2018-04-01.
W tym roku chrześcijańskie święto Wielkanocy i żydowski Pesach wypadają w tym samym czasie.
Wielkanoc kojarzy mi się z wojennym dzieciństwem. Nieprzygotowany przez żydowskich rodziców, świętowałem ją nie mając pojęcia, o co w niej chodzi. Przy sederowym stole siadywałem w wieku dorosłym, ledwo wytrzymując czytanie powtarzającej się do znudzenia Hagady. Dziś patrząc na oba stoły „z lotu ptaka”, nie mam wątpliwości.
Wielkanoc jest opowieścią, wymyśloną przez żądnych władzy mężczyzn, w którą mieli uwierzyć inni mężczyźni oraz kobiety i dzieci: jeżeli obdarujecie datkami naszą religijną korporację, nasz człowiek Jezus Chrystus, który ma stosunki w niebie, odpuści wam grzechy i zaprosi do królestwa swego.
Pesach jest opowieścią o niewolnictwie Żydów w Egipcie 3 tysiące lat temu, a potem o ich cudownym boskim przejściu przez rozstępujące się morze. Żydowska opowieść ma morał o dobrych i złych ludziach aktualny do dzisiaj, co wydaje mi się lepszą bajką.
Żydzi nie zauważyli świętości Jezusa, a mimo to chrześcijanie kupili żydowską bajkę i nazwali Starym Testamentem. A stało się tak, bo chrześcijaństwo miało zostać multinarodową korporacją z jej męskimi właścicielami, a judaizm pozostał małą religią o tym jak zrobić człowieka lepszym. Pozbawiony hierarchii i scentralizowanej władzy judaizm – dzięki temu, że koncentruje się na tradycjach i mądrościach „jak żyć” – ma wielką siłę przetrwania. Chrześcijaństwo czeka los imperializmu.
Tak wyglądałby filmik o obu stołach w pięciu przejściach montażowych:
Z ZACIEMNIENIA DO PEŁNEGO PLANU STOŁU WIELKANOCNEGO. Przy stole wielkanocnym chrześcijanie słuchają doniesienia Świętego Piotra apostoła o wniebowstąpieniu Jezusa:
Wiecie, co się działo w całej Judei, począwszy od Galilei, po chrzcie który głosił Jan. Znacie sprawę Jezusa z Nazaretu, którego Bóg namaścił Duchem Świętym i mocą. Dlatego, że Bóg był z nim, więc przeszedł On, dobrze czyniąc i uzdrawiając wszystkich, którzy byli pod władza diabła.
PIERWSZE PRZEJŚCIE MONTAŻOWE. Żydzi zasiadają do stołu sederowego. Seder w języku aramejskim znaczy „porządek”: kolejność przekazywania z pokolenia na pokolenie doświadczeń, wiedzy, pamięci i wiary w osiągnięcie upragnionego celu. Nim powstały książki każdy żydowski dom zamieniał się podczas sederowego wieczoru w salę wykładową.
Przy sederowym stole czytamy instrukcje o tym, co może się na nim znaleźć. Zeora znaczy „ramię”, będzie to upieczone mięso z kością, pieczona szyja lub noga kurczaka albo indyka, lub podudzie jagnięcia. Wszystko to nie jest zjadane, a tylko symbolizuje ofiarę pesachową w świątyni i nawiązuje do „wyciągniętego ramienia Boga”, który ocalił Izraelitów podczas przejścia przez Morze Czerwone. Maror to gorzkie, surowe warzywa i chrzan, symbole cierpienia w Egipcie. Charoset jest mieszanką pokrojonych jabłek, gruszek, orzechów, daktyli wymieszanych z odrobiną miodu i wina; ma symbolizować zaprawę murarską, używana przez Żydów-niewolników w Egipcie do wyrobu cegieł, ale też słodkie, otumaniające odurzenie monotonią niewolniczej pracy. Mej Melach to słona woda, która symbolizuje łzy, wylewane przez Żydów w niewoli. W tej wodzie macza się jadło, które leży na stole.
DRUGIE PRZEJŚCIE MONTAŻOWE. Siedzimy przy stole wielkanocnym. Reportażysta Piotr kontynuuje: Jego to zabili, zawiesiwszy na drzewie. Bóg wskrzesił Go trzeciego dnia i pozwolił Mu ukazać się całemu ludowi i nam, wybranym uprzednio przez Boga na świadków, którzyśmy z Nim jedli i pili po Jego zmartwychwstaniu.
TRZECIE PRZEJŚCIE MONTAŻOWE. Przenosimy się do stołu sederowego. Na pytanie: dlaczego przez siedem dni Pesach nie możemy używać chamecu, opowieść sederowa Hagada tak odpowiada: chamec to niezbędny składnik chleba egipskiego, robionego ze zbóż, obficie zbieranych na równinach zalewanych wodami Nilu, wynalazku cywilizacji egipskiej i symbol tryumfu Egiptu nad reszta świata. Był to chleb ludzi złych. Judaizm uważa, że każdy człowiek ma inklinacje do zła i niezależnie jak stara się postępować właściwie, tkwi w nim skłonność do arogancji, niesprawiedliwości, zarozumiałości, mściwości, zniewolenia innych. Cechy te charakteryzowały egipskich właścicieli niewolników i prześladowców Żydów Zakaz posiadania chleba przez okres siedmiu dni Paschy, święta wyjścia Żydów z Egiptu, jest symbolicznym odrzuceniem Egiptu i wszelkiego zła.
CZWARTE PRZEJŚCIE MONTAŻOWE. Święty Piotr podsumowuje dobrą wiadomość o zmartwychwstaniu:
On nam rozkazał ogłosić ludowi i dać świadectwo, że Bóg ustanowił Go sędzią żywych i umarłych. Wszyscy prorocy świadczą o tym, że każdy kto w Niego wierzy, w Jego imię otrzymuje odpuszczenie grzechów.
PIĄTE PRZEJŚCIE MONTAŻOWE. Przy stole sederowym. Tak kończy się Hagada:
Oto chleb niedoli, którzy jedli przodkowie nasi w Egipcie (maca nie zawiera chamecu, przyp. MM). Każdy głodny niech wejdzie i je z nami; każdy, kto jest w potrzebie niech wejdzie i obchodzi z nami Pesach. W tym roku jesteśmy niewolnikami, w następnym roku będziemy wolnymi ludźmi w Jerozolimie.
Life on Marz (2007) & RISD Student Films (1972-1976)
„My name is Marian Marzynski,” I introduced myself in broken English to my film class. „It’s too long,” they said. „Can we call you Marz?” In 1972, my students at the Rhode Island School of Design were the siblings of those WHO rebelled in the 60s. This new generation’s
Marian Marzyński
