Matthew Blackwell: Niebezpieczne życie antropologa

Przez lata Terence Turner z Survival International pomagał samozwańczemu dziennikarzowi, Patrickowi Tierney’emu, kiedy ten prowadził dochodzenie wobec Chagnona do swojej książki Darkness in El Dorado: How Scientists and Journalists Devastated the AmazonW 2000 roku, kiedy książka Tierney’ego była przygotowywana do publikacji, Turner i jego kolega, Leslie Sponsel, napisali do prezeski American Anthropological Association (AAA) i poinformowali ją, że bezprecedensowy kryzys niebawem ogarnie dziedzinę antropologii. Ostrzegli, że będzie to skandal, który „w swojej skali, konsekwencjach i zwykłej przestępczości i korupcji jest niespotykany w historii antropologii”.

Tierney utrzymywał, że Chagnon i Neel szerzyli odrę wśród Yanomamö w 1968 przez używanie niewłaściwych szczepionek oraz że filmy dokumentalne Chagnona, pokazujące przemoc wśród Yanomamö, były sfabrykowane przez skłanianie Yanomamö, by odgrywali niebezpieczne sceny, podczas których ludzie ginęli. Oskarżał Chagnona o, między innymi, podżeganie do przemocy między Yanomamö, fałszowanie danych, inicjowanie wojen i wspieranie skorumpowanych polityków. Neela oskarżono także o nieudostępnianie szczepionek pewnym populacjom rdzennym jako część eksperymentu. Media natychmiast podchwyciły oskarżenia Tierneya i „Guardian” opublikował artykuł pod podburzającym tytułem, oskarżając Neela i Chagnona o eugenikę: Naukowcy „zabijali amazońskich Indian, by przetestować teorię ras”

Turner twierdził, że Neel wierzył w gen na „wodzostwo” i że ludzką pulę genetyczną można ulepszyć przez pozbycie się poślednich ludzi. „Polityczną implikacją tej faszystowskiej eugeniki – powiedział Turner dziennikarzowi  »Guardiana« – jest najwyraźniej to, że społeczeństwo powinno zostać zreorganizowane w małe, rozrodcze, izolowane grupy, w których genetycznie lepsi mężczyźni mogą dojść do dominacji, eliminując gorszych męskich nieudaczników”.

Pod koniec 2000 roku American Anthropological Association ogłosiło posiedzenie w sprawie książki Tierneya. Nie była to zbyt uspokajająca wiadomość dla Chagnona, biorąc pod uwagę historię antropologów, którzy nie trzymali się linii partyjnej. Podczas sporu Freeman-Mead, w którym nowozelandzki antropolog, Derek Freeman, krytykował książkę Margaret Mead Dojrzewanie na Samoa, pismo American Association for the Advancement of Science, „Science”, chwaliło krytykę  Freemana, a równocześnie American Anthropological Association potępiło ją. Następnie AAA potępiło „Science” i American Association for the Advancement of Science za nie potępienie Freemana. Obecnie dochodzenie Academies of Sciences kończyło się wnioskiem, że twierdzenia Tierneya w Darkness in El Dorado były „w sposób oczywisty fałszywe” i że jego książka stanowi „poważną szkodę… dla samej nauki”.

Z drugiej strony, American Anthropological Association oznajmiło, że „Darkness in El Dorado wyświadczyła wielką przysługę naszej dyscyplinie”. Po tym ustanowiono formalnie grupę roboczą, nie po to, by „prowadzić dochodzenie” wobec Chagnona, co naruszałoby kodeks etyczny AAA, ale by „zbadać” oskarżenia Tierneya.

Za zamkniętymi drzwiami tego dochodzenia narosło napięcie. „Ta książka jest tylko stertą brudu moralnego i niczym więcej” napisała Jane Hill, przewodnicząca grupy roboczej AAA, do innego antropologa o książce Tierneya. „Sądzę jednak, że AAA musi coś zrobić – dodała Hill – ponieważ naprawdę uważam, że przyszłość pracy antropologów z rdzennymi ludami w Ameryce Łacińskiej – z wysokim potencjałem czynienia dobra – została narażona na poważne ryzyko z powodu tych oskarżeń”6

Dręczony informacją, że społeczność antropologów rzeczywiście poważnie traktuje oskarżenia z Darkness in El Dorado, Chagnon był hospitalizowany po załamaniu z powodu stresu. Podejrzewając, że grupa robocza została ustanowiona, by uznać Chagnona za winnego przynajmniej niektórych z oskarżeń Tierneya, antropolog Raymond Hame zrezygnował z członkostwa w panelu. W 2002 roku AAA zaakceptowała raport grupy roboczej. Chociaż grupa robocza nie była „dochodzeniem” zajmującym się konkretną osobą, w praktyce obwiniała Chagnona za przedstawienie Yanomamö w sposób, który był szkodliwy i uważała go za odpowiedzialnego dawania priorytetu swoim badaniom przed ich interesami.

