17.01.2023

Fakty i opinie

Kolejny tydzień…

…przynosi – jak zazwyczaj – przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

18 stycznia

1671 – Największa w dziejach wyprawa bukanierów pod dowództwem Henry’ego Morgana zdobyła i splądrowała miasto Panama. Bukanier, flibustier, korsarz – to członek społeczności piratów i myśliwych, składającej się ze zbiegów pochodzenia angielskiego, francuskiego i holenderskiego, osiedlających się od początku XVII wieku na Wielkich Antylach, będących wówczas posiadłością Hiszpanii. Pod koniec XVII wieku zostali wyrugowani. Przenieśli się wówczas na czas jakiś na wyspę New Providence na Bahamach, której główne miasto Nassau w pierwszych dziesięcioleciach XVIII wieku było ich główną bazą. Zapuszczali się też na coraz dalsze wyprawy (m.in. na Pacyfik), ale wobec zorganizowanego działania flot wojennych ich działalność stopniowo wygasła.

1799 – Francuz Nicholas-Louis Robert opatentował pierwszą maszynę papierniczą, tj. do wytwarzania apieru. Najstarsze rejestrowane europejskie dokumenty na papierze pochodzą z XI wieku n.e.

1911 – Amerykanin Eugene Ely jako pierwszy pilot udanie wylądował samolotem na platformie długości 40 m i szerokości 10 m, zbudowanej na rufie krążownika pancernego USS „Pennsylvania” (ACR-4). On również po raz pierwszy na świecie 14.11.1910 wystartował z pokładu okrętu. 19 października 1911 poniósł śmierć w katastrofie swojego samolotu na pokazach w Macon w stanie Georgia.

19 stycznia

1883 – W Roselle w amerykańskim stanie New Jersey zapalono pierwsze na świecie elektryczne latarnie uliczne.

1935 – Amerykańska kompania Coopers Inc. (obecnie Jockey International) wprowadziła do sprzedaży pierwsze slipy. Słowo slipy, a raczej slip, jako określenie męskich majtek sportowych pojawiło się jednak już w 1906 roku – tak Francuzi nazwali krótkie, sportowe trykotowe kalesony.

1983 – Apple Computer wprowadziło na rynek przełomowy komputer osobisty Lisa. Projekt Lisa został zapoczątkowany w 1978 roku i powoli przeobraził się w komputer osobisty z graficznym interfejsem użytkownika (GUI). Wbrew powszechnej opinii, komputer Macintosh nie wywodzi się bezpośrednio od Lisy, choć istnieje wiele oczywistych podobieństw pomiędzy tymi systemami. Lisa, kosztująca w dniu premiery 9 995 USD, była jednym z pierwszych dostępnych na rynku komputerów osobistych z GUI i myszką. Miała 1 MB RAM-u (komputer, na którym piszę te słowa, ma 16 GB…). Pierwsza Lisa miała także dwie stacje dyskietek 5¼ cala, z których każda miała dwie głowice, po jednej na każdą stronę. Napędy te wymagały specjalnych nośników z dwoma otworami przezywanymi Twiggy. Lisa okazała się największą porażką finansową firmy Apple od czasu niepowodzeń Apple III z roku 1980. Za sprawą wysokiej ceny przegrywała konkurencję z tańszymi komputerami IBM PC.

20 stycznia

1265 – Rozpoczął obrady parlament angielski zwołany przez Szymona z Montfort (młodszego), po raz pierwszy złożony z wybranych, a nie nominowanych przedstawicieli ludu. Początek demokracji zachodniej? Szymon z Montfort, Simon V de Montfort, 6. earl Leicester (ur. 1208, zm. 4 sierpnia 1265) – przywódca buntu możnowładców przeciwko królowi Anglii Henrykowi III Plantagenetowi przez około roku dyktatorski władca Anglii, prekursor parlamentaryzmu. Patron Uniwersytetu De Montfort w Leicester.

1709 – Zwodowano brytyjski okręt liniowy HMS Lion, brytyjski okręt liniowy służący w Royal Navy w latach 1709-1765. Była to jedna z pierwszych jednostek zbudowanych na podstawie wytycznych zawartych w tzw. Ustaleniu 1706 roku – pierwszych stałych wytycznych do budowy wszystkich brytyjskich okrętów. Tak się zaczęła normalizacja w marynarce wojennej. W 1765 „Liona” sprzedano za £850.

1969 – New York Times opublikował informację o odkryciu przez astronomów z University of Arizona kilka dni wcześniej pierwszego pulsara optycznego. W trakcie rutynowego przeglądu Kosmosu dostrzeżono błyski światła pochodzące z tego samego miejsca Mgławicy Krab, które wcześniej uznano za pulsar emitujący rozbłyski radiowe. Stwierdzono, że tempo pulsacji dwóch sygnałów jest takie samo, a zatem uznano, że pochodzi ono z pojedynczej gwiazdy.

