiadomość przez ARPANET, w pewnym sensie przodka Internetu (w tym sensie, że stosowane wówczas rozwiązania techniczne są prekursorami dzisiejszych, zaś Internet wyewoluował z ARPANET-u jako jego część cywilna; część militarna istnieje nadal i nadal nosi tę samą nazwę. Jest ona supertajna i w gruncie rzeczy tyle o niej tylko wiadomo, że istnieje; prawdopodobnie nazywa się Milnet).
1998 – Astronauta John Glenn (ur. 18 lipca 1921, zm. 8 grudnia 2016) – amerykański lotnik, astronauta i polityk. Senator w latach 1974–1999. Po raz drugi – w wieku 77 lat – udał się w podróż kosmiczną, i to nie jako pasażer, ale pełnoprawny członek załogi promu Discovery. Nikt w jego wieku wcześniej ani później nie poleciał w kosmos. Lot zakończył się 7 listopada 1998 roku po 8 dniach, 21 godzinach, 43 minutach i 57 sekundach. Glenn – przypomnę – 20 lutego 1962 roku został pierwszym amerykańskim astronautą, który wykonał lot orbitalny na pokładzie statku kosmicznego Mercury 6.
30 października
1270 – Zakończyła się siódma i ostatnia wyprawa krzyżowa. Na jej czele stał król Francji, Ludwik IX. Udział wzięło głównie rycerstwo francuskie, ale również angielskie (m.in. król Edward I, a w Akce urodziła się nawet jego córka – Joanna z Akki). Podczas oblężenia Tunisu wybuchła zaraza, Ludwik IX padł jej ofiarą. Pozostali krzyżowcy wycofali się pośpiesznie. Jak się pomyśli, o jakie brednie ludzie się mordują, to włos staje na głowie…
1811 – Niemiec Friedrich Koenig opatentował pierwszą cylindryczną maszynę drukarską. Kolejny krok na drodze rozwoju prasy.
1888 – Amerykanin John Loud opatentował pióro kulkowe. Naprawdę upowszechniło się dopiero po II wojnie. Dziś klasyczne pióra wieczne są już w zasadzie gadżetem dla miłośników zbytku…
31 października
1517 – Marcin Luter przybił do drzwi katedry zamkowej w Wittenberdze swoich 95 tez. Zaczęła się reformacja. Krwawe ofiary padły po obu stronach.
1754 – W Nowym Jorku założono Uniwersytet Columbia (jako King’s College). W roku 1794 na fali entuzjazmu z uzyskanej niepodległości uczelnia została przemianowana na cześć Krzysztofa Kolumba na Columbia College. W 1896 rada powiernicza zatwierdziła do użytku obecną nazwę Columbia University. Columbia zarządza Nagrodą Pulitzera i może pochwalić się faktem, iż aż 101 laureatów Nagrody Nobla było z nią związanych.
1941 – Na Mount Rushmore w Dakocie Południowej zakończono 14-letnie prace nad wykutym w skale monumentem przedstawiającym głowy czterech prezydentów USA. Są to George Washington (początek budowy 1930), Thomas Jefferson (1936), Theodore Roosevelt (1939) oraz Abraham Lincoln (1937). Pomnik wykuwany był przez 14 lat (1927–1941), w głównej mierze przez rzeźbiarza Gutzona Borgluma (1867–1941). Tubylczy Amerykanie, w szczególności Dakotowie, postrzegają go jako bezczeszczenie ich miejsc świętych. W moim mniemaniu sam pomysł dość dziwny i bardzo amerykański.
1 listopada
996 – Cesarz Otton III nadał biskupowi z Freising tereny położone wokół Niuvanhova (obecnie Neuhofen), zwane w miejscowej gwarze Ostarrichi, od czego wzięła swą nazwę Austria. Taka ciekawostka z gatunku tych dla ludzi, którzy lubią mieć mnóstwo nikomu niepotrzebnych wiadomości. Ja na przykład.
1895 – W Berlinie Max Skladanowsky wraz z bratem Emilem zorganizowali pierwszy płatny pokaz na własnej konstrukcji projektorze filmowym nazwanym bioskopem (2 miesiące przed braćmi Lumière). Dziełem braci był m.in. pierwszy film nakręcony na terenie Szwecji pt. Zabawne spotkanie w ogrodzie zoologicznym w Sztokholmie.
1963 – Tego samego dnia na Portoryko otwarto Obserwatorium Arecibo z największym radioteleskopem na świecie i odkryto pierwszego kwazara – zwarte źródło ciągłego promieniowania elektromagnetycznego o ogromnej mocy, pozornie przypominające gwiazdę. W rzeczywistości jest to rodzaj aktywnej galaktyki. Pamiętam dokładnie ówczesną sensację: wielu myślało, że z uwagi na regularność sygnałów radiowych kwazarów nawiązaliśmy kontakt z obcą cywilizacją. Niestety, jak dotychczas wychodzi na to, że te obce cywilizacje żyją obok nas… I są fizycznie cholernie podobne do ludzi.
Wyszperał
Bogdan Miś
Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.