Niemniej najpoważniejsze oskarżenia Tierneya z Darkness in El Dorado rozpadły się jak domek z kart. Przywódcy Yanomamö wydali w 2000 roku oświadczenie, stwierdzające, że  Chagnon przybył już po wybuchu epidemii odry i uratował wielu ludzi: „Dr Chagnon – znany dla nas jako Shaki – przybył do naszych społeczności z kilkoma lekarzami i zaszczepił nas przeciwko epidemicznej chorobie, która nas zabijała. Dzięki temu setki spośród nas przeżyły i jesteśmy bardzo wdzięczni dr Chagnonowi i jego współpracownikom za pomoc”7

Dochodzenia American Society of Human Genetics i International Genetic Epidemiology Society uznały twierdzenia Tierneya w sprawie wybuchu epidemii odry za bezpodstawne. Society of Visual Anthropology dokonało przeglądu rzekomo sfałszowanych filmów dokumentalnych i ustaliło, że te oskarżenia także były fałszywe. Potem zespół antropologów opublikował niezależny wstępny raport, w którym zanalizowali książkę Tierneya – twierdzenie za twierdzeniem – i doszli do wniosku, że wszystkie najważniejsze zapewnienia Thierneya były albo świadomym kłamstwem, albo, co najmniej, wprowadzały w błąd.

Do tego samego wniosku doszedł University of Michigan. Jego rektor oświadczył: „Jesteśmy przekonani, że dr Neel i dr Chagnon, dwaj wybitni naukowcy w swoich dziedzinach, działali z prawością przeprowadzając swoje badania… Poważne błędy faktograficzne, jakie znaleźliśmy, podważają trafność całej książki [Darkness in El Dorado] jak również interpretacje jej autora”8. Zaczęły mnożyć się artykuły w pismach akademickich, w których podawano szczegółowo błędy dochodzenia i wadliwe wnioski grupy roboczej AAA z 2002 roku. W 2005 roku, trzy lata później, American Anthropological Association przegłosowało wycofanie raportu grupy roboczej z 2002 roku, uniewinniając Chagnona.  

W wypowiedzi przywódców Yanomamö i ich sąsiadów, Ye’kwana, z 2000 roku domagano się głowy Tierneya: „Żądamy, by nasz narodowy rząd zbadał fałszywe wypowiedzi Tierneya, które plamią humanitarną misję prowadzoną przez Shakiego [Chagnona] z dużą wrażliwością i szacunkiem dla naszych społeczności9. To badanie nigdy się nie odbyło, ale publiczny wizerunek Tierneya leżał w ruinach, a miało mu się dostać jeszcze bardziej z rąk historyczki nauki, Alice Dreger, która przeprowadziła wywiady z dziesiątkami ludzi zamieszanych w tę kontrowersję.

Chociaż Tierney podziękował antropologowi z Wenezueli za dostarczenie mu dossier z informacjami o Chagnonie do jego książki, ten antropolog powiedział Dreger, że Tierney w rzeczywistości sam napisał to dossier, a potem fałszywie przedstawił je jako niezależne źródło informacji10.

W 2012 roku Tierney zniknął. Niczego więcej nie napisał ani nie pojawił się publicznie. Chagnon zaś został wybrany do National Academy of Sciences, najbardziej prestiżowy dowód uznania, jaki może zdobyć naukowiec po Nagrodzie Nobla. Chagnon uważał to za całkowite oczyszczenie z zarzutów, ale do dziś dnia niektórzy antropolodzy trzymają się oskarżeń Thierneya lub jakiejś ich zrewidowanej wersji. Turner porzucił wiele twierdzeń Tierneya, ale spędził lata na szukaniu dalszych dowodów przeciwko Chagnonowi.

David Graeber@davidgraeber
Feb 23, 2013

News Flash: Marshall Sahlins submits resignation to National Academy of Sciencew objecting to election of Chagnon, mil research projects

Alice Dreger ✔@AliceDreger .@davidgraeber Well, if Sahlins can’t face the facts about what Chagnon didn’t do, then maybe he shouldn’t be in the Nat Acad Sci anyway.