21 stycznia

1535 – W następstwie tzw. afery plakatów w Paryżu zorganizowano uroczystą procesję przebłagalną, podczas której adorowano konsekrowaną hostię i spalono na stosach kilkunastu „heretyków”. W nocy z 17 na 18 października 1534 na ulicach Paryża, Tours, Orleanu, Blois i Amboise zostały wywieszone plakaty, zatytułowane: Prawdziwe artykuły na temat okropnych, wielkich i gorszących nadużyć mszy papieskiej, wymyślonej specjalnie przeciw świętej Wieczerzy Jezusa Chrystusa. Autor tekstu plakatów – Antoine Marcourt (pastor z Neuchâtel) – głosił, że: „Msza jest bluźnierstwem. Jedyna ofiara Chrystusa nie może być w żadnym wypadku powtarzana”. Jak się kogoś chce wykończyć, bo się mądrzy (czyli jest innego zdania od władzy lub kapłanów), to najlepiej zrobić widowisko. Już w XVI wieku o tym wiedziano…

1862 – Powstało niemieckie przedsiębiorstwo motoryzacyjne Opel, początkowo produkujące maszyny do szycia, a następnie rowery.

1954 – Został zwodowany USS Nautilus, pierwszy w historii okręt podwodny o napędzie atomowym. W 1958 roku okręt jako pierwszy na świecie przepłynął pod biegunem północnym, zaś przeprowadzone za jego pomocą testy wykazały szereg zalet siłowni jądrowej wobec innych rodzajów napędu. Rezultaty tych testów pchnęły US Navy do podjęcia decyzji o całkowitej rezygnacji z napędu konwencjonalnego dla tej klasy okrętów.

22 stycznia

1775 – Urodził się André Marie Ampère (zm. 10 czerwca 1836) – francuski fizyk i matematyk, zajmujący się m.in. badaniem zjawiska elektromagnetyzmu; tercjarz franciszkański (świecki zakonnik). Od jego nazwiska jednostkę natężenia prądu elektrycznego nazwano amper. Swoją pierwszą rozprawę naukową, poświęconą krzywym stożkowym, napisał w wieku trzynastu lat.

1927 – Pierwsza w historii radiowa transmisja z meczu piłkarskiego (Arsenal F.C.-Sheffield United F.C.).

1939 – Atom uranu został po raz pierwszy rozszczepiony (za pomocą cyklotronu na Uniwersytecie Columbia w Nowym Jorku). Tak rozpoczął się Projekt Manhattan, prowadzący do budowy bomby atomowej. Projekt został następnie przeniesiony w głąb lądu na University of Chicago w celu ochrony badań przed ewentualnymi niemieckimi bombardowaniami Nowego Jorku. Cyklotron, który przeprowadził pierwszy w historii eksperyment rozszczepienia, został zaprojektowany i zbudowany (1935-36) przez Johna R. Dunninga. W 1965 roku cyklotron ten trafił do Instytutu Smithsona. Wynalazcą zasady cyklotronu był fizyk Ernest Lawrence.

23 stycznia

971 – Potężny ostrzał prowadzony przez kuszników armii dynastii Song zdziesiątkował słonie bojowe armii południowej dynastii Han. Zwycięstwo to przypieczętowało los państwa Han, które wkrótce zostało wcielone do songowskiej monarchii. Była to ostatnia bitwa na terenie Chin w której użyto słoni.

1571 – Thomas Gresham (tak, ten od prawa Greshama-Kopernika, że gorszy pieniądz wypiera lepszy; 1512-1572) założył na własny koszt giełdę w Londynie (Royal Exchange). Zgodnie z jego testamentem jego dom stał się szkołą nauk ścisłych, która nosi jego imię. W 1565 roku wybudował w Osterley (obecnie w obrębie Londynu) pierwszą angielską papiernię.

1907 – Charles Curtis jako pierwszy Indianin został wybrany do Senatu Stanów Zjednoczonych.

24 stycznia

1789 – We Francji zwołano pierwsze od 1614 roku Stany Generalne. Faktyczny początek wielkiej Rewolucji.

1860 – Francuski wynalazca pochodzenia belgijskiego Étienne Lenoir otrzymał patent na pierwszy użyteczny silnik spalinowy (dwusuwowy, jednocylindrowy, pracujący na mieszance gazu miejskiego i powietrza, o mocy 8,8 kW.)

1935 – W Newark w amerykańskim stanie New Jersey Gottfried Krueger Brewing Company wypuściła na rynek pierwsze piwo w puszce aluminiowej. Ta wydawałoby się wszechobecna puszka nie ma jeszcze 100 lat…

Wyszperał

Bogdan Miś

Wszystkie ilustracje i informacje zaczerpnięto z zasobów Wikipedii oraz witryny Today In Science History.
Opinie i komentarze autora.