6:38 PM – Feb 23, 2013 Twitter Ads info and privacy – See Alice Dreger’s other Tweets

W 2013 roku antropolog, David Price napisał artykuł dla radykalnego  lewicowego magazynu „CounterPunch”, surowo ganiąc National Academy of Sciences za wybranie Chagnona na tak prestiżową pozycję i cytował książkę Tierneya, nie kłopocząc się wspomnieniem, że została całkowicie zdyskredytowana. Antropolog Marshall Sahlins, który także wcześniej wychwalał książkę Tierneya, zrezygnował z National Academy of Sciences, by zaprotestować przeciwko wybraniu Chagnona.

Protegowany Sahlina, David Graeber wyjaśnił, że „Sahlins jest człowiekiem autentycznych zasad… Nigdy nie miał cierpliwości do macho Amerykanów, którzy wkraczają do dżungli, ogłaszają ich mieszkańców za agresywnych dzikusów, a potem używają tego jako wymówki, by samemu zachowywać się jak agresywne dzikusy”. Kłótnia między zagorzałymi przeciwnikami a zwolennikami Chagnona trwa do dziś, mimo dostępnych dowodów. Jak Alice Dreger powiedziała Graeberowi w mediach społecznościowych w 2013 roku: „Jeśli Sahlins nie może znieść faktów o tym, czego nie zrobił Chagnon, to może i tak nie powinien być w Nat Acad of Sci”.  

” Scientific American” opisał tę kontrowersję jako „Najczarniejszą godzinę antropologii” i postawił niepokojące pytania o przyszłość całej dziedziny. W 2013 roku Chagnon opublikował swoją ostatnią książkę,  Noble Savages: My Life Among Two Dangerous Tribes—The Yanomamö and the Anthropologists. Chagnon od dawna uważał, że antropologia doświadcza rozłamu bardziej istotnego niż jakakolwiek różnica między badawczymi paradygmatami lub szkołami w etnografii – rozłamu między tymi, którzy są poświęceni samej nauce o ludzkości, antropologami w prawdziwym  sensie tego słowa. a tymi, którzy sprzeciwiają się nauce; albo są niewyraźnie zdefiniowanymi postmodernistami, albo aktywistami przebranymi za naukowców, którzy dążą do postawienia poparcia dla rdzenności ponad dążenie do obiektywnej prawdy.

Chagnon zidentyfikował Nancy Scheper-Hughes jako przywódczynię frakcji aktywistów wśród antropologów, cytując jej wypowiedź, że „nie musimy przyjmować filozoficznego oddania oświeceniowym pojęciom rozumu i prawdy”11.

Jakiekolwiek były losy jego sporu z Marvinem Harrisem, który trwał przez trzydzieści lat, materialistyczny paradygmat Harrisa był dającą się naukowo debatować hipotezą, co sprawiło, że Chagnon zdał sobie sprawę z tego, że on i jego stary rywal mają więcej wspólnego ze sobą niż z siłami aktywistów, którzy pojawili się w ich dziedzinie: „Jak na ironię, Harris i ja argumentowaliśmy za naukowym poglądem na ludzkie zachowanie w czasie, kiedy coraz więcej antropologów jest sceptyczna wobec naukowego podejścia”. Kiedy Nancy Scheper-Hughes napisała, że „jeśli nie możemy zacząć myśleć o społecznych instytucjach i praktykach w moralnych i etycznych kategoriach, to antropologia wydaje mi się całkiem słaba i bezużyteczna”12, Marvin Harris dodał, że „jeśli nie możemy zacząć myśleć o społecznych instytucjach i praktykach w naukowo obiektywnych kategoriach, to antropologia będzie jeszcze słabsza i bardziej bezużyteczna”13.

Chagnon i Harris zgodzili się, że odejście antropologii od przedsięwzięcia naukowego jest niebezpieczne. Obaj uważali, że antropolodzy, żeby nie wspomnieć myślicieli z innych dziedzin, takich jak nauki społeczne, maskowali swój coraz bardziej antynaukowy aktywizm jako badania przez używanie obskuranckiego, postmodernistycznego bełkotu. Obserwatorzy zauważyli, jak zawiłe stały się badania w naukach humanistycznych i nawet lingwista Noam Chomsky przyznaje: „Wydaje mi się to jakimś ćwiczeniem intelektualistów, którzy mówią wzajem do siebie w bardzo niejasny sposób, którego nie rozumiem i nie myślę, by ktokolwiek inny rozumiał”.

Chagnon zrezygnował z członkostwa w American Anthropological Association w latach 1980., mówiąc, że nie rozumie dłużej „niezrozumiałego bełkotu postmodernistycznego żargonu, nauczanego w tej dziedzinie”14. W swojej ostatniej książce, Theories of Culture in Postmodern Times, Harris w zasadzie zgodził się z Chagnonem. Napisał: „Postmoderniści osiągnęli zdolność spisywania swoich myśli w wyjątkowo niezrozumiały sposób. Ich neobarokowy styl prozy, pełny zdań pobocznymi, sylab ujętych w nawiasy kwadratowe, metafor, werbalnych piruetów, zakrętasów i figur nie jest jedynie epifenomenem; raczej jest to szydercza replika do każdego, kto próbuje pisać proste, zrozumiałe zdania w modernistycznej tradycji”.

Harris był ogólnie uznany za najpłodniejszego i najbardziej wpływowego teoretyka w antropologii w ostatnich dziesięcioleciach. Chagnon był jednym z ostatnich etnografów w antropologii, w duchu Mead i Malinowskiego. W swoich późniejszych latach obaj patrzyli, jak ich dziedzina zmienia się nie do poznania pod zaklęciem, jak to ujął Harris, „mantry Foucaulta” z podejrzliwością wobec obiektywnej wiedzy niezależnej od subiektywnej osoby. W 2004 roku kulturowi materialiści, którzy od dawna sprzeczali się z behawioralno-ekologicznymi poglądami Chagnona, ale którzy odrzucali postmodernizm, należeli do jego największych obrońców.

Pisząc w „American Anthropologist”, Daniel R. Gross, były student Marvina Harrisa i jego współpracownik w badaniach nad teorią białko-wojny, wystąpił w obronie Chagnona przez wskazanie na liczne sytuacje, kiedy American Anthropological Association zbytnio ufało w swoich raportach zasadności subiektywnych punktów widzenia. Gross argumentował, że zwrot ku postmodernizmowi w tej dziedzinie nieodwracalnie zmienił nie tylko treści antropologicznych badań, ale to, jak American Anthropological Association jako profesjonalny organ decyduje się prowadzić dochodzenia i zajmuje się oskarżeniami o złe zachowanie.

Podejrzliwość AAA wobec autentyczności obiektywnych dowodów, napisał Gross, „odzwierciedla filozoficzną postawę postmodernistyczną, według której obiektywna prawda może być traktowana jako nieosiągalna i zależna od przypadku”. To właśnie Daniel R. Gross wraz z Thomasem A. Gregorem zmusili American Anthropological Association do głosowania nad unieważnieniem raportu grupy roboczej z 2002 roku.

Poszukiwanie wiedzy o ludzkości stało się pod wieloma względami nie do poznania w dziedzinie, która dzisiaj nazywa się antropologią. Według Chagnona weszliśmy w okres „ciemności w kulturowej antropologii”. Wraz z jego śmiercią antropologia stała się jeszcze ciemniejsza.



Odnośniki:

1 , 2 Albert, Bruce. “Yanomami” Violence”: Inclusive Fitness or Ethnographer’s Representation?.” (1989): 637-640.
3 Harris, Marvin. Cultural materialism: The struggle for a science of culture. AltaMira Press, 2001.
4Kappeler, Peter M., and Joan B. Silk. Mind the gap. New York, NY: Springer, 2010.5 Chagnon, Napoleon A., and Raymond B. Hames. “Protein deficiency and tribal warfare in Amazonia: New data.” Science 203.4383 (1979): 910-913.
Dreger, Alice. “Darkness’s descent on the American Anthropological Association.” Human Nature 22.3 (2011): 225-246.
Gregor, Thomas A., and Daniel R. Gross. “Guilt by association: The culture of accusation and the American Anthropological Association’s investigation of Darkness in El Dorado.” American anthropologist 106.4 (2004): 687-698.
8Cantor, Nancy. The University of Michigan Statement on ‘Darkness in El Dorado.’ 2000. Available at:  http://ns.umich.edu/Releases/2000/Nov00/r111300a.html
9 Gregor, Thomas A., and Daniel R. Gross. “Guilt by association: The culture of accusation and the American Anthropological Association’s investigation of Darkness in El Dorado.” American anthropologist 106.4 (2004): 687-698.
10 Dreger, Alice. Galileo’s middle finger: Heretics, activists, and one scholar’s search for justice. Penguin Books, 2016.
11, 12Williams, Gareth. The other side of the popular: Neoliberalism and subalternity in Latin America. Duke University Press, 2002.
13 Harris, Marvin. Theories of culture in postmodern times. Rowman Altamira, 1998.
14 Chagnon, Napoleon A. Noble Savages: My Life Among Two Dangerous Tribes–the Yanomamo and the Anthropologists. Simon and Schuster, 2013.

The Dangerous Life of an Anthropologist

Quillette, 5 października 2019

Tłumaczenie: Małgorzata Koraszewska


Matthew Blackwell

Publicysta, który obecnie studiuje ekonomię i antropologię na University of Queensland.

Print Friendly, PDF & Email
WP Twitter Auto Publish Powered By : XYZScripts.com